Acının İçinde Yükselen Esnaf Vakarı 'Afetin Esnafları' kategorisinde ödüle layık görülen esnaflarımız, yaşadıkları büyük kayıplara rağmen Ahilik geleneğinin en önemli unsuru olan 'sabır ve direnç' timsali oldular.

Enkazdan Odanın Başına: Mahmut Yücel Adıyaman Madeni Eşya Sanatkarları Esnaf Odası Başkanı Mahmut Yücel, 6 Şubat sabahı depremde 7 saat boyunca enkaz altında kaldı. Bu büyük felakette; eşini, ağabeyini, yeğenlerini ve ağabeyinin torunlarını kaybeden Yücel, yaşadığı tarifsiz acıya rağmen esnaf ve sanatkrların sesi olmaya devam etti. Ahilik sancağını Adıyaman'da yere düşürmeyen Yücel'in bu vakur duruşu, 2025 Dünya Ahileri Ödülü ile onurlandırıldı.

Bir Gecede Dünyası Başına Yıkılan Bir Ahi: Kasım Eren Ödüle layık görülen bir diğer isim ise Kasım Eren oldu. 6 Şubat sabahı annesini hastaneden taburcu etmeye hazırlanırken depreme yakalanan Eren, annesini ve babasını aynı enkazda kaybetti. Enkazın başında hem evlatlık görevini hem de esnaflık vakarını bir an olsun bırakmayan Kasım Eren, acısını bağrına basarak topluma örnek bir duruş sergiledi.

'Ahilik Ruhuyla Omuz Omuza' Dünya Esnaf ve Sanatkarlar Derneği Ahi Enstitüsü'nden yapılan açıklamada; 'Esnafımız, toplumsal yapımızın temel taşıdır. Mahmut Yücel ve Kasım Eren şahsında, tüm afetzede esnafımızın manevi yüklerini omuzlamayı bir görev addediyoruz. Merhumlara Cenabı Hak'tan rahmet, kederli ailelerine ve camiamıza tekrar başsağlığı dileriz' ifadelerine yer verildi.

Ali Köfte, depremde büyük yıkım yaşandığını hatırlatarak, esnafın uzun süredir konteynerlerde iş yapmaya çalıştığını ancak artık kalıcı çözümler beklediğini vurguladı. 'Esnafımız konteyner çarşılarda geçici olarak ayakta kalmaya çalıştı ama artık kalıcı iş yerlerine ihtiyacımız var' dedi.

Zirvede konuşan Kahramanmaraş Kunduracılar Esnaf Odası Başkanı Ali Köfte, depremin ardından esnafın karşılaştığı sorunları anlatarak, özellikle iş yeri sıkıntısının ciddi bir problem haline geldiğini vurguladı.'Depremde 13 bine yakın vatandaşımız hayatını kaybetti, birçok iş yeri yıkıldı. Konteyner çarşılar kurularak esnafa geçici çözüm sağlandı. Ancak Kahramanmaraş'ta kira fiyatları çok arttı. Kalıcı çözümler için sanayi sitelerinin hızla tamamlanması gerekiyor.'

Ali Köfte, KOSGEB kredilerinin esnafa kısmen destek sağladığını ancak büyük esnafın hl ciddi mağduriyet yaşadığını belirtti.

Köfte, Kahramanmaraş'ta inşası süren 39.000 konutun teslim edileceğini ancak iş yerleri konusunda belirsizlik yaşandığını ifade ederek, TOKİ'nin sadece konut değil, iş yerleri de yapması gerektiğini dile getirdi. 'Esnaf, geçici çarşılarda ayakta kalmaya çalışıyor. Sanayi sitelerinin inşaat süreci hızlandırılmalı. Esnaf için TOKİ'nin iş yerleri yaparak kira sorununu çözmesi büyük önem taşıyor.'

Esnaf İçin İş Yeri Projeleri Artmalı
Ali Köfte, Kahramanmaraş'ta devam eden konut teslim süreçlerine değinerek, TOKİ'nin sadece konut değil, iş yerleri de yapması gerektiğini belirtti. 'Esnafa uygun fiyatlı iş yerleri sağlanmalı, kira sorunu çözülmeli' diyerek çözüm önerisinde bulundu.

Bunun yanı sıra, sanayi sitesinde yapılan çalışmaların hızlandırılması gerektiğine dikkat çekerek, 'Tomsuklu bölgesinde sanayi sitesi inşaatı sürüyor ancak ağır hasarlı iş yerleri olan esnafın bir an önce buraya taşınması gerekiyor' ifadelerini kullandı.

Kalifiye Eleman Sorunu Derinleşiyor
Ali Köfte, bölgedeki küçük esnafın en büyük sorunlarından birinin nitelikli eleman eksikliği olduğunu belirtti. 'Gençlerimiz meslek öğrenmiyor, çırak bulamıyoruz. Yarın Suriyeli çalışanlar bölgeden ayrıldığında ayakkabıcılık sektörü gibi bazı sektörler büyük sıkıntıya girecek' diyerek, mesleki eğitimin önemine vurgu yaptı.

Esnafa Faizsiz Kredi Çağrısı
Köfte, deprem sonrası sağlanan KOSGEB kredilerinin yetersiz kaldığını ve esnafa faizsiz kredi imknı tanınmasının ekonomik toparlanma sürecinde büyük katkı sağlayacağını belirtti. Ayrıca, 'Vergi kaydı nedeniyle bazı esnaflar kredi alamadı, bu kriterler esnetilmeli' dedi.

Depremin Ardından Gelen Çifte Kriz

Depremde 220 esnafın hayatını kaybettiğini belirten Duranay, birçok esnafın da yaralanarak iş göremez hale geldiğini söyledi. Deprem sonrası altyapı sorunları, barınma sıkıntıları ve ekonomik darboğaz, esnafın iş yapmasını zorlaştırdı. Geçici çarşıların kurulmasına rağmen yer sıkıntısının devam ettiğini belirten Duranay, 'Esnafımız iş yerlerini kaybettiği için büyük mağduriyet yaşadı. Konteynerlerde ticaret yapmak zor, kışın soğuk, yazın ise dayanılmaz sıcak oluyor.' dedi.

Finansal Destekler Yetersiz Kaldı

KOSGEB ve devlet desteklerinin esnafın bir nebze nefes almasını sağladığını belirten Duranay, ancak mevcut kredilerin yüksek faiz oranları nedeniyle esnafı daha da zor duruma soktuğunu ifade etti. 'Deprem sonrası aldığımız kredileri %10 faizle çektik ama şimdi %40 faizle ödüyoruz. Ana para yerinde duruyor, sadece faiz ödüyoruz. Esnafımız bu yükü kaldıramaz.' diyerek ekonomik düzenlemelerin şart olduğunu vurguladı.

Haksız Rekabet ve Perakende Yasası Talebi

Büyük zincir marketlerin denetlenmesi ve perakende yasasının bir an önce çıkması gerektiğini belirten Duranay, 'Esnafımız zaten zorluk içinde. Bir de büyük marketlerin mahalle aralarına kadar girerek rekabeti iyice zorlaştırması, küçük esnafın sonunu getiriyor. Bu düzensizliğin önüne geçilmeli.' ifadelerini kullandı.

Çözüm Önerileri:

Depremzedelere özel teşvikler artırılarak iş yerlerini yeniden kurmaları desteklenmeli.

Adıyaman Esnaf ve Sanatkrlar Odaları Birliği Başkanı Ziya Duranay, Kahramanmaraş merkezli 6 Şubat 2023 depreminin ikinci yıl dönümüne yaklaşılırken düzenlenen **'Afet Zirvesi'**nde önemli açıklamalarda bulundu. Dünya Esnaf ve Sanatkrlar Derneği bünyesindeki Ahi Enstitüsü tarafından, İçişleri Bakanlığı Sivil Toplumla İlişkiler Genel Müdürlüğü'nün desteğiyle yürütülen 'Toplumsal Dayanışma, Kalkınmanın Desteklenmesi ve İstihdamın Artırılmasında Esnaf ve Sanatkrın Rolü' projesi kapsamında düzenlenen zirvede konuşan Duranay, esnafın afet sonrası yeniden yapılanma sürecinde kritik bir rol üstlendiğini vurguladı.

2015 yılında yaşanan Sur olaylarının Diyarbakır esnafı için en büyük kırılma noktalarından biri olduğunu belirten Atmaca, 'Sur'daki çatışmalardan sonra esnafın dükknları harap oldu. İş yerlerimiz yağmalandı, camlarımız kırıldı, birçok meslektaşımız kepenk kapatmak zorunda kaldı,' dedi.

Atmaca, o dönemde yaşanan ekonomik kayıpların hl telafi edilemediğini ve Suriçi bölgesindeki ticari hayatın eski hareketliliğine dönmediğini vurguladı. 'Müşterilerimiz dükknlarımıza gelmez oldu, insanlar güvenlik endişesiyle bölgeden uzak durdu. Pek çok esnaf mecburen başka mahallelere taşındı ve yeni baştan bir düzen kurmaya çalıştı,' ifadelerini kullandı.

Sur olaylarının yarattığı ekonomik darbe henüz atlatılmamışken COVID-19 salgını esnafın belini daha da büktü. Atmaca, pandemi döneminde getirilen kısıtlamalar nedeniyle birçok esnafın iş yapamaz hale geldiğini söyledi:

'Haftalarca kepenk açamadık, müşteriler gelmedi, kiralar birikti. Borçlarımızı ödeyemedik ve devletin sunduğu destekler ancak çok küçük bir kesime ulaşabildi. Esnafın çoğu bankalardan ve Esnaf Kefalet Kooperatifleri'nden kredi çekerek ayakta kalmaya çalıştı.'

Ancak Atmaca, alınan kredilerin esnafı daha da zor bir sürece soktuğunu belirtti. 'Pandemi sonrası toparlanmaya çalışırken, artan faiz oranları nedeniyle borçlarımızı kapatamaz hale geldik. Küçük esnaf için biriken borç, artık ödenemez bir yük haline geldi,' dedi.

Esnafların zorlu süreçlerle mücadele ederken, 6 Şubat 2023'te yaşanan Kahramanmaraş merkezli depremler, Diyarbakır'daki esnafı da ağır şekilde etkiledi. Atmaca, o korku dolu günleri şöyle anlattı:

'Deprem gecesi hayatımızın en uzun gecesiydi. Sabah kalktığımızda dükknlarımızın camlarının kırıldığını, binaların zarar gördüğünü ve herkesin büyük bir korku içinde olduğunu gördük. İnsanlar uzun süre evlerinden çıkamadı, alışveriş yapamaz hale geldi. Kentte ticaret durma noktasına geldi.'

Deprem sonrası Diyarbakır'daki iş yerlerinin büyük kısmında maddi hasar oluştuğunu belirten Atmaca, pek çok esnafın iş kaybına uğradığını, ticari hareketliliğin ciddi oranda azaldığını ifade etti. 'İnsanlar can derdine düştü, kimse alışveriş yapamaz hale geldi. Borç içinde olan esnaflar, yeniden toparlanmak için daha fazla krediye ihtiyaç duydu, ancak faiz oranlarının yüksekliği onları daha da çıkmaza sürükledi,' dedi.

Saniye Atmaca, Diyarbakır'daki esnafın hl büyük bir mücadele içinde olduğunu belirterek, devlet desteklerinin yetersiz kaldığını ifade etti.

Atmaca, özellikle küçük esnafın en büyük sıkıntısının faiz oranları olduğunu belirterek, 'Düşük faizli ya da faizsiz krediler verilmezse, pek çok esnaf daha fazla borçlanarak dükknını kapatmak zorunda kalacak,' dedi.

Saniye Atmaca, üç büyük felaketin etkisini üzerinden atamayan Diyarbakır esnafı için acil önlemler alınması gerektiğini belirtti.

Faizsiz ve uzun vadeli kredi imknları sağlanmalı.
Esnaf Kefalet kredilerinde sigorta zorunluluğu kaldırılmalı.
Depremden etkilenen esnafa hibe destekleri artırılmalı.
KOSGEB teşvikleri eski esnafları da kapsayacak şekilde genişletilmeli.

Esnafın ekonomik çöküşün eşiğinde olduğunu belirten Atmaca, 'Biz yıllarca bu şehirde insanlara hizmet verdik, iş yerlerimizi ayakta tutmaya çalıştık. Ama artık destek almadan devam edemeyiz. Yetkililerden somut adımlar bekliyoruz,' dedi.

Depremde hayatını kaybeden 52 bin vatandaşı rahmetle andığını belirten İnce, 'Bu felakette sadece insanlar hayatını kaybetmedi, hayatta kalanlar da umutlarını ve hayallerini yitirdi. Kaybedilen yalnızca evler ve arabalar değil, insanların geleceğiydi' dedi.

Deprem bölgesindeki işletmelerin ayakta kalabilmesi için devletin daha kapsamlı destekler sunması gerektiğini vurgulayan İnce, şunları söyledi:
'Barınma ve işletme sorunları çözülmezse, insanlar hayata tutunamaz. En az 5 yıl anapara ödemesiz, faizsiz krediler verilmeli. 3 yıl ödemesiz, toplamda 7-10 yıl vadeli desteklerle esnaf yeniden ayağa kalkabilir. Şu anki destekler yeterli değil, daha fazlasına ihtiyaç var.'

Ekonomik koşulların giderek zorlaştığını belirten İnce, sektörün içinde bulunduğu sıkıntılara dikkat çekerek şu ifadeleri kullandı:

Mehmet İnce, hükümetin sıkı para politikaları ve faiz baskısının üretici ve esnafa büyük darbe vurduğunu vurgulayarak, 'Esnafın dayanma gücü kalmadı. 2025 yılında da aynı sorunların devam edeceğini görmekteyiz. Üreten, satan, çalışan nasıl ayakta kalacak?' dedi.

Mehmet İnce, konuşmasını şu sözlerle tamamladı:
'Deprem savaş kadar büyük bir felakettir. Allah kimseye bir daha böyle acılar yaşatmasın. 52 bin canımızı rahmetle anıyorum, meknları cennet olsun.'

Depremin Gölgesinde Dayanışma ve Koordinasyon Eksikliği
Türkiye Lokantacılar, Kebapçılar, Köfteciler, Pastacılar ve Tatlıcılar Federasyonu Başkan Vekili Bahar Bilir, 'Asrın felaketi' olarak adlandırılan 6 Şubat depreminden sonra yaşanan zorlu süreci değerlendirirken, ilk günden itibaren sahada olduklarını ancak koordinasyon eksikliği nedeniyle yardım malzemelerinin yerine ulaşamadığını ve özellikle köy ile mezralarda yardımların ulaştırılamadığını ifade etti. Bilir, 'Merkezlere yoğunlaşan yardımlar, kırsal kesimleri mahrum bırakıyor' diyerek yaşanan israf ve düzensiz dağıtımın altını çizdi.

Ahi Geleneği ve Haksız Rekabet: Esnafın Kimliği Tehlikede
Bilir, yemek sektöründe bin yıllık Ahi Evran geleneğinin sürdürüldüğünü ancak güncel koşullar, haksız rekabet ve online kayıt dışı satışların bu geleneksel yapıyı zedelemeye başladığını belirtti. 'Geleneksel değerlerimizi yitirmeye başladık; sektörümüzde hoyratça çoğalmak, kalite ve insan sağlığını tehlikeye atıyor' diyen Bilir, bu durumun esnafın ve tüketicilerin zararına olduğunu vurguladı.

Pandemi Sonrası Çöküş ve Maddi Zorluklar
Pandemi döneminde 18 ay boyunca kapalı kalan esnafın, depremle birleşen mücbir sebepler nedeniyle büyük sıkıntılar yaşadığını dile getiren Bilir, 'İlk defa ne mücbir sebep ne olduğunu yerinde gördük; ayrılanlar, hatta intihar edenler oldu' ifadeleriyle yaşanan acıyı aktardı. Sektörde yaşanan maddi zorlukların, esnafın ayakta kalmasını güçleştirdiğini belirtti.

Devlet Müdahalesi ve Esnaf Bakanlığı Talebi
Felaket sonrası devletin esnafa yönelik daha etkin bir müdahale yapması gerektiğini savunan Bilir, yemek sektörünün insan sağlığıyla doğrudan ilişkili olduğunu ve bu nedenle devlet koruması altında olması gerektiğini söyledi. 'Afet sonrası işyerleri yıkılıyor, doğal gaz bile gelmiyor; uzun vadeli faizsiz kredilerle esnafın desteklenmesi şart' diyen Bilir, ayrıca dolaylı vergiler, KDV ve banka komisyonlarının maliyetleri yükselttiğini, bu yükün esnaf üzerinde ağır bir baskı oluşturduğunu ifade etti.

Kriz Yönetiminde Koordinasyon Eksikliği ve Yardımın Ulaşamaması
Bilir, afet sırasında AFAD ve Kızılay aracılığıyla yapılan yardımların koordinasyonsuzluk nedeniyle uygun alanlara ulaşamadığını, kamyon dolusu malzemenin israf edildiğini anlattı. 'Depremin 7. günü bizzat yerinde tespit ettik; 12 ilde 19 odamızdan 5'i yerle bir olmuştu. Merkezlerde toplanan yardımlar, kırsal kesime ulaşamadı' diyen Bilir, esnafın acil desteğe ihtiyaç duyduğunu yineledi.

Şahin Ek , 6 Şubat depreminde fırıncıların halkı ekmeksiz bırakmamak için büyük bir mücadele verdiğini belirtti. Deprem bölgesine yapılan sevkiyatları ve afet bölgesinde gösterilen dayanışmayı vurgulayan Şahin, 'Halkımızı ekmeksiz bırakmadık. Uçaklarla 5 milyon ekmek sevkiyatı yaptık ve üretim yapan fırınlara un temini sağladık' dedi.

Gıda Sektöründe Kayıt Dışı Üretim ve Denetim Sorunları

Şahin Ek , Türkiye'de gıda sektöründeki denetimsizlik ve kayıt dışı üretim sorunlarına dikkat çekti. Özellikle evlerde üretilen ekmeklerin denetlenmediğini ve bu durumun sağlık açısından risk oluşturduğunu ifade etti. Kayıt dışı üretimle mücadele etmek için bir Gıda Bakanlığı kurulması gerektiğini savundu. 'Gıda Bakanlığı özerk olursa, gıda sektörü daha sağlıklı bir şekilde denetlenebilir' dedi.

Fırıncılık Sektöründe Ruhsat ve Denetim Sorunları

Şahin Ek, fırın sektöründeki ruhsat ve denetim eksikliklerine de değindi. 40 yıl önce ruhsat almış işletmelerin, artık modernize edilmesi gerektiğini belirterek, 'Ruhsat aldıktan sonra işletmelerin düzenli olarak revize edilmesi gerekiyor. Denetimsizlik, kayıt dışı üretimi artırıyor' şeklinde konuştu.

Gıda Bakanlığı'nın Kurulması ve Kayıt Dışı İle Mücadele

Şahin Ek, gıda sektörünün sadece Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı ile denetlenemeyeceğini, bağımsız bir Gıda Bakanlığı'nın bu sorunları çözebileceğini söyledi. Ayrıca, sektördeki küçük odaların güçlendirilmesi ve STK'larla işbirliği yapılmasının önemine vurgu yaptı.

STK'larla İşbirliği ve Düzenlemeler

Şahin Ek, 'Bir yönetmelik çıkaracaksanız, öncelikle muhataplarıyla görüşmeniz gerekir. STK'larla iş birliği içerisinde yapılacak düzenlemeler, daha etkili sonuçlar doğurur' dedi. Ayrıca, odaların güçlendirilmesi ve federasyonların desteklenmesi gerektiğini de sözlerine ekledi.

Fırıncıların Halkına Karşı Gösterdiği Fedakarlık Devam Ediyor

Şahin Ek, son olarak, fırıncıların halkını ekmeksiz bırakmamak için gece gündüz çalışmaya devam ettiğini ve sektördeki zorluklara rağmen halka hizmet etmeye devam edeceklerini belirtti.

Yıldırım, Dünya Esnaf Sanatkarlar Derneği tarafından düzenlenen afet zirvesinde yaptığı konuşmada şu başlıklara değindi:

Yıldırım, depremden en çok etkilenen illerin Kahramanmaraş, Malatya ve Hatay olduğunu belirterek, bölgede yaklaşık 70 bin esnaf bulunduğunu söyledi. Depremin hemen ardından kriz masası kurarak, esnafın geçici olarak barınmalarına yönelik çalışmalar başlattıklarını ve 20.000 soba üreterek bölgeye gönderdiğini vurguladı. Ayrıca, Hatay ve Malatya'da esnafın iş yerlerinin yeniden yapılması için çaba gösterdiklerini ifade etti.

Yıldırım, depremde zarar gören esnafın iş yerlerinin hızlı bir şekilde yeniden yapılabilmesi için çelik konstrüksiyonlu imalathaneler kurulmasını önerdi. Bu konuda önemli bir adım atıldığını, ancak hala bazı zorlukların olduğunu belirtti. Esnafın, dükknlarının yerine yeni yapılar inşa etme sürecinde karşılaştığı engelleri anlatan Yıldırım, bir kısmının molozları kaldırarak çelik yapılar inşa etmeye başladığını ifade etti.

Yıldırım, inşaat sektöründe yapı denetimlerinin daha etkin bir şekilde yapılması gerektiğini savundu. Ayrıca, kayıt dışı çalışanların kayıt altına alınmasıyla ilgili önerisinin reddedilmesinin, siyasi kaygılarla bağlantılı olduğunu belirtti. Bu konuda Çevre Bakanlığı ile görüştüklerini ancak bazı engellerle karşılaştıklarını söyledi.

Yıldırım, deprem konutlarında çelik yapıların kullanılmasını önerdi ve bu konuda hükümete önerilerde bulundu. Beton yerine çelik evlerin daha uygun olacağını, maliyetlerin daha düşük olacağını ve daha hızlı inşa edilebileceğini belirtti. Çelik evlerin güvenli olduğunu ve bu modelin, özellikle deprem bölgesindeki yerleşim alanlarında tercih edilmesi gerektiğini vurguladı.

Yıldırım, bölgedeki esnafa destek sağlamak için çelik evlerin üretildiğini ve esnafın yeniden iş yapabilmesi için çaba gösterdiklerini ifade etti. Bu süreçte, devletin ve yerel yönetimlerin daha fazla destek sağlaması gerektiğini belirtti.

Hayrettin Yıldırım, konuşmasında esnafın, depremin ardından yeniden yapılanabilmesi için tüm paydaşların işbirliği içinde çalışması gerektiğini ve devletin desteğinin önemli olduğunu vurguladı.

Federasyona bağlı 28 odanın faaliyet gösterdiği deprem bölgesinde, 16.722 esnafın doğrudan etkilendiği belirtildi. Özellikle Kahramanmaraş ve Hatay merkezli depremlerde, esnafın büyük bir kısmı hem iş yerini hem de konutunu kaybetti. Ali Sefa Şen, 'Esnafımızın kimisi dükknı, kimisi evi yıkıldığı için hem iş hem barınma kriziyle karşı karşıya kaldı,' dedi.

Deprem sonrası sivil toplum kuruluşlarının (STK) rolüne de dikkat çeken Şen, Afyon Esnaf Odaları Birliği ve Afyon Terziler Odası'nın 7 Şubat'ta 3 araçla bir aşevi kurmak üzere deprem bölgesine hareket ettiğini belirtti. Deprem bölgesindeki yerel STK'lar ise kendi üyelerinin ve ailelerinin mağduriyetleriyle uğraşırken, dışarıdan gelen oda başkanlarıyla koordinasyon kurarak acil yardımları organize etti.

Depremden önce dünya standartlarında tekstil üretimiyle öne çıkan Kahramanmaraş, Hindistan'dan sonra tekstil makinaları kullanımı ve atık tekstil geri dönüşümünde önemli bir konuma sahipti. Ancak deprem sonrası sanayi tesislerinin %60-70 oranında yıkıldığını vurgulayan Şen, 'Sanayi çarkları adeta sıfır noktasına döndü,' dedi.

Deprem sonrası geçici barınma için konteyner iş yerleri kurulsa da, bu çözümün yeterli olmadığı belirtildi. Esnafın, kalıcı iş yerlerine kavuşana kadar zorluklarla mücadele ettiği ifade edildi. Şen, 'Konteynerler geçici bir çözüm ama esnafın kalıcı olarak işine dönebilmesi için sanayi bölgelerinin hızla yeniden inşa edilmesi gerekiyor,' diye ekledi.

Deprem sonrası destek süreçlerinde bürokrasinin yavaş işlemesi ve teşviklerin yetersizliği, esnafın karşılaştığı en büyük sorunlardan biri oldu. Şen, 'Devlet, yeni kurulacak sanayicilere teşvik veriyor ancak eski iş yerlerini yeniden kurmak isteyenlere yeterli destek sağlamıyor,' diyerek mevcut teşvik politikalarının gözden geçirilmesi gerektiğini belirtti.

Deprem bölgesinde elektrik faturalarının normal tarifeler üzerinden tahsil edilmesi, yeni iş yeri açmak isteyen esnaftan yüksek ruhsat harçları talep edilmesi ve mücbir sebep durumunun kaldırılması gibi uygulamalar, esnafın ekonomik yükünü daha da artırdı. Şen, 'Deprem bölgesindeki esnafımız indirimli elektrik kullanamıyor, vergisel kolaylıklardan yararlanamıyor. Bu durum, toparlanma sürecini yavaşlatıyor,' dedi.

Bu değerlendirmeler, Türkiye Terziler, Konfeksiyoncular ve Giyim Sanatkrları Federasyonu tarafından düzenlenen ve deprem bölgesindeki esnafın yaşadığı sorunlara çözüm aramak amacıyla gerçekleştirilen bir program kapsamında yapıldı. Programa federasyon başkanları, oda temsilcileri, yerel yöneticiler ve sivil toplum kuruluşlarının temsilcileri katıldı. Ali Sefa Şen, bu açıklamalarını programda katılımcılara hitaben yaptı.

Ali Sefa Şen, deprem bölgesindeki esnafın yeniden ayağa kalkması için şu önerilerde bulundu:

Şen'in ifadesiyle, 'Deprem sadece binaları değil, insanların hayallerini ve geçim kaynaklarını da yıktı.' Esnafın yeniden ekonomik hayata dönmesi için devlet, sivil toplum kuruluşları ve özel sektörün iş birliği içinde olması gerektiği vurgulandı.

#6Şubat

Dünya Esnaf ve Sanatkrlar Derneği bünyesindeki Ahi Enstitüsü, İçişleri Bakanlığı Sivil Toplumla İlişkiler Genel Müdürlüğü desteğiyle yürüttüğü 'Toplumsal Dayanışma, Kalkınmanın Desteklenmesi ve İstihdamın Artırılmasında Esnaf ve Sanatkrın Rolü' projesi kapsamında hazırlanan bir belgesel filmi yayınladı.

Zaaf Analizi ile Çözümler Ele Alınıyor
'Afet Sonrası Toplumsal Dayanışma, Kalkınmanın Desteklenmesi ve İstihdamın Artırılmasında Esnaf ve Sanatkrlar Açısından Zaaf Analizi-1' başlıklı belgesel, afetlerin ardından esnaf ve sanatkrların karşılaştığı zorlukları ve çözüm önerilerini ele alıyor. Filmde, yaşanan koordinasyonsuzluk ve esnafın toplumsal dayanışma üzerindeki rolü detaylı bir şekilde işleniyor.

Sektör Temsilcileri Belgeselde Yer Aldı
Filmde farklı sektörlerden önde gelen isimler görüş ve deneyimlerini paylaştı. Katılan isimler arasında şunlar yer alıyor:

Dayanışma ve Çözüm Önerileri Öne Çıkıyor
Belgesel, esnaf ve sanatkrların afet sonrası toparlanma süreçlerine katkılarını ve toplumdaki dayanışma kültürünü güçlendirme yollarını tartışmaya açıyor. Aynı zamanda daha etkili bir kriz yönetimi için çözüm önerileri sunmayı hedefliyor.

Proje Destekçileri ve Amaçları
Film, Dünya Esnaf ve Sanatkrlar Derneği ile İçişleri Bakanlığı Sivil Toplumla İlişkiler Genel Müdürlüğü iş birliğiyle hayata geçirilen bu projenin ilk çıktılarından biri olarak dikkat çekiyor. Projenin temel amacı, esnaf ve sanatkrların toplumsal dayanışmayı güçlendiren ve istihdamı artıran rollerini daha görünür kılmak.

Afet Sonrası Toplumsal Dayanışma ve Esnafın Rolü Ele Alındı

Zirve kapsamında düzenlenen, 'Afet Sonrası Toplumsal Dayanışma, Kalkınmanın Desteklenmesi ve İstihdamın Artırılmasında Esnaf ve Sanatkrlar Açısından Zaaf Analizi' başlıklı iki çevrimiçi toplantıya Türkiye'nin önde gelen esnaf federasyonlarının başkanları ve depremden doğrudan etkilenen illerin esnaf odası başkanları katıldı. Toplantıların moderatörlüğünü Dünya Esnaf ve Sanatkrlar Derneği-Ahi Enstitüsü Başkanı gazeteci-yazar Fehmi Çalmuk yaptı.

Katılımcılar:

Ali Sefa Şen – Türkiye Terziler, Konfeksiyoncular ve Giyim Sanatkrları Federasyonu Başkanı

Yusuf Aslantürk – Türkiye Elektrik-Elektronik Teknisyenleri Esnaf ve Sanatkrlar Federasyonu Başkanı

Hayrettin Yıldırım – Türkiye Madeni Eşya Sanatkrları Federasyonu Başkanı

Şahin Ek – Türkiye Fırıncılar Federasyonu Başkan Vekili

Bahar Bilir – Türkiye Lokantacılar, Kebapçılar, Köfteciler, Pastacılar ve Tatlıcılar Federasyonu Başkan Vekili

Ziya Duranay: Adıyaman Esnaf ve Sanatkrlar Birliği Başkanı

Mehmet Emin İnce: Gaziantep Ayakkabıcılar Odası Başkanı

Saniye Atmaca: Diyarbakır Terziler Odası Başkanı

Ali Köfte: Kahramanmaraş Kunduracılar Odası Başkanı

Rasim Berber: Hatay Esnaf ve Sanatkrlar Birliği Sekreteri

Esnafın Deprem Sonrası İhtiyaçları ve Destek Talepleri: Hızlı Adımlar ve Çözüm Önerileri

Deprem sonrası esnafın karşılaştığı zorluklar, devletin ve ilgili kurumların hızla devreye girmesini gerektiriyor. Hatay, Adıyaman, Malatya, Kahramanmaraş, Gaziantep, Diyarbakır gibi illerdeki esnafın yaşadığı finansal sıkıntılar, güvenli iş yerleri ihtiyacı ve sosyal destek talepleri giderek artıyor. Esnaf, yaşanan bu zorluklara karşı çözüm önerileri sundu.

Düşük Faizli ve Faizsiz Krediler Talep Ediliyor

Depremden en fazla etkilenen sektörlerden biri olan esnaflar, işlerini yeniden büyütebilmek için düşük faizli ve faizsiz kredi imknlarının artırılmasını talep ediyor. TESKOMB aracılığıyla verilen kredi miktarının artırılması, vadelerinin uzatılması, taksit ödemelerinin belli bir dönem sonra başlaması, KOSGEB'in mevcut kredilerinin daha geniş kapsamlı hale getirilmesi ve faiz oranlarının düşürülmesi gerektiği vurgulanıyor. Ayrıca, esnafın kredi alabilmesi için teminat ve kefil şartlarının hafifletilmesi gerektiği de ifade ediliyor.

Enerji Destekleri ve Fiyat Düzenlemeleri

Enerji desteği de esnafın talepleri arasında yer alıyor. Özellikle lokanta ve fırın işletmeleri gibi gıda sektöründe faaliyet gösteren esnaf, elektrik faturalarındaki yüksek maliyetlerden şikyetçi. Deprem bölgesindeki esnafa elektrik faturası desteği verilmesi gerektiği dile getiriliyor. Lokantalara yönelik enerji desteği sağlanması, sektördeki işletmelerin faaliyetlerini sürdürebilmesi için kritik önem taşıyor.

Kooperatifleşme ve Sosyal Güvenlikte Yenilikler

Esnafın daha güçlü ve sürdürülebilir bir yapıya kavuşabilmesi için kooperatifleşmenin teşvik edilmesi gerektiği belirtiliyor. Ayrıca, esnafın sosyal güvenlik sistemine erişimini kolaylaştırmak için prim oranlarının düşürülmesi gerektiği ifade ediliyor. Deprem sonrası birçok küçük işletme sigorta primlerinin yüksekliğinden dolayı sağlık hizmetlerinden faydalanamıyor.

Kalıcı İşyerleri İçin Hızlı Adımlar

Geçici çarşılara taşınan esnaf, kalıcı işyerlerine yerleşebilmek için devlet desteği bekliyor. 2026 yılına kadar tüm esnafların kalıcı işyerlerine kavuşması gerektiği, devletin hızlı bir şekilde harekete geçmesi gerektiği vurgulanıyor. Ayrıca, depremde zarar gören iş yerlerinin yeniden inşasında çelik konstrüksiyon gibi daha güvenli yapıların tercih edilmesi gerektiği dile getiriliyor.

Vergi Borçlarının Silinmesi Talepleri

Esnafın vergi borçlarının silinmesi talep ediliyor. Hatay'daki esnaf için vergi borçlarının silinmesi, daha önceki örneklerden (1999 Gölcük Depremi) yola çıkarak, afet sonrası finansal rahatlama sağlayacak önemli bir adım olarak öne çıkıyor.

Devlet ve STK İşbirliği ile Toparlanma Süreci

Esnafın toparlanma sürecinin hızlanması için devlet ile sivil toplum kuruluşlarının işbirliğinin artırılması gerektiği dile getiriliyor. Afet sonrası dayanışmayı artıracak projelere öncelik verilmesi, esnafın işlerini yeniden kurabilmesi ve sürdürülebilir hale getirebilmesi için hayati önem taşıyor.

ESNAFIN YENİDEN AYAĞA KALKIŞI İÇİN ÖNE ÇIKAN 25 MADDE

Alternatif Ödeme Yöntemlerinin Teşvik Edilmesi: Esnafın dijital ödeme sistemlerine geçişinin teşvik edilmesi, maliyetlerin düşürülmesi ve güvenli ödeme ortamlarının sağlanması gerektiği belirtildi.

Banka Faiz Oranlarının Esnaf İçin Uygun Hale Getirilmesi: Küçük işletmelerin kredi faiz oranlarının yüksek olduğu ifade edilerek, bu oranların düşürülmesi gerektiği vurgulandı.

Banka Komisyonlarının Düzenlenmesi: Bankaların esnaftan aldığı yüksek komisyonların, özellikle küçük işletmeler için bir yük olduğu belirtildi. Komisyon oranlarının düzenlenmesi gerektiği ifade edildi.

Bürokratik Engellerin Kaldırılması: Mevzuat eksikliklerinin giderilmesi ve sahada etkin uygulamanın sağlanması gerektiği dile getirildi.

Çelik Konstrüksiyon İhtiyacı: Depremde zarar gören kooperatif ve iş yerleri için çelik yapılar ve esnaf çarşılarının güvenli alternatifler olarak önerildi.

Çalışanların Yetkisizliği: Deprem bölgelerinde, elektrik tesisatları gibi hayati öneme sahip işler için yetkisiz ve belgesiz çalışanların olduğu ve bunun ciddi bir risk oluşturduğuna dikkat çekildi.

Düşük Faizli Krediler ve Uzun Vadeli İmkanlar: Esnafın işlerini yeniden büyütmesi ve devam ettirmesi için finansman desteği sağlanması gerektiği, faizsiz veya düşük faizli kredilerin ve uzun vadeli ödeme planlarının gerekli olduğu belirtildi.

Elektrik Faturası ve Enerji Desteği: Deprem bölgesindeki esnafa elektrik faturası desteği verilmesi, aynı zamanda lokantalara yönelik enerji desteği sağlanması gerektiği ifade edildi.

Esnaf Tanımının Güncellenmesi: 5362 sayılı yasanın esnaf ve tacir ayrımını daha net hale getirecek şekilde revize edilmesi gerektiği dile getirildi.

Esnafın Kooperatifleşmesi ve Desteklenmesi: Esnafın daha güçlü ve sürdürülebilir bir yapıya kavuşabilmesi için kooperatifleşmenin teşvik edilmesi gerektiği ve devletin kooperatifleri desteklemesi gerektiği vurgulandı. TESKOMB gibi kooperatifler ve esnaf derneklerinin daha geniş kapsamlı projelere destek vermesi gerektiği ifade edilmiştir.

Sosyal Güvenlik ve Sağlık Hizmetleri: Küçük işletmelerin sigorta primlerinin yüksek olduğu, bu nedenle esnafın daha uygun primlerle sağlık hizmetlerine erişimini sağlayacak düzenlemeler yapılması gerektiği belirtildi.

Fırıncı Esnafının Güvenliği ve Zorlukları: Fırınların büyük oranda bina altlarında faaliyet gösterdiği, bu yapıların depreme dayanıklı olmadığı ve yeni yönetmeliklerle müstakil bina şartının getirilmesi gerektiği vurgulandı.

Esnafların Destek Alamaması: KOSGEB'in mevcut faizsiz kredilerinin, yıllardır esnaflık yapanlar için de geçerli olması gerektiği, küçük esnafların KOSGEB ve diğer devlet desteklerinden yeterince faydalanamadığı, özellikle hizmet sektörüne yönelik can suyu kredisi talep ettikleri ifade edildi.

Vergi Borçlarının Silinmesi: Hatay'daki esnafın vergi borçlarının silinmesi talep edildi. 1999 Gölcük Depremi örneği verildi ve bu konuda bakanlara ve Cumhurbaşkanına dosyalar sunuldu.

Kira Oranlarının Düşürülmesi: Hatay'da yüksek kira oranlarının düşürülmesi gerektiği, konut ve iş yerlerinin hızla yapılması için devlet desteği istendi.

Kalıcı Konutlar ve İş Yerleri: 2026 yılına kadar tüm esnafların dışarıda kalmaması için hızlı bir şekilde kalıcı konutlar ve iş yerlerinin yapılması gerektiği ifade edildi.

Geçici Çarşılarda Yerleşim Sorunları: 10.500 işletmeden 7.000'inin geçici çarşılara yerleştirildiği, 3.500 işletmenin hala açıkta kaldığı belirtildi. Kalıcı iş yerlerine yerleştirme için devlet desteği talep edildi.

Kefil Koşullarının Hafifletilmesi: Esnafların kredi alabilmesi için teminat ve kefil şartlarının hafifletilmesi gerektiği vurgulandı.

Afetlere Dayanıklı Yapılaşma ve İşyeri Yeniden İnşası: a. Depremde zarar gören işyerlerinin yeniden inşası için devlet destekli projelerin hızlandırılması gerektiği ifade edilmiştir. b. Çelik konstrüksiyon gibi daha güvenli yapıların tercih edilmesi önerilmiştir. c. Yeni işyerlerinin oluşturulmasında esnafın uygun maliyetli finansmana erişiminin sağlanması gerektiği belirtilmiştir.

Dijitalleşme ve Teknolojik Entegrasyon: a. Esnafın dijital ödeme sistemlerine entegrasyonu hızlandırılmalı, POS cihazı ve dijital altyapı maliyetlerinin düşürülmesi sağlanmalıdır. b. Dijital eğitim programları düzenlenerek, esnafın e-ticaret süreçlerine adapte olması desteklenmelidir.

Sosyal Güvenlik ve Sağlık Hizmetlerinin Erişilebilirliği: a. Esnafın sosyal güvenlik sistemine erişimini kolaylaştırmak için prim oranlarının düşürülmesi ve ödeme kolaylıklarının sağlanması gerektiği belirtilmiştir. b. Özellikle deprem bölgesindeki esnafa yönelik ücretsiz veya düşük maliyetli sağlık hizmetlerinin yaygınlaştırılması önerilmiştir.

Kalıcı Çarşılar ve Geçici İşyeri Sorunları: a. Deprem sonrası geçici çarşılara taşınan esnafın büyük bir kısmının hl kalıcı işyerlerine kavuşamadığı ifade edilmiştir. b. 2025 yılına kadar tüm esnafların kalıcı işyerlerine yerleştirilmesi için devletin hızla harekete geçmesi gerektiği vurgulanmıştır.

Sektörel Destekler: a. Lokanta, pastane ve fırın işletmeleri gibi gıda sektöründeki esnafa enerji desteği sağlanması gerektiği ifade edilmiştir.

Eğitim ve Nitelikli İşgücü Yetiştirilmesi: a. Deprem bölgelerinde mesleki eğitim kurslarının düzenlenmesi ve genç nüfusun iş gücüne kazandırılması gerektiği belirtilmiştir. b. Ustalık ve kalfalık sistemlerinin yeniden düzenlenmesi, ahilik kültürüne uygun şekilde yaygınlaştırılması önerilmiştir.

Devlet ve STK İşbirliği: a. Esnafın toparlanma sürecinin hızlanması için devlet ile sivil toplum kuruluşlarının işbirliğinin artırılması gerektiği ifade edilmiştir. b. Özellikle afet sonrası dayanışmayı artıracak projelere öncelik verilmesi önerilmiştir.

Toplantıda, depremin ardından geçen iki yıllık süreçte yapılan ve yapılmayan çalışmalara ışık tutulacak. İdari ve ekonomik uygulamalarda ortaya çıkan aksaklıkların yanı sıra çözüm önerileri de gündeme alınacak.

Gazeteci-yazar ve Dünya Esnaf ve Sanatkarlar Derneği / Ahi Enstitüsü Başkanı Fehmi Çalmuk'un yöneteceği toplantıya şu isimler katılacak:

Proje kapsamında düzenlenen çevrimiçi toplantı serisinin daha önce gerçekleştirilen iki oturumunda elde edilen çıktı ve videolar kamuoyuyla paylaşılmıştı. Bu toplantıda da benzer şekilde detaylı değerlendirmeler ve öneriler sunularak, esnaf ve sanatkarların afet sonrası toplumsal kalkınmadaki rollerine yönelik yeni bir yol haritası çizilmesi hedefleniyor.

Organizasyon ekibi, toplantıya katılım sağlayacak tüm federasyon başkanlarının desteğiyle, afet sonrası iyileşme sürecinde esnaf ve sanatkarların önemi üzerinde durulacağına vurgu yaparak, davetli konuşmacılardan katılım taleplerini iletmeye devam ediyor. Toplantının çıktıları, projede yer alan diğer oturumlar gibi kamuoyuyla paylaşılacak.

Dünya Esnaf ve Sanatkarlar Derneği, İçişleri Bakanlığı Sivil Toplum İlişkiler Genel Müdürlüğü'nün desteğiyle yürütülen 'Toplumsal Dayanışma, Kalkınmanın Desteklenmesinde ve İstihdamın Artırılmasında Esnaf ve Sanatkarın Rolü' başlıklı proje kapsamında, 6 Şubat depreminin ikinci yılında çevrimiçi toplantılar düzenliyor.

Çevrimiçi Toplantı Serisi Başlıyor

İlk toplantı, 14 Ocak 2025 Salı günü saat 14:00'te Zoom üzerinden gerçekleştirilecek. Bu oturumda, depremin ardından geçen iki yıl içinde yapılan ve yapılmayan çalışmalar değerlendirilecek ve esnaf ile sanatkarların rolü üzerine çözüm önerileri tartışılacak. Toplantıyı, gazeteci-yazar ve Dünya Esnaf ve Sanatkarlar Derneği / Ahi Enstitüsü Başkanı Fehmi Çalmuk yönetecek.

Katılımcılar arasında, Hayrettin Yıldırım (Türkiye Madeni Eşya Sanatkarları Federasyonu Başkanı), Ali Sefa Şen (Türkiye Terziler Konfeksiyoncular ve Giyim Sanatkarları Federasyonu Başkanı), Yusuf Aslantürk (Türkiye Elektrik-Elektronik Teknisyenleri Esnaf ve Sanatkarlar Federasyonu Genel Başkanı), Şahin Ek (Türkiye Fırıncılar Federasyonu Başkan Vekili),ve Bahar Bilir (Türkiye Lokantacılar, Kebapçılar, Köfteciler, Pastacılar ve Tatlıcılar Federasyonu Başkan Vekili) yer alacak.

Zaaf Analizi ve Çözüm Önerileri

16 Ocak 2025 Perşembe günü düzenlenecek ikinci toplantı ise, 'Afet Sonrası Toplumsal Kalkınmanın Desteklenmesinde Esnaf ve Sanatkarlar Açısından Zaaf Analizi-2' başlığı altında yapılacak.

Bu toplantıya Ziya Duranay (Adıyaman Esnaf ve Sanatkarlar Birliği Başkanı), Aziz Fatih Yılmaz (Hatay Esnaf ve Sanatkarlar Birliği Başkanı), Mehmet Emin İnce (Gaziantep Ayakkabıcılar Odası Başkanı ve Ayakkabıcılar Federasyonu Yönetim Kurulu Üyesi), Saniye Atmaca (Diyarbakır Terziler Odası Başkanı) ve Ali Köfte (Kahramanmaraş Kunduracılar Odası Başkanı) katılacak. Her bir konuşmacı, toplantı boyunca toplamda 20 dakika süresince görüşlerini paylaşacak.

Toplantı Çıktıları ve Kamuoyu Paylaşımı

Her iki toplantıda yapılan değerlendirmeler ve çözüm önerileri, detaylı raporlar haline getirilecek ve kamuoyuyla paylaşılacak. Ayrıca, toplantılarda yapılan konuşmalar video haber ve yazılı içerik olarak yayımlanacak. Bu oturumların video kayıtları, proje kapsamında hazırlanacak belgesel çalışmasına dahil edilecek.

Teknik Detaylar ve Katılım Çağrısı

Toplantıların yüksek kalite ile yapılabilmesi için katılımcılardan, çekimlerin yatay formatta ve uygun ışık koşullarında gerçekleştirilmesi isteniyor. Toplantıların Zoom linki, federasyonlar ve birlikler aracılığıyla paylaşılacak. İzleyiciler, toplantı sırasında chat kısmından sorularını yöneltebilecekler.

Daha fazla bilgi almak için Dünya Esnaf ve Sanatkarlar Derneği'nin sosyal medya hesapları takip edilebilir.

6 Şubat depreminin ikinci yılında, afet sonrası toplumsal kalkınmanın desteklenmesi ve esnaf ile sanatkarlar açısından zaaf analizinin ele alınacağı toplantı, 14 Ocak 2025 Salı günü saat 14.00'te Zoom üzerinden gerçekleştirilecek. Aynı isimli toplantı depremde zarar gören illerin birlik başkanlarıyla da yapılacak.

Toplantıda, depremin ardından geçen iki yıllık süreçte yapılan ve yapılmayan çalışmalara ışık tutulacak. İdari ve ekonomik uygulamalarda ortaya çıkan aksaklıkların yanı sıra çözüm önerileri de gündeme alınacak.

Gazeteci-yazar ve Dünya Esnaf ve Sanatkarlar Derneği / Ahi Enstitüsü Başkanı Fehmi Çalmuk'un yöneteceği toplantıya şu isimler katılacak:

Proje kapsamında düzenlenen çevrimiçi toplantı serisinin daha önce gerçekleştirilen iki oturumunda elde edilen çıktı ve videolar kamuoyuyla paylaşılmıştı. Bu toplantıda da benzer şekilde detaylı değerlendirmeler ve öneriler sunularak, esnaf ve sanatkarların afet sonrası toplumsal kalkınmadaki rollerine yönelik yeni bir yol haritası çizilmesi hedefleniyor.

Organizasyon ekibi, toplantıya katılım sağlayacak tüm federasyon başkanlarının desteğiyle, afet sonrası iyileşme sürecinde esnaf ve sanatkarların önemi üzerinde durulacağına vurgu yaparak, davetli konuşmacılardan katılım taleplerini iletmeye devam ediyor. Toplantının çıktıları, projede yer alan diğer oturumlar gibi kamuoyuyla paylaşılacak.

Bakan Şimşek, sosyal medya hesabından yaptığı açıklamada, "Deprem sonrası uygulamaya aldığımız mücbir sebep hali bu ay sona eriyor. Ancak mücbir sebep hali devam eden mükelleflere talepleri doğrultusunda ilave süre ve ödeme kolaylığı tanıyoruz" dedi.

Mücbir Sebep Halinin Devam Ettiği Bölgeler Hazine ve Maliye Bakanlığı, depremden etkilenen Adıyaman, Hatay, Kahramanmaraş, Malatya, Gaziantep'in İslahiye ve Nurdağı ilçelerindeki mükellefler için mücbir sebep halini 31 Ağustos'a kadar uzattı. Vergi borçlarının ödenmesi için mükelleflere özel bir takvim oluşturulurken, vergi beyannamelerinin ve ödemelerin kademeli olarak yapılacağı duyuruldu.

Beyannameler ve Ödeme Takvimi Mücbir sebep hali döneminde ertelenmiş beyannameler için yeni tarihler belirlendi. KDV beyannameleri 30 Eylül'e kadar verilebilecek ve ödemeler eylül ayında başlayacak. Gelir stopaj vergisi beyannameleri için ise 31 Ekim 2024'e kadar süre tanındı. Ayrıca 2022 ve 2023 yıllarına ait gelir ve kurumlar vergisi beyannameleri de 31 Ekim'e kadar teslim edilebilecek.

Taksitlendirme ve Ek Süre İmkanı Mücbir sebep hali devam ettiğini belgeleyen mükellefler, vergi dairelerine başvurarak ek süre talebinde bulunabilecek. Gerekli şartları sağlayan mükelleflerin vergi borçları, faiz uygulanmaksızın 24 aya kadar taksitlendirilebilecek. Bu sayede depremden etkilenen mükellefler, yükümlülüklerini yerine getirme konusunda rahatlatılacak.

Bakan Şimşek, vergi mükelleflerine mücbir sebep nedeniyle zorluk yaşamamaları için Bakanlığın gerekli kolaylıkları sağlayacağını vurguladı.

Mücbir Sebep Halinin Uzatılması: Şevket Keskin, deprem bölgesindeki esnaf ve sanatkarların halen büyük sıkıntılar yaşadığını belirterek, mücbir sebep halinin uzatılmasının zorunlu olduğunu vurguladı. Bu uzatma, esnafın ekonomik olarak toparlanabilmesi ve borç yükünden bir nebze olsun kurtulabilmesi için kritik bir adım olarak değerlendiriliyor.

Borçların Silinmesi: Raporda öne çıkan bir diğer önemli talep, deprem bölgesindeki esnaf ve sanatkarların kamuya olan borçlarının silinmesi oldu. Keskin, bu adımın, depremde büyük zarar gören esnafın ayağa kalkabilmesi ve işletmelerini yeniden faaliyete geçirebilmesi için elzem olduğunu belirtti.

Prim Gün Sayısının Düşürülmesi: Keskin, raporunda ayrıca esnaf ve sanatkarların prim gün sayısının düşürülmesi gerektiğini de dile getirdi. Bu talep, özellikle deprem bölgesinde iş yapma koşullarının zorluğu göz önünde bulundurulduğunda, esnafın sosyal güvenlik sisteminden faydalanabilmesi için önemli bir düzenleme olarak ön plana çıkıyor.

Cumhurbaşkanı Yardımcısı Cevdet Yılmaz, Şevket Keskin tarafından sunulan bu raporu inceleyeceğini belirtti. Esnaf ve sanatkarların sorunlarını gündeme taşıyan Keskin'in bu girişimi, sosyal medyada geniş yankı buldu ve çok sayıda destek mesajı aldı.

Film: Dünya Esnaf Sanatkarlar Derneği bünyesindeki Ahi Enstitüsü; İçişleri Bakanlığı Sivil Toplumla İlişkiler Genel Müdürlüğü ile beraber yürütülen “Ahilik Töresi Afet Bilinci Güvenli Millet, Güvenli Devlet” projesi kapsamında yapıldı. 35 dakikalık filimde şu isimlerin görüşleri yer alıyor:

• Alican Ebedinoğlu / TESK Yönetim Kurulu Üyesi/
Diyarbakır Esnaf ve Sanatkârlar Odaları Birliği Başkanı
• Şevket Keskin / TESK Yönetim Kurulu Üyesi /
Malatya Esnaf Ve Sanatkarlar Odaları Birliği Başkanı
• Bayram Karakaş / TESK Denetim Kurulu Üyesi/
Türkiye Berberler, Kuaförler Ve Güzellik Salonu İşletmecileri Federasyonu Genel Başkanı
• Ziya Duranay / Adıyaman Esnaf ve Sanatkarlar Odaları Birliği (ESOB) Başkanı
• Şeyh Ahmet İnal / Adıyaman Lokantacılar Ve Tatlıcılar Esnaf Odası Başkanı
• Mahmut Yücel/ Adıyaman Madeni Sanatkârlar Esnaf Odası Başkanı
• Yılmaz Değirmen / Hatay / İskenderun Hızarcılar Ve Mobilyacılar Esnaf Odası Başkanı
• Cuma Güler/ Kahramanmaraş Aktarlar Odası Başkanı
• Mehmet Şakak / Şanlıurfa Lokantacı Köfteci Ve Tatlıcılar Esnaf Odası Başkanı
• Mehmet Altun / Şanlıurfa Bakkallar Ve Bayiler Odası Başkanı
• Adnan Uncu / Şanlıurfa Bakırcılar Ve Sobacılar Odası Başkanı
• Haluk Şaban Gürbüz /Beyaz Eşyacılar Satıcılar Derneği Genel Başkanı
• Ahmet Hamdi Aydoğan / Tokat Esnaf ve Sanatkarlar Kredi ve Kefalet Kooperatifi Başkanı
• Bayram Şahin / Ankara Kantinciler Esnaf Odası Başkanı
• Nurettin Konaklı / Müteşebbis Gelişim (Mesvak) Vakfı Başkanı
• Mustafa Recep İpar/ Şanlıurfa/Künefeci
• Ayhan Tepe/ Bartın Kahveciler Esnaf Odası Başkanı

her türlü bilgi, belge ve beyannameler

1 06.02.2023 ila 30.04.2024 tarihleri arasında, 5510 sayılı Kanun'a göre vermekle yükümlü oldukları her türlü bilgi, belge ve beyannamelerin (iş kazaları ile meslek hastalıkları bildirimleri dahil) 15.05.2024 tarihine kadar (bu tarih dahil) SGK'ya verilmesi halinde yasal süresi içinde verilmiş sayılacaktır.

Prim borçları

2 06.02.2023 tarihinden önce ödeme süresi dolmuş mevcut prim borçları ile 2023 yılı Ocak, Şubat, Mart, Nisan, Mayıs, Haziran, Temmuz, Ağustos Eylül, Ekim, Kasım, Aralık, 2024 yılı Ocak, Şubat, Mart aylarına ait prim borçları (Ayların 15 ila 14 döneminde işlem gören işyerleri için 2022 Aralık ayı, 2023 yılı Ocak, Şubat, Mart, Nisan, Mayıs, Haziran, Temmuz, Ağustos, Eylül, Ekim, Kasım, Aralık ,2024 yılı Ocak, Şubat ayları) 5510 sayılı Kanun'un 89'uncu maddesinde belirtilen gecikme cezası ve gecikme zammı uygulanmaksızın 31.05.2024 tarihine (bu tarih dahil) kadar ertelenecektir.

Yeniden yapılandırılmış borçlar

3 Ödeme vadesi geçmiş borçları çeşitli kanunlar uyarınca yeniden yapılandırılmış veya 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun uyarınca tecil ve taksitlendirilmiş olup, 06.02.2023 tarihi itibarıyla yapılandırma/taksitlendirme işlemleri bozma koşuluna girmemiş işveren, sigortalı ve hak sahiplerinin ödeme vadesi 06.02.2023 ila 30.04.2024 tarihleri arasında sona eren taksitlerini 31.05.2024 tarihine kadar ödemeleri halinde yasal süresi içinde ödenmiş sayılacaktır.

4 02.09.2024 tarihine kadar (bu tarih dahil) başvurulması ve 6183 sayılı Kanun'un 48'inci maddesinde belirtilen teminat şartının sağlanması kaydıyla erteleme kapsamındaki borçlar, tecil faizi alınmaksızın azami 24 ay süre ile tecil edilebilecektir.

Borçlanma ve ihya kapsamındaki borçlar

5 Borçlanma ve ihya kapsamındaki borçlarından son ödeme tarihi 06.02.2023 ila 31.05.2024 olanlar için son ödeme tarihi 31.05.2024 olarak dikkate alınacaktır.

Kontrol muayenesi

6 Kontrol muayenesine tabi olup kontrol muayene tarihleri 01.02.2023 ila 31.05.2024 olanların kontrol muayene tarihleri 31.05.2024 olarak kabul edilecektir.

Yapılandırılan Kamu alacakları

7 Fazla veya yersiz ödemeler ve kamu zararlarından kaynaklanan kurum alacaklarından 06.02.2023 tarihi itibarıyla yapılandırma/taksitlendirme işlemleri bozma koşuluna girmemiş ve ödeme süresi dolmuş mevcut alacaklar ile 30.04.2024 tarihine kadar tahakkuk edecek olan alacakların son ödeme tarihi ilgili mevzuatı gereği gecikme zammı uygulanmaksızın 31.05.2024 tarihine (bu tarih dahil) ertelenecektir.

muhtasar ve prim hizmet beyannameleri

8 Adıyaman, Hatay, Kahramanmaraş ve Malatya illerinde faaliyet gösteren meslek mensuplarıyla 06.02.2023 tarihi itibarıyla aracılık ve sorumluluk sözleşmesi bulunan ve Adıyaman, Hatay, Kahramanmaraş ve Malatya illeri dışında işyeri bulunan işverenlerin 2023 yılı Ocak, Şubat, Mart, Nisan, Mayıs, Haziran, Temmuz, Ağustos Eylül, Ekim, Kasım, Aralık, 2024 yılı Ocak, Şubat, Mart aylarına ilişkin muhtasar ve prim hizmet beyannamelerinin “SGK Bildirimleri” kısmının 15.05.2024 tarihine kadar verilmesi ve tahakkuk edecek prim borçlarının 31.05.2024 tarihine kadar ödenmesi halinde söz konusu yükümlülükler yasal süresi içinde yerine getirilmiş sayılacaktır.

9 Adıyaman, Hatay, Kahramanmaraş ve Malatya illeri ile Gaziantep ili Islahiye ve Nurdağı ilçelerinde afet kapsamında yer alan işveren, sigortalı ve hak sahiplerinin 7440 sayılı Yapılandırma Kanunu kapsamındaki başvurularını 31.07.2024 tarihine kadar yapılabilmesine ve bu borçluların borçlarının ilk taksitini başvuruyu takip eden ay sonuna kadar (31.08.2024 tarihi resmi tatile denk geldiğinden 02.09.2024 tarihi), diğer taksitlerini ise bu taksiti takip eden aylık dönemler halinde ödenebilecektir.

https://youtu.be/SR05bmS-7TY?si=6pEIrPIYFKeIg3SV

Büyük afetlerden sonrasında işyeri zarar görüp işyeri yıkıldığında ilk yaşadıkları sıkıntı nakit akışının bozulduğundan dolayı insanların finansala alakalı gerek sicilleri gerek kamudaki sicilleri mal alışverişi yaptıkları mal tedarik ettiği tedarikçileriyle alakalı ilişkileri belli bir sapma yaşıyor. Bu sapmadan dolayı da esnaf ve sanatkara o anda şok destekler sağlanması gerekiyor. Bu bağlamda Cumhurbaşkanımız olmak üzere ekonomi kurmaylarımız ekonomi yönetimimiz ve bu manada depremin ilk olduğu günden sonrasına sayın genel başkanımız sayın Abdulkadir başkanlığında TESKOMB üzerine düşeni yapmaya büyük destekler vermeye çalıştı. Verdi de bunları. Ciddi kooperatif başkanlarımızla aynı böyle olduğu gibi çevrimiçi toplantıyla ciddi paralar toplandı. Bölgeye destek olundu. Devletimiz destek oldu. Ama tabii ki yaşanan büyük felaket karşısında yapılan destekler tabiri caizse devede kulak dediğimiz cinsten esnaf ve sanatkarın derdine derman olamayan yetmeyen destekler bunlar. Tabii biraz önceki konuşmalardan anladığım sadece esnaf ve sanatkâr bu nakit akışın dışında bozulan işin dışında tekrar işini toparlayabilmesi için bir defa bölgeden göç yaşanıyor. Dolayısıyla toplam esnaf sayısına düşen toplam müşteri sayısına bir küçülme oluyor. İki esnaf ve sanatkarımızın yanında çalışan insanlar bu insanlar gün kazanıp gün yiyen insanlar mutlaka bölgeyi terk ediyor büyükçe bir bölümü başka şehirlerde işini ekmeğini aramak durumunda olduğunu da bölgedeki esnaf ve sanatkarımız tekrar işini kurmaya kalkmak için kalifiyeli eleman aramak zorunda kalıyor. Burada da ciddi eksiklikler yaşıyor.

MAL TEDARİKİ SAĞLANAMAMASI ESNAFI ETKİLİYOR

Buna bağlı olarak ticari sicilleri etkileyen gibi bunun dışında da biraz önce de dediğim gibi tedarik zincirinde de kopmalar yaşanıyor. Mal tedariğinde tedarikçinin de hammadde tedariğinde ayrıca ürettiği malları satma noktasında da örneğin bir işletmemiz bölgede faaliyet gösteriyor. Bir ürün üretiyor ve satıyorsa Ankara'ya ya da başka bir yere üretemediği anda sistem kesilince oradaki müşteri kendisine başka bu malı tedarik edecek firmalar buluyor. Dolayısıyla işletmenin işletme pozisyonundan çıkıp tekrar başladığı süre kadar sürmüyor bu. Belki de bunun 3 katı 5 katı 10 katı sürüyor. Çünkü kaybettiğiniz bir müşteriyi tekrar yeniden elde dip kazanmak da gene uzunca bir döneme denk geliyor. Tüm böyle zamanlarda ne yapmak gerekiyor. İlk başlarda sıcak destek belki kredi belki hibe belki çeşitli teşvikler.

KOSGEB KREDİLERİN ADI VAR KENDİ YOK

KOSGEB destekleri ve esnaf kooperatifleri vasıtasıyla hazinemizin gösterdiği ve yaptığı destekler var. Burada benim öteden beri dile getirdiğim başkanlarım da katılacaklardır esnaf ve sanatkara belki de en somut destek kooperatiflerin verdiği gibi destekler krediler çeşitli rakamlar. Belki araç ve işyeri alımlarında 5 milyon liraya kadar yakında biraz önce başkanım ilave etti, bu desteklerimiz de 650 bin liraya kadar ulaştı. Ancak yapılan kayıplar karşısında bunlar çok fazla bir şey ifade etmiyor.

KOSGEB kredileri adı var kendileri olmayan krediler gibi görüyorum ben. Yani bir kredi var ama bin tane şartı var. O şarta uyan esnaf maalesef çıkmıyor. Ayrıca KOSGEB'den faydalanan esnaf ve sanatkarın esnaf kefalet kredilerinden faydalanmasının önünde de çeşitli engeller var. Eğer KOSGEB'den faydalanmışsanız kooperatiften faydalanamıyorsunuz. Kooperatiften kullanmışsanız KOSGEB'den faydalanamıyorsunuz. Eğer sonradan fark edilirse buna farklı faizler ekleniyor gibi çeşitli sıkıntılar oluyor. Bir başka sıkıntımız da şu, başkanım da az önce ifade etti, kefalet, ipotek, rehin işlemleriyle alakalı. Bölgede insanlar bir sürü şeyini kaybetmiş. Belki ipotek vereceği evi var ama moloz yığını haline gelmiş. Kimsenin boş tapuyu kefil veya rehin kabul etmesi de mümkün değil. Ancak burada bir başka yönden bakmalıyız ki bu yapısal bir eksiklik. Yıllardan beri dile getirdiğimiz bir eksiklik. Geçtiğimiz yıllarda 2010 yıllarında bazen kriterleri devreye girecekti. Bunlar girmedi ertelendi.

KREDİ GERİ DÖNMEYİNDE KOOPERATİF PUANI DÜŞÜYOR

Şimdi kooperatiflerin de çalışma sistemleri kendisi ayakta kalacak ki esnaf ve sanatkarlarına destek olabilsin. Bizler takip sistemleri üzerinden faaliyet gösteriyoruz. Verdiğimiz kredilerin belirli bir bölümü geri dönmediğinde banka bizim önce gruplarımız düşürüyor. Yedinci gruba düştükten sonra da artık size bağlı 3000 ortağınız varsa 300-500 ortağın takibe düşmesi neticesinde kooperatif grubu düştü ve siz kredi veremez hale gelmişseniz kredisini düzgün ödeyen ipoteğini veren bir kefil istediğiniz yerde 5 tane kefil veren insana da faydalı olamıyorsunuz. Dolayısıyla buradaki o ciddi dengeyi çizgiyi kooperatifler kopartmadan götürmek zorundalar. Geçtiğimiz felakette yaşadığımızda başkanlarım da şahit en somut desteği ciddi manada bağışlar yaparak hibeler yaparak bölgede esnafların barınabileceği çarşılar yapma gayretinde olarak onlarla ilgili hükümetle görüşerek devletle görüşerek kredilerini erteleyerek faizsiz bir şekilde ilave ek krediler sunarak bölgeye destek olmuştur. Belki tek somut destek esnaf kefalet kredi kooperatiflerinden gelmişti. Bu başarılı bir örnekten başta başkanımız Abdulkadir beyin önderliğinde yürüyen örneği daha büyüterek palyatif çözümler değil de günübirlik çözümler değil de daha sistematik daha sistemsel çözümler oluşturabiliriz.

BAŞVURULARI DEĞERLENDİRİYORUZ

Bir başka çözüm de kredi biraz farklı anlaşılıyor. Kredi biraz da bağış gibi biraz da yardım gibi biraz da destek gibi. Adı üstünde kredi verilir. Vadesi geldiğinde geri tahsil edilir. Eğer tahsil edemezseniz bu devren devam eder. Biraz önce de söyledim 1000 kişilik bir kooperatifte 100 kişinin ödemediği bir kredi yüzünden kooperatif kapandığında ödeyen 900 kişi de faydalanamaz hale gelecek. Onun için biz kooperatiflerimize bu manada bunu da dikkate alarak taleplerde bulunmamız lazım. Elbette ipotek, kefil yerine göre çok fazla isteniyor yerine göre az isteniyor ama oradaki yönetim kurullarının bir de her isteyen esnafı da biz aynı şekilde değerlendiremiyoruz. İnsanların bir ödeme geçmişi var. Bakıyorsunuz evet bu felaket yaşamış ama iki esnaf birisi normal günlerde tıkır tıkır işini takip eden işinin başında duran aldığını ödeyen bir esnaf. Bir başkası geçmişte hiçbir manada ticari sicili düzgün olmayan ticari hafızasında kredi verilmesinin riskli olduğu insanlar olabiliyor. Esnaf dediğimizde de esnaf var esnaf var. Başkanlarım takdir edeceklerdir. Siz de takdir edeceksinizdir. Bu anlamda yönetim kurullarının mümkün olabilen en üst seviyede risk alıp destek olmaları ki oldular da zaten hepsine teşekkür ediyorum.

KOOPERATİFLER ÇEK VERE BİLİR FİNANSAL ÜRÜNLER PAZARLAYABİLİR

Burada belki şu olabilir, kooperatiflerin gelişmesi adına farklı finansal ürünler de kooperatifler pazarlayabilir. Mesela bankalardan çek kullanılıyor. Bu belki sektörel bankacılığa da bir adım olur, burada kooperatiflere de bir yetki verilebilir. Bunun dışında rehberlik referans olma noktasında birtakım hizmetlerle hizmet çeşitliliğini yakalayıp kooperatiflerin daha güçlü bir hale getirilirse biz de bu işin kendi boyumuzla bugünkü aldığımızın üzerindeki riskler yüklenerek böyle şok zamanlarında esnaf ve sanatkarımıza daha faydalı daha önemli bir destekler sunar hale gelebiliriz. Ama dediğim gibi eğer kooperatiflere farklı ürünler pazarlama imkânı getirebilirse sigorta gibi, çek gibi, mal alacağı yerlere referans olabilme imkânı gibi belirli ücretler karşılığında kooperatiflere bu imkanlar getirilir ve bunlar da ciddi manada takip edilir kurumsallaşmasını en yüksek düzeyde tamamlamış olan esnaf kefalet kooperatiflerinin daha da bu manada şeffaf takip edilebilir hale getirildiğinde bu tür durumlara belki fon oluşturulması sağlanabilir. Gelecekte olabilecek şeyler için. Bu tür destekler olabilir aksi takdirde hepimiz görüyoruz bölgeden ciddi manada göç var esnaf ve sanatkarımızda da sıkıntı var. Esnaf ve sanatkarımızın hem satın alma bölgedeki satın alma gücünün düşmesi demek. Birim esnaf başına düşen birim müşteri sayısı azaldığı için orada da ciddi bir kayıp oluyor. Bunun düzeltilmesi için bu tür çalıştayların çalışmaların ciddi bir katkısı ve faydası var.

TESKOMB BU ÜLKEDE EN ETKİN EN VERİMLİ EN BAŞARILI SİVİL TOLUM ÖRGÜTÜDÜR.

Ankara Kantinciler Esnaf Odası Başkanı Bayram Şahin Başkanımın konuşmasında özellikle isim zikrederek TESKOMB başarılı bulmuyorum dediği bir söz oldu. Bunu izninizle cevaplamak istiyorum. TESKOMB hakikaten bu manada sadece Türkiye'de değil bütün Avrupa'da değerlendirmelerinde en başarılı sivil toplum örgütlerinden bir tanesidir. Bir kere bunun altını çizmek istiyorum. Belki yapısal birtakım eleştiriler yapılabilir haklı olarak. Bunda bir sıkıntı yok. Kendisine kredi verilmediğini söyledi başkan. Bununla ilgili en son yapılan ara sözleşmede ortak kabul etmeme gibi bir durum da yok. Şartları taşıyan herkes ortak kabul edilmek zorunda. TESKOMB özellikle son 15 yılda ciddi bir atılım yaparak hem bütçesini hem hizmetlerini hem de kredi büyüklüğünü 50-60 kat arttırdığını görebiliriz. Bu matematiksel bir gerçektir. Bunun da altını çizmemiz gerekiyor. Biz daha iyisi olabilir mi elbette hiçbir zaman bundan geri durmayız daha iyi olabilir. Ama belki değerlendirilmesi gereken bir başka şey şimdi ipoteği yok, kefili yok kredi nasıl verilecek? Biraz önce onu vurgulamaya çalıştım ama sanırım Bayram Bey karıştırdı. Bunun adı kredi değil. Yani ipoteği yoksa kefili yoksa ve desteğe ihtiyacı varsa bu kredi olarak verilmemeli. Başka bir isim altında verilmeli. Ben kedisinin ilk tespitlerine katılıyorum. Felaketler olduktan sonra ne yaparız toplantılarından çok felaket olmadan önce biz bu felaket mutlaka ülkemizin durumu belli. Bir deprem kuşağındayız. Bunun dışında iklim değişikleri hakikaten bazı tedbirlerimizi aşarak ciddi zararlar veriyor. Bunlar olmadan önce olduğunda ne yaparız diye biraz daha kafa yormak lazım. Çalışmak lazım. Ancak Türkiye'deki esnaf teşkilatlanmaları içerisinde sivil toplum örgütlerinin içinde hakikaten TESKOMB hakkını teslim etmek lazım. Ben bu manada TESKOMB buradan oraya taşıyan herkese teşekkür ediyorum. Buna bir defa başarısız demek hakkı teslim edilmemesi olur. Bunun kayıtlara geçmesi bakımından söylememiz gerektiğini düşünüyorum. TESKOMB çok daha faydalı olur ama dediğim gibi bununla ilgili yapıcı eleştirilerimiz de olabilir. Bunda geri durmamamız lazım.

TESK NASIL ETKİN OLURUZ DİYE KAFA YORMASI GERİKYOR

Eleştireceğimiz esnaf örgütleriyle ilgili birçok şey var. Mesela esnaf odaları sisteminde özellikle ciddi anlamda bugün çalıştırdığı sekreterin maaşını bile veremeyen odalar var. Çalıştığı durduğu ofisin kirasını ödeyemeyen odalar var. Burada ciddi bir yapısal değişiklik gerekiyor. TESK'in özellikle bunu gündeme alıp oda sayısını küçülterek odaları güçlendirmesi gerekiyor. 3 bin küsur tane odanın olması esnaf ve sanatkarın hakkını savunmasında çok önemli bir yere getirmiyor. Çünkü oda kirasını ödeyemiyor personeline maaş ödeyemiyor. Gidip bir derman bulsun da bunlarla ilgili düşünüp zaman ayırıp çözümler üretsin. Öncelikle bu benim farklı değerlendirmelerim de olabilir. Şimdilik onları bir kenara koyuyorum. Kesinlikle esnaf odalarının bizim çatı örgütümüz olan TESK'in bu manada çok daha fazla mesai harcaması nasıl olursa etkin bir kuruluş oluruz diye kafa yorması milyonlarca üyesi olan bir örgütün iyice araştırılması gerekiliyor. Bu manada ben doluyum. Çok daha fazla konuşabilirim. Sayın başkanlarıma saygılarımı sunuyorum. Bir kere daha altını kalın bir çizgiyle çizelim.

HİBE İLE KREDİYİ AYIRMAK LAZIM

Hibe ile krediyi tefrik etmemiz lazım. Hibe başka bir şey. Kredi başka bir şey. Bizim tabelalarımızda Kredi Kefalet Kooperatifi yazıyor. Bir kere bu ikisini ayırmamız lazım. İkincisi ben başarısız buluyorum dediği için müdahale etmek durumunda kaldım. Biz TESK, TESKOMB olarak Avrupa Birliği'nde bulunan Dünyada bizim benzerimiz kuruluşlar olan ICM ‘in de aktif bir üyesiydik. TESKOMB ve Avrupa Birliği kurumları olan Avrupa'daki ülkelerin bizim muadilimiz kurumları içerisinde gıptayla takip edilen hayranlıkla izlenen ve bu manada çeşitli kerelerde ödüller almış bir kurumdur TESKOMB. Bunun bilinmesi lazım. Çünkü bizde güzel bir kelam var. Derler ki marifet iltifata tabiidir. İnsanlar güzel bir şey yaptıysa onu takdir etmemiz gerekir ki daha güzel şeyler yapabilsinler.

KREDİYE ÖDEYEMEN ESNAFA TESKOMB SAHİP ÇIKIYOR

Ödeyememesi durumunda her zaman TESKOMB devreye girmiştir. Erteletmiştir. Faiz sildirmiştir. Ek krediler çıkartmıştır. Bunları da hakkıyla yaptığımızı düşünüyorum. Sicil affı ile ilgili işte ise genel kooperatiflerimiz bankalar neslinde sicil affıyla ilgili ellerinden geleni yapmaktadırlar. Ancak bankaların kendi özel sicillerindeki işlere de kooperatiflerin müdahale etmesi çok zaman mümkün olmamaktadır. Bunun da altını çizmiş hepinize saygı sevgi muhabbetlerimi sunuyorum. Teşekkür ediyorum Esnaf Kefalet Kooperatifleri evet daha büyütülebilir. Daha büyük hizmetler yapabilir. Ancak şu an itibariyle başarılı kurumlardır. Teşekkür ediyorum.

Bu röportaj Dünya Esnaf ve Sanatkarlar Derneği/ Ahi Enstitüsü'nün İçişleri Bakanlığı Sivil toplumla İlişkiler Genel Müdürlüğü ile beraber hazırlanan “Ahilik Töresi Afet Bilinci Güvenli Millet, Güvenli Devlet” projesi kapsamında 21 KASIM 2023 günü saat 15.00'de gerçekleştirilen AFETLER SONRASI ESNAF VE SANATKARIN YAŞADIĞI SORUNLAR / ÜRETİM VE İSTİHDAM DURUM ANALİZİ” çevrimiçi toplantıdan alınmıştır.

DİYARBAKIR CAN ÇEKİŞİYOR

Bizim bölgemizdeki birçok ilin istihdamı, deprem bölgesindeki iller dahil esnaf ve sanatkâr üzerindedir. Yani sadece bu yaşanan olumsuzluklardan esnaf ve sanatkarların değil özellikle istihdam ettikleri kesim çok zor durumda ve bu kesim gerçekten işsizlik oranlarında özellikle deprem bölgesinde ciddi anlamda bir yükseliş var. Yani bu işsizlikle birlikte batı illerimize göç eden birçok insanımız, vatandaşımız, esnafımız çalışanıyla birlikte maalesef göz etmeye hala devam ediyor. Sadece Diyarbakır ilimizde hasarı az olan illerden bir tanesi depremde 2082 işyerimiz yıkıldı ve yıkılıyor şu an. Yıkım esnasında. Tabii ki bir Hatay'ı da bir Kahramanmaraş'ı da bir Adıyaman'la bir Malatya'yla kıyaslayamayız ancak acı her tarafta aynı. Yalnız şunu net bir şekilde ifade edebilirim biz onlarca rapor hazırladık. Hem genel merkezimize hem bakanlığımıza. İlgili kurumlara ilettik bölgedeki esnaf ve sanatkarlarımızın durumuyla ilgili.

Tabii ki burada dediğim gibi aslında ekonominin can damarı ekonominin omurgası olarak adlandırdığımız esnaf ve sanatkâr bu derece yeterince destek aldığını söylememiz mümkün değil. Çünkü eskiden yaşanan ekonomik krizin de şu an çok çok etkisi var. Neden etkisi var? Çünkü insanlar artık özellikle hizmet sektörü şu anda can çekişiyor bölgemizde. Neden derseniz o kadar fiyat farkları her gün değişiyor ki enerjiden tutun giderlerden tutun birçok kalemde şu anda hizmet sektöründe hizmet veren işletmelerimiz yüzde elli kapasite ile çalışıyor ve yıllardır ben bu görevdeyim ve son yılın en büyük kalkınışları hizmet sektöründe gerçekleşti maalesef. Burada depremin acısı ayrı bu ekonomik krizin desteğiyle şu anda bizin son bir yılda 1286 tane işletmemiz maalesef kapattı. İşyerlerini kapatmak zorunda kaldı. Ciddi bir rakam bu geçmiş yıllara göre değerlendirdiğimizde 700-800 yıllık kapanışın olduğu Diyarbakır'da 1200'ün üzerinde işletmemiz kapandı. Sene sonunda bu rakam 1400'lere 1500'lere de çıkabilir. Yani onun için burada aslında yerinde ciddi anlamda komisyonların korunması gerekiyor. Deprem bölgesinde özellikle illerimizde. Sadece şu an esnaf biliyorsunuz kimi esnaf kapatmak zorunda kaldı kimisi tamamen yıkıldı göçük altında kaldı.

İŞLETMELERE HİBE VERİLMESİ GEREKİYOR

Maalesef istediğimiz seviyede şimdiye kadar ciddi bir destek alamadık. Ama kredi kooperatiflerimiz buradaki rolü çok önemliydi. Kredi kooperatiflerimiz ciddi anlamda katkı sağladılar. Yine ben bir vesileyle kredi kooperatiflerimiz genel başkanı Abdulkadir Akgül beye çok çok teşekkür ediyorum. Bu konuda sesimizi her zaman duydu. Her zaman sordu ve tarafa ilettiğimiz sorunların çözdürme noktasında da büyük bir çaba harcadı.

Burada ben de kooperatif başkanıyım. Biz esnaftan ipoteğin yoksa git devlette çalışan memur veya işçi getir diyoruz. Yani şimdi burada esnafın esnafa kefil olması gerekiyor. Biraz daha esnetilmesi lazım ama esnaf ve kredi Kooperatiflerinin de bir hassasiyet içerisinde olması lazım. Yani burada dağıtacağımız paranın da geri gelmesi için de tedbirlerimiz almamız gerekiyor. Ancak deprem bölgesine bir seferliğe mahsus ciddi anlamda zarar gören işletmesi yıkılan ve yıkılmakta olacak olan bir sürü işletme var. Bunlarla ilgili bir çalışma yapılması gerekiliyor. Örneğin şu anda TOKİ yeni binalar yapıyor deprem bölgesindeki illerde. Burada bu işletmelerinin tümünün hakkaniyet şeklinde işletmeleri yıkılan esnaf ve sanatkarlara dağıtılması gerekiliyor. Ve bunları dağıtırken de dediğim gibi faizsiz en az 1 milyon TL'lik. Çünkü şu an 1 milyonun bir anlamı kalmamış. Biz şu an 650 bin limite çıktık. Yani siz bir rafınızı 500-600 bine dolduramazsınız. Onun için en az 1 milyon TL geri 2 yıl faizsiz ve daha sonrasında da 3 yıl en az taksitler 5 yıl kredi vereceksiniz ki bu işletmelerin yeniden açılması için. Çünkü adamın yok olmuş, bina çökmüş. Altında ne eşyası ne işletmesi kalmamış. Bunlarla ilgili ciddi bir çalışma yapılmadı maalesef. Bir tespitler yapılmadı. Evet Çevre ve Şehircilik Bakanlığı il müdürlükleri bu çalışmaları yaptılar biz de takipçisi olduk esnaftan beyan aldık ama bunlarla ilgili sigorta yok. İşletmelerin yüzde doksanının sigortası yok. Sigortalı olmayınca bir lira para alamıyor. Bu yaraların bir an önce kapatılması gerekiliyor. Bugüne kadar insanlar konteynırlarda çadırlarda ancak bu işletmelerinde hayata geçmesi için sosyal dokunun özellikle bölgede bozulmaması için ciddi anlamda batı illerimize göz yaşanmaması adına mutlak suretle deprem bölgesindeki illerde yeni işletmelere destek sağlanması gerekiliyor. Yeni işletmelerin hayatta kalabilmesi için hatta yeni işletmelere hibe verilmesi gerekiliyor. Çünkü siz nüfus yoğunluğunu bölgede nüfus göç ettikçe örneğin İstanbul, İzmir, Ankara gibi illerde deprem bölgesinden yüz binlerce insan orada yaşıyor. Bunlar oradan gelebilmesi için çalışmaların yürütülmesi gerekiliyor.

KOSGEB KREDİLERİNİN ŞARTLARINI ESNETİLMESİGEREKLİ

Bunlarla ilgili ciddi bir adım atılmadı sadece 750000 TL KOSGEB üzerinden biliyorsunuz Sayın Cumhurbaşkanı geçenlerde açıklamıştı. Şu anda müracaatlar başladı. Bunun da yansımaları prosedürleriyle ilgili, evraklarla ilgili esnaf ciddi anlamda sıkıntılar yaşıyor. Bu krediye de belki de hasar gören sıkıntıda olan esnafın yüzde ellisi altmışı bu krediden de faydalanamayacak. Onunla beraber buradaki KOSGEB müdürümüzle diyalog halindeyiz görüşüyoruz. Yalnız dediğim gibi mutlak suretle biraz daha KOSGEB desteğinin esnetilmesi gerekiyor. Çünkü adamın tamamen işyeri bitmiş matrah isteniyor, cirosu isteniyor. Ortada evrak yok. Yıkılan işletmenin evrakları yok. Yıkılan işletmenin bilançosu yok. Bunların tümünün göz önünde bulundurulması gerekiliyordu. Biz bunların tümünü raporladık hepsini iletiyoruz ancak bunlarla ilgili ciddi adımların atılması gerektiğini ben ifade etmek istiyorum.

İSTİHDAM YÜKÜNÜ BİZ ÇEKİYORUZ

Bölgemizde yıllardır bölgenin kalkınması için ciddi anlamda teşvik yasaları çıktı, sanayinin gelişmesi istihdamın gelişmesi için. Ancak bölgemizin yıllardır yaşadığı malum terör olayları çok şükür son birkaç yıldır huzur içindeyiz ancak etkileri hala devam ediyor. Çünkü birçok kalifiye işletmemiz esnafımız sermayedarlarımız bölgeden göç etmek zorunda kaldı. Yani şunu ifade etmek istiyorum. İstihdam yükünün yüzde sekseni esnaf ve sanatkarın üzerindedir. Ben bazen konuşmalarımda şunu ifade ediyorum, sosyal bir devletin sorumluluğu kendi vatandaşına halkına istihdam yaratmaktır. Biz bu bölgede devletin adına istihdam yaratıyoruz. Yani sosyal bir devletin yapması gereken istihdam yükünü biz devletin sırtından alıp işletmelerimize. Bir kafeteryada ortalama 6 ila 12 kişi istihdam ediyoruz. Ben Diyarbakır'dan örnek vereyim. Yıllardır Diyarbakır Organize Sanayi Bölgesinin gelişmesi için onlarca paket açıldı teşvik açıldı. İstihdam seviyesi 15 bin civarında. Oysa Diyarbakır'da esnaf ve sanatkarlarda yanında istihdam eden işçi sayımız 80 ila 100 bin arasında.

TEŞVİK SİSTEMİNDE BİR HTA VAR. TEŞVİKLER MASA BAŞINDA HAZIRLANIYOR

Bölgede bir hata var. Teşvik paketleri çıktıkları zaman siz kuluçkadaki küçüğü büyütmeye çalışmalısınız. Batı bölgelerinden şirket sermayeleri buraya getirmek çok zor. O yüzden biz devam eden hükümetlere devletin ilgili birimlerine bakanlıklarına diyoruz ki mevcut işletmelerimizi özellikle üretim alanında çalışan küçük sanayi sitelerimizde KOBİ'lerimizde üretim alanlarında mevcutları büyütmek adına teşvikler çıkarılırsa verilirse inanın hem bu kadar verilen destekler heba edilmez hem de devleti şu anda devletin şu an karşı karşıya kaldığı istihdam yükünü esnafımız büyük bir çabayla ortadan kaldırır diye düşünüyorum. Ondan dolayı şu anda maalesef biz bunları yıllardır dile getirmeye çalışıyoruz. Ama bu tür teşvik yasaları paketleri Ankara'da masa başında hazırlanıyor. Sahalara inilmiyor. Sahaya da ciddi bir anlamda çalışma yapılmadığı için biz bugüne kadar esnaf ve sanatkarın biraz daha gelişmesi adına ben şunu da ifade etmek istiyorum bazı mesleklerimiz şu anda bitme noktasında bazı mesleklerimizde yasal prosedürler yerine getirilmediği için yok olma noktasında.

ZİNCİR MARTLER YÜZÜNDEN BİNLERCE ESNAF KEPENK KAPATTI

Örnek vereyim zincir marketler. Şu anda Türkiye geneli bir sorun deprem bölgesinin sorunu değil ama her 200 metrede bir 100 metrede bir zincir market görüyorsunuz. Bizim Diyarbakır'da 10 yıl önce bayiler ve bakkallar odasında kayıtlı esnaf sayımız 6500'dü. Şu anda 2800'e inmiş durumda. Yani burada her işletmenin kapanması demek istihdamın bitmesi anlamına geliyor. Perakende yasası dedik hala gündemde konuşuluyor ama bir türlü istediğimiz düzeye gelemedi. Süper ve Hipermarketler yasası mutlaka Avrupa Birliği standartlarına gelmemiz gerekiyor diyoruz. Ama Avrupa Birliği'ndeki süper ve Hipermarketlerin şehirden kaç kilometre dışarıda olduğu açılış kapanış saatlerinin sınırlı olduğu bunun da artık Türkiye'nin uygulaması gerektiğini defalarca ifade ediyoruz ve ifade etmeye çalışıyoruz. Burada bir çifte standart var zincir marketlerle ilgili mutlak suretle ciddi bir adımın atılması lazım.

Borçlar ertelendi ama esnafın istediği bir şekilde şu anda düzeyde değil. Dediğiniz gibi ipotek isteniyor esnafın işyeri yıkılmış, esnafın evi yıkılmış. Yani bunlar göz önünde bulundurularak esnafın esnafa kefil olması gerek. Bu noktada özellikle deprem bölgesinde zarar gören işletmelere en az 2 yıllık faizsiz kredi verilmesi gerekiyordu. Burada KOSGEB üzerinden sağlanacak deniyor ama bu yeterli değil kredi kooperatifi aracılığıyla en az 2 yıl faizsiz bir destek verildiği takdirde birçok işletmemiz en azından yüzde elli yüzde almışı belki yeniden işletmesini açar belki de yeniden ayakta kalır. Onun için burada ipotek ve kefalet konusunda biraz esneklik yaratılması gerekiliyor.

TESK VE TESKOMB BİRLİKTE KARAR ALMALI

Alınması gereken tedbirlerin aslında TESK ve TESKOMB birlikte adım atması gerektiğini düşünüyorum. Bunu ben toplantılarda da ifade ettim. TESK ve TESKOMB'nun birlikte afet bölgesiyle ilgili alacakları karar mutlaka hem hükümeti de etkileyecek. İlgili bakanlıklarımız da harekete geçecek diye düşünüyorum. Herkes kendi çabasıyla kendi kurumlarıyla birlikte genel merkezlerine iletmesi gerektiğini düşünüyorum.

Bu röportaj Dünya Esnaf ve Sanatkarlar Derneği/ Ahi Enstitüsü'nün İçişleri Bakanlığı Sivil toplumla İlişkiler Genel Müdürlüğü ile beraber hazırlanan “Ahilik Töresi Afet Bilinci Güvenli Millet, Güvenli Devlet” projesi kapsamında 21 KASIM 2023 günü saat 15.00'de gerçekleştirilen AFETLER SONRASI ESNAF VE SANATKARIN YAŞADIĞI SORUNLAR / ÜRETİM VE İSTİHDAM DURUM ANALİZİ” çevrimiçi toplantıdan alınmıştır.

Bu beyannamelere ve bildirimlere istinaden tahakkuk eden vergiler ile 2023 yılı motorlu taşıtlar vergisinin ikinci taksidi ve 2024 yılı motorlu taşıtlar vergisinin birinci taksidi, 31 Mayıs 2024 Cuma günü sonuna kadar ödenebilecek.

Yine bu mükelleflerin, deprem tarihinden önce tahakkuk etmiş, ödeme süresi mücbir sebep hali ilan edilen süreye rastlayan her türlü vergi, ceza ve gecikme faizi ile deprem tarihinden önce ikmalen, re'sen veya idarece tarh edilen ve vadesi mücbir sebep halinin başladığı tarihten sonrasına rastlayan her türlü vergi, ceza ve gecikme faizinin ödeme süresi de uzatıldı.

Bu alacaklar her bir vade tarihi itibarıyla ayrı ayrı değerlendirilecek ve ödeme süreleri normal vade tarihlerinden itibaren bir yılı geçmeyecek şekilde uzatılacak. Bir yıllık sürenin bitim tarihinin 31 Mayıs 2024'ten sonrasına tekabül etmesi durumunda ise bu günün sonuna kadar ödeme yapılabilecek.

Özel tüketim vergisi ve harçlar kapsam dışında

Özel Tüketim Vergisi Kanunu'na göre verilmesi gereken beyannameler ile tahakkuk eden özel tüketim vergisi, Harçlar Kanunu gereğince işlem yapılmadan ödenmesi gereken harçlar, "noterlerce yapılacak makbuz karşılığı ödemelere ait beyanname ve ticaret sicil harçlarına ilişkin bildirimler üzerine tahakkuk eden alacaklar" önceden olduğu gibi mücbir sebep hali kapsamı dışında olacak. Bu yükümlülüklere ilişkin sürelerde herhangi bir erteleme yapılmayacak.

Söz konusu vergi mükelleflerinin borçları, 1 Temmuz 2024 Pazartesi günü sonuna kadar başvuru yapmaları ve gerekli şartları taşımaları kaydıyla faiz alınmaksızın 24 aya kadar taksitlendirilecek.

Ayrıca Adıyaman, Hatay, Kahramanmaraş ve Malatya ile Gaziantep'in İslahiye ve Nurdağı ilçeleri dışında mükellefiyet kaydı olup söz konusu yerlerdeki meslek mensuplarıyla arasında deprem tarihi itibarıyla aracılık ve sorumluluk sözleşmesi bulunması nedeniyle mücbir sebep kapsamında değerlendirilen mükellefler için de mücbir sebep hali, 30 Nisan 2024 Salı günü sonu sona erecek.

Yapılandırma başvuru ve ödeme süreleri uzatıldı

7440 sayılı Bazı Alacakların Yeniden Yapılandırılması ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun gereğince mücbir sebep halinin devamına karar verilen Adıyaman, Hatay, Kahramanmaraş, Malatya ile Gaziantep İslahiye ve Nurdağı ilçelerindeki vergi dairelerine borçlu olanların, başvurularını 31 Temmuz 2024 Çarşamba günü sonuna kadar yapması ve ilk taksitlerini (peşin ödeme dahil) 2 Eylül 2024 Pazartesi gününe kadar, diğer taksitlerini de bu taksiti takip eden aylık dönemler halinde ödemeleri gerekiyor.

Yaklaşık 10 aydır iş yapamayan esnaf mücbir sebep bittiğinde borçlarını nasıl ödeyecek? Uzun vadede bir program yapılmalı. Hem esnafa, hem yatırımcıya, hem tüccara finansmana erişim için uzun soluklu kolaylıklar sağlanmalı” diye konuştu. Bölgede esnaf ve sanayinin birbirine bağlı olduğunu dile getiren Duranay Dünya Gazetesi'ne yaptığı açıklamada, “Bölge yavaş yavaş ayağa kalkıyor ama zamana ihtiyacımız var. Bu nedenle mücbir sebep hali uzatılmalı” çağrısı yaptı.

Çevrim içi toplantıya;

Türkiye Berberler, Kuaförler ve Güzellik Salonu İşletmecileri Federasyonu Genel Başkanı Bayram Karakaş

Müteşebbis Gelişim (MESVAK) Vakfı Başkanı Nurettin Konaklı

TESK Yönetim Kurulu Üyesi/ Diyarbakır Esnaf ve Sanatkârlar Odaları Birliği Başkanı Alican Ebedinoğlu

Ankara Servis Aracı İşletmecileri Esnaf Odası Başkanı Tuncay Elmadağlı

Kahramanmaraş Kunduracılar Odası Başkanı Ali Köfte

Beyaz Eşyacılar Satıcılar Derneği Başkanı Şaban Gürbüz

katılacak.

Toplantının linki yayınlanarak esnaf ve sanatkarları oda başkanları, esnaf ve esnafların da katılımı sağlanacak. Esnaf ve sanatkarlar sorularını buraya katılarak yazılı olarak yöneltebilecekler. Ayrıca esnaf ve sanatkarlar www.ahienstitüsü.org ve esnafhabertv.com'da yayınlanan bu haber linki altında bulunan mesaj bölümüne sorularını yazabilecekler.

Moderatörlüğünü gazeteci-yazar Dünya Esnaf ve Santakarlar derneği/ Ahi Enstitüsü Başkanı Fehmi Çalmuk'un yapacağı çevrimiçi toplantıların ilki 21 Kasım 2023 Salı günü saat: 13:30'da “AFETLER SONRASI ESNAF VE SANATKARLARIN YAŞADIĞI SORUNLAR / FİNANS, DURUM ANALİZİ” başlığıyla yapılacak.

Toplantıda afetler sonrası esnaf ve sanatkarların yaşadağı sorunlar bağlamında “finans durum” analizi” ele alınacak. Toplantıya

Türkiye Sebzeciler, Meyveciler ve Seyyar Pazarcılar Federasyonu (TÜSPAF) Başkanı Ali Karaca

TESK Yönetim Kurulu Üyesi/ Diyarbakır Esnaf ve Sanatkârlar Odaları Birliği Başkanı Alican Ebedinoğlu

Adıyaman Esnaf ve Sanatkarlar Odaları Birliği (ESOB) Başkanı Ziya Duranay

Tokat Esnaf ve Sanatkarlar Kredi ve Kefalet Kooperatifi Başkanı Ahmet Hamdi Aydoğan

Ankara Kantinciler Esnaf Odası Başkanı Bayram Şahin

Bartın Kahveciler Odası Başkanı Ayhan Tepe

Toplantının linki yayınlanarak esnaf ve sanatkarları oda başkanları, esnaf ve esnafların da katılımı sağlanacak. Esnaf ve sanatkarlar sorularını buraya katılarak yazılı olarak yöneltebilecekler. Ayrıca esnaf ve sanatkarlar www.ahienstitüsü.org ve esnafhabertv.com'da yayınlanan bu haber linki altında bulunan mesaj bölümüne sorularını yazabilecekler.

esnaf ve sanatkarlar www.ahienstitüsü.org ve esnafhabertv.com'da yayınlanan bu haber linki altında bulunan mesaj bölümüne sorularını yazabilecekler.

'1000 işletmenin talebi onaylandı'
Projeden faydalanmak isteyen afetzede işletme sayısının 30 bin rakamının üzerine çıktığını ve projenin ilk 10 gününde 1000'in üzerinde işletmenin talebinin onaylandığını da dile getiren İbrahimcioğlu, "Daha 10 günü yeni tamamlamışken binin üzerinde işletmenin ödeme talebini onayladığımızı ifade etmek isterim. Başvurularını yapıp hak kazanan işletmelerimiz en geç bir ay içerisinde hesaplarında ödemeleri görecekler” dedi.

İşletmelere hasar oranına göre 200-750 bin lira arasında destek
İbrahimcioğlu destek kredisinden depremzede 11 ildeki hasar gören işletmelerin faydalanabileceğini söyledi. Şartları uyan işletmelere hasar oranlarına göre 200 ile 750 bin lira arasında destek sunulacağını söyleyen İbrahimcioğlu, "Projeden, depremin yıkıcı etkisinin en fazla görüldüğü Adıyaman, Hatay, Kahramanmaraş, Malatya, Nurdağı ve İslahiye'de hasar gören veya en az yüzde 30 gelir kaybına uğrayan işletmeler Adana, Diyarbakır, Elazığ, Kilis, Osmaniye, Şanlıurfa ve Gaziantep'te ise Nurdağı ve İslahiye ilçeleri hariç hasar gören işletmeler faydalanacak. Şartları uyan işletmeler, hasar durumuna, bulunduğu il ve işletme ölçeğine göre 200 ile 750 bin lira arasında destekten yararlanacak. KOSGEB desteği, 36 ay süreyle uygulanacak. İlk 24 ayında KOBİ'ler ödeme yapmayacak. Sonraki 12 ayda ödemeler 3 taksit olarak gerçekleşecek. Tamamen faizsiz olan program, teminat da istenmeyecek" diye konuştu.

Başvuru için 0850 309 3516 telefondan bilgi alabilirsiniz ulaşa

AHMET AYHAN ÖZÜNAL:: Sabah daha olmamıştı saat 4 küsur sallanmaya başladık. Yanımızda yüksek gardırop tabandan tavana ama yanımızda da ne diyorsunuz ona ufak çamaşır dolabı, komodin. O komodin bizim karyolaya yatıp yatıp kalkıyor. Hanım ne yapacağını bilemedi. Biz hemen oraya girdik ki yıkılırsa belki orada sağ kalırız. Biraz dinince, yavaşlayınca alelacele elbiselerimizi giydik. Aşağıya indik. Oğullarımla da haberleştik. Bizim arabada buluştuk. Onların da arabaları var. Evler yakılınca üzerlerine dökülmeyecek bir yere geldik. Lapa lapa kar yağıyor, sıfırın altı 10 derece. Arabanın içinde sabahladık. Baktık hala artçı sarsıntılar devam ediyor. Asıl ilginç tarafına bakın; ortanca oğlum dedi ki “Dedemin evine gidelim.” Küçük oğlumun da bir arabası var. O da bir oğlu bir de kızı ve hanımıyla arabasına bindi. Öbür oğlum dedi ki “ Durdu işte. Biz eve çıkacağız. Çay yapalım, içelim.” Büyük oğlumun kızı dört yıllık hemşirelik bölümünü bitirdi. O da evde Şubat tatiline gelmiş. Büyük oğlumdan oğlan torunum Ömer de lise 3'te. Onlar evlerine çıktılar biz de arabayı gazladık. Anamgile geliyoruz. Biz daha gelmeden büyük oğlum aradı. Baba biz kahvaltıyı yaptıktan sonra yeni camiyi merak ettik. Haberlerden duyduk büyük kubbesi yıkılmış. Gidip bakalım içimiz parçalandı. Hanım, çocuklar arkada geliyor. Ben de baktım Ziraat bankasının yanındaki yerde millet kuyruğa girmiş. Depremzedelere kan veriyorlar. Benim önümde 5-6 tane Suriyeli var onlar da kan vermeye kuyruğa girmiş. Ben kuyrukta beklerken biraz sallandı. Sarsıntı artınca bir tarafım iş bankası bir tarafım ziraat bankası diyor. Kapalı çarşıya doğru koşmaya başladım. İyice şiddetlendi diyor. Ortadaki asfalt halı gibi silkelendi, toz duman birbirine karıştı diyor. Bizim diyor kapalı çarşısının öbür tarafından çocuğu inmiş baba neredesin diye babasını arıyor. Babası onu karşılamış. Artık sarsıntı kesildi ve aradı. Biz dedi arabamıza binip geliyoruz. Biz de artık burada duramıyoruz. Vaziyetimiz bundan ibaret.

ESNAFHABERTV: Depremden sonra işi tahliye mi ettin?

AHMET AYHAN ÖZÜNAL: Depremden sonra büyük oğlum tedirgin oldu. Gitti Uşak'ta arkadaşları iş buldu. Aynı işe devam. Dericilik mesleği. Yüksekokul bitirmişti oradaki arkadaşlarının yanına gitti. Bizim iş yerinin bir tarafı kerpiç bina, bir tarafı beton bina. Aradaki 5 tane kerpiç duvar olan yere gittim. 1200 tane tuğla aldım orayı kapattım. Yani kerpiç binayla bizim beton bina arasındaki alakayı kestim ama o arada kalorifer boruları, su tesisatları, elektrik tesisatları o duvar yapılınca hasar gördü. Tesisatlar kullanılmaz hale geldi ama su tesisatçısını da, kalorifer tesisatçısını da, elektrik tesisatçısını da getirsek bizim iş yeri makinalarımız…

ESNAFHABERTV: Mahvoldu.

AHMET AYHAN ÖZÜNAL: Hayır mahvolmadı. Çok şükür hiç bir şey yok makinalarımızda. Bir makinamız o kerpiç binadaydı. Tıraş makinamız onu da beton binaya aldık. Hamdolsun çok şükür, ama işte…

ESNAFHABERTV: İşine devam edemedin mi?

AHMET AYHAN ÖZÜNAL: Edemedik.

ESNAFHABERTV: Niye?

AHMET AYHAN ÖZÜNAL: Oğullarım hala tedirgin. Geçen gün 6 bilmem kaç şiddetindekinde ortanca oğlumun evi az hasarlıydı, gitti yattı ama ben diyor tuvaletteydim sarsıntı başladığı zaman. Çok uzun sürdü diyor. Ben tuvaletten zor çıktım, çocuklara bağırdım neredesiniz diye diyor. O tamir ettiğim yerlerin hepsi yeni baştan yıkıldı dedi. Onun için tedirginler. Hala da haberlerde, bilim adamlarının da söylediğine göre bu bir sene devam edecek. Ben çocuklarıma dedim ki” Ben deri fabrikasına gittim 29 ay orada ihtisasımı yaptım. Size bir sene müsaade, ihtisasınızı yapın, dinlenin, tatilinizi yapın. 1 sene sonra, önümüzdeki Mart ayında inşallah yeni baştan işyerimize gelin ufak ufak başlayın.” Ama bizim izalei şuu davasından topraklarımızın %40'ına ortak bulmuşlar. Allahtan korkar, kuldan utanır insan. Böyle işle tokat üzerine tokat vurulur mu? Hiç bir ortağım yok ben alın terimle yapmışım, Arapgir'e gelmişim ama maalesef işte bizim burada böyle.

ESNAFHABERTV: Sen Arapgir'e geldin pazarda onu bir anlatsana.

AHMET AYHAN ÖZÜNAL: 200 çift ayakkabıydı kurtardığımız. Bunu ben kurtarır kurtarmaz oğlullarım, çocuklarımda hiç bir şey yok dedim. 40 çiftini ayırdım Arapgir'de sakatlar okulu var. 50 tane öğrencisi var. Bir kısmı kız öğrenci bir kısmı erkek öğrenci. Benimkiler erkek ayakkabısı. Ben 40 çift ayakkabı ayırdım. Buyurun dedim bunlar çocuklara hediyemiz olsun. Bugüne kadar da pazarlarda falan 30-35 çift ayakkabımız kaldı bunları pazarlıyoruz. Bunları hiç kimseye veremedik. Malatya'da olsa haftada bir 15 de bir birer ikişer veriyorduk. Oradaki esnaflarımız ayakkabıcı atölyeciler. Hala arıyorlar ama onlarında da iş yerleri dağılmış. Onların her biri bir yerde, dün bir tanesi diyor, bilmem hangi mahallede konteyner verdiler diyor. Orada ufak ufak yapmaya çalışıyorum. Deri var mı dedi. Ben dedim ayın 29-30 unda doktora geleyim. Benim alt çene dişlerimi şeyden önce çektirdik ki vidalı diş yapılsın. Alt çenemde diş yok işte o zaman da doktorumuz demişti ki 3-4 ay 5-6 ay bekleyeceksin ki ondan sonra yapacağımız iş daha net olsun. Ayın 28'inde Malatya'dayım ben, buyur gel yapalım dedi.

ESNAFHABERTV: Şimdi siz babadan kalan bir mesleği sürdürüyorsun. Çocuklarda senin mesleğini sürdürüyor. Tam bu aile kültürüne uygun bir gelenek.

AHMET AYHAN ÖZÜNAL: Babam nebati deri yapardı. Yani bitkisel deri tabaklardı. Ben babamın bu mesleğini babam deri fabrikasından gelinceye kadar yani 75'e kadar nebati deri tabakladım. Ben Ağın deri fabrikasına geldikten sonra o kimyasalları öğrendik. Daha külfeti az olduğu için ona döndük. Benim Adana'daki müşterilerim, oğullarımla müşterilerimiz ayakkabı Avrupa fuarlarına götürüyorlar ama Arapgirli oğullarının derisini alıyor.

ESNAFHABERTV: Bu afetlerde ahilik kültürü nasıl bir öneme sahip? Dayanışma konusunda.

AHMET AYHAN ÖZÜNAL: Hiç kimse gelip halimizi hatırımızı soran, elimizi tutan olmadı. Ben de ölürsem bu meslek çökecek. Oğullarım diyorlar ki hatta üçü de diyor. “Makinaları sat, yarı mamul derilerimizi sat. O işyerini de kiraya ver.” İşte bu kadar, ben 1952-53'te ilkokulu bitirdim kitabın sonunda dedi ki' Müjde! Alfabe bitti.' Bizim de alfabe bitti. Ben Arapgir'de 1975'te deri fabrikasına girdim 1985 Mayıs 15'te işyerimi yaptırmış olarak Malatya'ya işlerimi nakledebildim. 1975'te deri fabrikasına başlamıştım. Tam 10 yıl sonra Malatya'da deri fabrikamı kurdum ve buyurun dedim çocuklara. Arapgir'den Malatya'ya gittiğim zamanlarda en büyük oğlum ortaokul 1'den 2'ye geçmişti. Bana destek olan oğlum. Babam bile bana destek değildi.

ESNAFHABERTV: Bu seni çok etkilemiş. Duygusal olmuşsun öyle mi?

AHMET AYHAN ÖZÜNAL: Çok etkiledi, çok. Elimizden tutan, yanımıza gelen, halimizi hatırımızı soran hiç kimse olmadı. Sen de it misin adam mısın? Tövbe. Benim de bunlar bitecek, şunlar bitecek iyi kötü birisine hediye ederiz geçer gider. Müjde alfabe bitti. 1975'ten beri babamı sürüklediği bu mesleği.

ESNAFHABERTV: Üzgün müsün?

AHMET AYHAN ÖZÜNAL: Tabi üzülmez olur muyum? Ben isterim ki bir tane fabrika kurdum. Oğullarımın her birisi birer tane daha fabrika kurmalıydı ama maalesef.

ESNAFHABERTV: Allah razı olsun. Teşekkür ederiz.

AHMET AYHAN ÖZÜNAL: Ben Ağın Deri Fabrikasından 29 ay kaldım. Alman mühendislerle çalıştım. Bir dericilik meslek yüksekokulu bitirmiş kadar bana mesleğime katkısı oldu. Ben ondan sonra Ağın Deri fabrikasına anarşi girdi, derilere jilet attılar ondan sonra ben de huzursuz kaldım. Arapkir'deki babamın Berengil deresindeki işyerine geri döndüm. Berengil deresindeki işyerimiz 8 beygirlik dizel motorla çalışıyor elektrik yok. Altı metrelik transmisyon bile atmışız. Transmisyon miline tezgah bağlamışız onlarla iş yerimiz çalışıyor ama dizel motor zor çalışıyor. Su ısıtacaksın çalışmaz fitil yakacaksın çalışmaz bir iki kayıştan yardım eder zorla çalışır, bu şekilde ve sonradan ben evimizin önündeki tandır evi vardı onu da söktüm iki göz üç göz 100 metrekare ilave ettim yaptırdım. Oraya da elektrik vardı tabakhane ile boyahanenin bir kilometre bataklıkların içinden geçecek yol yok orada sekiz sene sırtımda bir tabakhaneye bir boyahaneye oradan yaptırdım tıraş makinesi İstanbul'dan oradan yaptım getirdim. Sonra zımpara makinesi o zaman biz eldivenlik deri de yapıyorduk orada o yaptırdığım boyahane bize basamak oldu, ben 11 yıl evvel Malatya'dan kiraya geleceğim deri fabrikasının yanında bir yer satılıyordu oranın mülkiyetini aldım. Kerpiç bina depremden iyice hasar gördü boş arsa orası da boş kerpiç tabakhane diye geçiyordu, oraya önce 125 metrekare bir beton bina yaptırdım ondan sonra beton binayı genişlettik ilaveler yaptık büyüttük. Şimdi orada hemen hemen 200 metrekare beton bina kapalı alanımız olmasına rağmen kerpiç bina ile beton bina arasında 5 tane kolon arasında kerpiç duvarların ikisi beton binaların içine yıkıldı. Deprem günü oğullarım geldiler ki o yıkılan kerpiç binalar beton binanın içindeki kalorifer borularını patlatmış, sular akıyor ondan ürktüler. Büyük oğlum Uşak'ta ki meslek arkadaşları dericilik meslek yüksekokulundaki okulu bitirmişti, arkadaşları dediler buraya gel çünkü teknik adamların söylediğine göre deprem bir yıl daha devam edecek hakikaten de ilk 6 Şubat'tan sonra hemen hemen her gün devam etti. Büyük oğlum Uşak'ta gitti. Uşak valiliği bir yıl bedava ev verdi oraya gitti. Deri fabrikalarında çalışmaya başladı. Biz depremden önce benim çarşıdaki dükkanımın yazmıştım ki işçi alınacak diye bir gün sonra oğullarımın işe ihtiyacı oldu. Anlatılır bir şey değil, ufak oğlumda dericilik meslek yüksekokulunu bitirmişti. Malatya'da ki bir çanta fabrikası derilerini bizden alıyordu. 60 tane işçi çalıştıran işçi fabrikası oğlum gitmiş bana iş ver demiş, onlarda demişler bizim burada işten anlayan kimse yoktu iyi geldin sen demişler. Oğlum da orada işe girdi ortanca oğlum da kısa dönem Bağkur emekliliği hak etti 7.500 lira aylığa kavuştular ama benim burada diğer bir mağduriyetim Bağkur altıncı basamaktan on ikinci başlamağa basamak olmasına rağmen on ikinci basamaktan 27 sene ödedim hala elime gecen 8200 lira. Oğullarım yeni emekli oldular 7500 şimdi bende altı aydır burada Arapgir'de kayınbabamın evinde kalıyoruz, kayınvalidem vefat etmişti. Hatta oğullarımla 25 gün üç oğlum bir de ben 125 metrekarelik evde kaldık. Her hafta Malatya'ya gittik geldik ama yapacak bir şey yok hamd olsun can kaybımız hiç yok çok şükür Ya Rabbi. Oğullarımın evleri az hasarlıydı bizim ev Fuzul Caddesinde Fırat ilkokulunun hemen üst başında 1973'te yapıldığı için miladi dolmuş dediler. Halbuki açısında en ufak bir eğilme yoktu ama alt kattaki dediler kolonlarda çatlama var dediler birisi boşalttı biri boşaltamadı. Onun dışında benim çarşının içinde küpçüler sokakta kiraya oturdum dükkanım vardı, dükkana gittik benim eşyaları alalım gitti ki hemen bizim dükkanın karşısında Diyarbakır iş hanını başlamışlar yıkıyorlar. Diyarbakır hanının bir tarafı yamulmuş, eğilmişti bizim binada bir şey yoktu. Bizim binanın üst kat oteldi. Ben de dedim bizim dükkana daha bir hafta daha sıra gelmez bu ayakkabılarla bizim dereler Mahmut derileri çıkardım kasalar, elektronik 300 kiloluk kantarlar, buzdolapları, televizyonlar ne varsa ertesi gün Malatya'daki arkadaşlarım bana telefonu gösterdiler ki kepçeciler ertesi gün gelmiş, otelin 3. katına kepçeyi vurmuş bizim dükkan bunun üzerine yıkılmış, Arapgir'den buraya gelme ben de gittim hasar tespit belirleyeceksin demişlerdi, alt alta topladım 250 milyar nereden alacaksın bugün hiçbir o konuda para veren olmadı ama hamdolsun ki burada 6 aydır kayınbabamın evinde memleketimize geri döndük. Böyle olacak ki memleketimize gelelim bizim buradaki eş dost arkadaş çarşı içinde gezerken en az %50'si Ayhan amca hoş geldin. İyi bir şey bu demek ki Cenab-ı hakkın takdiri ilahisi bu. Burada da bir imtihan var. Bunun haricinde ben bundan 30 sene önce Arapgir postası gazetesine aboneyim yıllardır. O gazetede bir okul arkadaşımın o da üst düzey bir bürokrat. Gazeteye sık sık yazı veriyor o da. Gazetemizin sahibi Kamuran Sezer demiş ki bize yazı gönder. Arapgir postasına yazı gönder ki gazeteyi dolduralım. O da okulu beraber bitirdiğimiz arkadaşım. Ben okuyamadım babam oğlum dedi abini Malatya'da okutuyorum sen okumayacaksın dedi. Bu işin tezgahını kurmuşum beraber yürütelim dedi. Ben okuyamayacağım diye günlerce, haftalarca, aylarca ağladım. Ben arkadaşlarımdan daha cahil kalacağım diye. Her neyse bu şeyde yazıyor ki Kamuran'a cevap veriyor arkadaşım. Arapgir'in yazacak neyi kaldı ki yazayım diyor. Bu tokat gibi geldi bana. Ben bugünden itibaren Arapgir'i yazmaya başlayacağım ve yıllarca Arapgir'i yazacağım da Arapgir bitmeyecek dedim. 7 sene Arapgir postası gazetesine köşe yazısı verdim. Bunun yanında Malatya'da bir piknik düzenledi Arapgirli Derneği, Bizi Battalgazi ziraat okulu bahçesine adres gösterdiler oraya gittik. Herkes bir ağacın altına halısını palazını serdi otururken Atatürk ortaokulu öğretmenlerinden bir hemşerimiz geldi yanıma oğullarımın da öğretmeniydi o. “Orhan abicim ben Arapgir'in köyündenim. Soran olursa diyorum ki Arapgirli'yim. Babam baba Arapgir'de bir ev tuttu ortaokulu Arapgir'de bitirdim. Senin köşe yazılarınla Arapgir'i öğrenmeye çalışıyorum ama sen Arapgirlice kelimeler yazmışsın onun yanına da parantez içinde bizim anlayacağımız şeklinde açıklamasını yapmışsın. Sen bunları sözlükte topla.” Dedi. İhtiyaç mı ki dedim. “Çok büyük ihtiyaç dedi.” Ben ertesi gün a4 kağıdına arkalı önlü aklıma gelenleri yazdım. Ondan sonra bir defter aldım. Ona Arapgir sözcüklerini yazdım. Ondan sonra bilgisayarıma geçtim. Orada yazarken Arapgir belediye başkanımızın abisi Bülent dükkanıma gelmişti abi ne yapıyorsun dedi. Bunu bir bastıralım dedim. Kamuran Sezer'i aradı gazeteci. Kamuran geldi abi dedi bu 600 küsur sayfa olmuş bir kitapta toplarsan kaybolur gider. Sen bunu dörde böl konular da ayrı dedi. Bende şimdi iki kitap bir Arapgir dilleri ve sözleri. Bir kitap atasözleri benzetmeler tekerlemeler ikinci kitap bu. Üçüncü aynı dosyada Arapgir kültürü. Evlenmeleri, yemekleri, töreleri, davetleri.

Bir de ikinci bir kitabı da aile büyüklerinin torunlarıyla oynadığı sözlü oyunlar. Bizim çocukluğumuzda oynadığımız oyunlar. Bilmeceler şunlar bunlar da ayrı kitap. İki kitap Arapgir sözlüğü. İki kitap Arapgir kültürü. Onun yanında bir de yaşanmış, ibretlik hayat hikayeleri yazdım. Bunların içinde birçoğu film konusu olabilir. O da 370 sayfa. 200 küsur hikaye. Onun yanında bir de Arapgir türküleri kitabını ben ortaokuldayken not defterime bunu da alırdım. İstanbul'dan bibim gelirdi. Benden 5-6 yaş büyük bibim babam da olur ama babam olmadan olmaz. Bibime derdim. Ben bu türküyü az biliyorum devamı neydi? Bibim de bilirdi elimde kağıt kalem hazır. Babam başlardı söylerdi.

ESNAFHABERTV: Sesin iyi midir Ayhan abi?

A: Hayır. 50 küsur Arapgir türküleri kitabım var. Bir de 2015'te Arapgir'in evliyası Ömer Ruvani Baba. Benim anneannemin dedesi. Ben onun torununun torunuyum. Bundan 25 yıl evvel bir Ramazan günü sahur programında her vilayetin evliyalarından bahsediliyor. Belediye başkanı sahur programının davetlisi, o gün de Malatya'nın belediye başkanı Mehmet Çerçi müftü muavini Mahmut Karatepe oradalar. Spiker Malatya'daki büyükleri sordu Battalgazi'den bahsedildi. Somuncu babadan bahsedildi. Baktım kimsenin Ömer babadan haberi yok. Ben dükkanımda Ömer babadan bahsederken bizim mali müşavir dedi ben Yozgat'ta subay askerliğimi yaparken iftar yemeği istemişler. Gittik oradaki yaşlı bir amca dedi ki “Nerelisin evlat?” Dedim Arapgirli. “Desene Ömer babanın memleketindensin. Sen bize biraz Ömer babadan bahset'” baktım ki oradaki tanıyor. Dedim ki sen nereden biliyorsun? ”Ömer baba Doğu Anadolu'nun en büyük evliyası, Ömer babayı bilmeyen yarım bir müslümandır.” Dedi. Buradan onu işittim. Onun haricinde bizim bir Arapgir şairimiz var. Nurettin Gür Ozanoğlu o da diyor ki Ankara'da ben askerliğimi yaparken Edirneli bir arkadaşla tanış olduk o bana kartını verdi ben ona kartımı verdim. Dedi ki Edirne'ye gelirsen beklerim. Benim de Edirne'ye işim düşmüştü gittim. Orada oturup çay kek içerken yaşlı bir amcamız geldi. “Evlat nerelisin?”. Arapgirli'yim dedim.” Desene Ömer babanın memleketindesin. Bize biraz bahset.” Edirne'de Ömer babayı tanıyor ama bizim Arapgir ve çevresinde Ömer babayı tanıyan yok. Ben bunları duyduktan sonra dedim ki hiç olmazsa ben annemden babamdan duyduklarımı bir çatıda toplayayım. Ben bir kitapta topladım. 2015'te Arapgir belediyesi bastırdı. Ömer Ruhani baba kitabımız duruyor şimdi ikinci baskısı için epey bir ilan yaptık o da inşallah basılacak.

Bu röportaj Dünya Esnaf Sanatkarlar Derneği bünyesindeki Ahi Enstitüsü; İçişleri Bakanlığı Sivil toplumla İlişkiler Genel Müdürlüğü ile yürüttüğü “Ahilik Töresi Afet Bilinci Güvenli Millet, Güvenli Devlet” başlıklılar projesi kapsamında 6 Şubat'ta depremi ve daha sonra sel felaketiyle karşı karşıya kalan Hatay, Kahramanmaraş, Şanlıurfa, Adıyaman ve Malatya illerinde esnaf odaları başkanları esnaf ve sanatkarlar ile çekilen filmlerden derlenerek yayınlanmaktadır.

Esnafhaberttv.com: Bize depremde esnaflar olarak neler yapıldı, ne gördünüz, bunun hakkında bahsedebilir misiniz?

Hüseyin Sonat. İlk öncelikle bize bu hakkı, şansı tanıttığınız için sizlere teşekkür ediyorum. Deprem televizyonda göründüğü gibi bir şey değilmiş biz ilk öncelikle bunu anladık. Bir gece bir de gündüz olmak üzere iki deprem yaşadık ve çok kötüydü, dolayısıyla sabah kalktık işimize geldik 2. Deprem itibariyle esnaf odası olarak büyük bir bütünleşme, esnafların komple hareket etmesiyle yardımlar toplamaya başladık. Malatya'ya nasıl ulaşabiliriz, Malatya'ya nasıl bir faydamız olabilir diye uğraş verdik ve ciddi bir yardım topladık. Biz gece 11 de tüm fırınlarımızı açtık sabah dörtte Malatya'ya 7000 ekmek gönderdik bununla başlayarak daha sonra bir gıda, yiyecek biliyorsunuz o dönem kıştı, kardı, soğuktu.

Giyecek yardımı, gıda yardımı bu tür şeylerimizi Malatya'ya çok acil olanları gönderdik daha sonrada yardımlarımız bu şekilde devam etti. Malatya'nın Arapgiri olarak en fazla yardım gönderen, en fazla destek veren ilçesiyiz.

Esnafhaberttv.com: Bu yaşanan afet sonrası istihdamda konularında ne gibi sorunlar yaşadınız?

Hüseyin Sonat. Ulaşımda ciddi sorunlar yaşadık. Esnafımız, halkımız hep birlikte finansal olarak, yardım olarak herhangi bir sıkıntımız yoktu burada topladık, depoladık. Kaymakamlık olarak, belediyemiz olarak da, esnaf odası olarak da, sivil toplum kuruluşları olarak ciddi bir şey yaptık ama oraya ulaştırmamız zorlaştı. Bizim yollardan gidemiyoruz her taraf yıkık dökük, insanlar can derdinde yiyeceğe dahi bakmıyorlardı, insanlar can derdindeydi o günleri hatırlamak dahi istemiyorum her taraf yıkılmış dökülmüş insanlar kayıp, içeriden çıkaramıyorlar. Birinin çocuğu gitmiş, birinin annesi gitmiş, birinin babası gitmiş, yiyeceği götürmemize rağmen kimse bakmıyordu. Ama Arapgir esnafı olarak, halkı olarak bu depremi çok iyi atlattığımıza inanıyorum çok da ciddi bir destek sunduk. Malatya'ya doğal olarak ta kaymakamlığımız, belediyemiz herkes kimin neye gücü yetiyorsa üç yaşında, beş yaşında çocuk ayakkabısını depremzedelere göndermek için getirdi, bize teslim etti böyle bir süreç yaşadık.

MEsnafhaberttv.com: Bu afet sonrası yaşanan sürecin sıkıntılarına ne gibi çözümler üretildi?

Hüseyin Sonat. Bize afet sonrası Arapgir'de yıkım falan pek olmadı, yalnız bizim Arapgir'in nüfusunun üçte ikisi kadar belki daha fazlası Malatya'da yaşıyor. Malatya'da yaşayan, evi yıkılan herkes Arapgir'e döndü, dönünce biz konut ev sıkıntısı yaşadık, hala da devam ediyor. Şu anda her esnafın baktığı bir iki depremzede ailemiz var, eşleri işine gitti ama aileleri, çocukları burada. Biz konut sıkıntısı yaşıyoruz çünkü oturacak bir ev yok, bir evde iki ailenin oturduğu, üç ailenin oturduğu evlerimiz var şuan da bunun bir sıkıntısını yaşıyoruz yani konuta acilen Arapgir'in ihtiyacı var.

Esnafhaberttv.com: Deprem anında veya sonrasında aklınızda kalan, sizde bir iz bırakan anı var mı?

Hüseyin Sonat. Biz bu depremde koşturmaya devam ederken benim 5 yaşında çocuğum var Oğuzhan, o rahatsızlandı, zatürreye yakalandı ve biz bunu acilen ambulansla Malatya'ya kaldırdık başka bir yere gidecek durumda değildi, Malatya'ya gittik. Orada hastanede her tarafta çatlaklar var tabi korkuyoruz, depremler oluyor işte çocuğumun tedavisine başladılar. Çocuğum sekizinci katta yatıyor ve tedavi görüyor ben kantine bir şeyler almaya indim işte kantinde yine deprem muhabbeti konuşuluyor. O arada deprem olmaya başladı 5-4 yanlış hatırlamıyorsam ben zemindeyim. Çocuğum ve eşim 8. katta deprem oluyor. O gün 2-3 dakikalık yukarıya çıkmak bana bir ömür gibi geldi, çocuğuma yetişmek, orası sözün bittiği yer, yani sallanıyorsunuz yukarı çıkmanız gerekiyor. Çocuğunuz orada ama çıkamıyorsunuz, asansörler tutulmuş, insanları bırakmıyorlar bir garip çağırtı, bağırtı herkes dışarı çıkarken ben 8. kata çıkıyordum. Öyle bir anım var, zor bir süreçti rabbim kimseye yaşatmasın böyle geçirdik bu süreci.

Esnafhaberttv.com::Buradan yetkililere iletmek istediğiniz bir mesaj var mı?

Hüseyin Sonat. Ben buradan özellikle Belediye başkanımızdan rica ediyorum. Bizim hazine arazimiz var bunları arsalandırıp, satılıp, yani satılır, konut yapılır, tek katlı Toki evleri yapılır, bunlara acil ihtiyacımız var. Onun dışında yapılacak çok fazla bir şey yok depremzedelere, Arapgir halkına da burada sizin nezdinizde teşekkür ediyorum. Burada herkes elinden geleni yapmıştır, yapmaya da devam ediyorlar ama Arapgirin şu anda en ciddi sorunlarından biri konut oda inşallah giderilirse toki yapılacak diyorlar, bekliyoruz. Şu anki en büyük sorunumuz bu konut yerleşim olarak.

Bu röportaj Dünya Esnaf Sanatkarlar Derneği bünyesindeki Ahi Enstitüsü; İçişleri Bakanlığı Sivil toplumla İlişkiler Genel Müdürlüğü ile yürüttüğü “Ahilik Töresi Afet Bilinci Güvenli Millet, Güvenli Devlet” başlıklılar projesi kapsamında 6 Şubat'ta depremi ve daha sonra sel felaketiyle karşı karşıya kalan Hatay, Kahramanmaraş, Şanlıurfa, Adıyaman ve Malatya illerinde esnaf odaları başkanları esnaf ve sanatkarlar ile çekilen filmlerden derlenerek yayınlanmaktadır.

ESNAFHABERTTV.COM: Bu yaşanan afetlerde ahilik töresinin ne gibi etkileri oldu, sizin gözlemlediğiniz şeyler nelerdi?

KAMURAN SEZER: Tabi ki çok büyük bir afetti, bir felaketti daha doğrusu bunları Malatya merkezde yaşayan bir kişi olarak, bizim matbaanın bir kısmı Malatya'da aktif çalışıyordu oradaki işyerlerimizin ağır hasarlı olması nedeniyle biz Arapgir deki şubemize nakletmek durumunda kaldık. Ahilik konusunda yani birbirimize yardım etme konusunda özellikle ne kadar başarılı olduk, o konuda başarılı olduğumuzu ben düşünmüyorum. Çünkü herkes kendi derdine düştü büyük bir felaketti dediğim gibi gerek canlarını kaybedenler, mallarını kaybedenler, işlerini kaybedenler oldukça fazla arkadaşlarımızın ama biz meslek olarak matbaa ve gazeteci mesleği olarak meslektaşlarımızla işbirliği içerisinde olduk. Şu anda da aynı şekilde birbirimizle paslaşıyoruz bir kısım meslektaşlarımız içerisinde makinelerini kaybeden arkadaşlarımıza destek oluyoruz, biz o konuda şanslıyız. Çünkü Arapgir'de ki şubemize makinelerimizi ağır hasarlı binadan çıkartarak getirmemizle yaklaşık bir ay içerisinde biz aktif duruma, çalışır duruma getirdik makinelerimizi. Bu nedenle de biraz daha şanslıydık, hala da şanslıyız Arapgir bu konuda, deprem konusunda özellikle daha riski az olan bir ilçemiz zemininin sağlam olmasının getirdiği bir avantaj, bu avantajı kullanmaya çalışıyoruz. Tabi ilçe olarak bu konuda da dediğim gibi özellikle il merkezindeki matbaacı arkadaşlarımız veya ihtiyacı hemşerilerimizin işlerine buradan da cevap vermeye çalışıyoruz.

ESNAFHABERTTV.COM: Bu yaşanan afet ve afetler sonrası esnaflarda gözlemlediğiniz finans, üretim, istihdam sıkıntıları nelerdi?

KAMURAN SEZER:İstihdam sıkıntıları, onu şöyle açıklayalım. Gerçekten de istihdam edecek yer bulmakta zorlanan bir sürü esnafımız oldu, dediğim gibi birçok insanın işyerleri harap oldu, hatta yıkıldı. Makinelerini, araç gereçlerini kaybedenlerimiz oldu, böyle bir ortamda istihdamdan bahsetmek bile çok zor. Çalışan kişilerin birçoğu işlerini bırakarak başka yerlere gitmek durumunda kaldı çünkü bu insanların evleri yıkılmıştı, çalıştıkları işyerleri yıkılmıştı başka yerde ekmek arama derdine düştü. İnsanlar bir kısmı çoluk çocuğunun eğitim ihtiyacı için gitmek zorunda kaldı. Bundan dolayı istihdamda çok sıkıntı oldu şu anda birçok iş yerinde çalışacak işçi bulmakta zorlanıldığını öğreniyoruz tabi bunun için devletimiz elinden geldiği kadar destek olmaya çalışıyor, çalışmakta bundan sonra da çalışacak ama hep birlikte özellikle sivil toplum kuruluşlarının da desteği ile bu işin üstesinden gelmemiz lazım. Çok büyük bir yıkım, çok büyük bir hasar var bu 10 ilimizde Malatya sesini duyuramıyor ama Malatya'da da büyük bir hasar var. Şuan ayakta kalan binaların bir bölümü yıkılmayı bekliyor çünkü içine girilecek durumda değil böyle bir ortamda insanlar barınacak bir yer bulamadığı için gitmek zorunda kaldı, işyerleri yıkıldığı için gitmek zorunda kaldı mı istihdamda gerçekten sıkıntılar yaşanıyor bu bir gerçek yani.

ESNAFHABERTTV.COM: Bu deprem anında veya sonrasında sizi çok etkileyen, iz bırakan bir anı oldu mu?

KAMURAN SEZER:İnanın her noktası, her anı bir anıyla dolu. Ben inanıyorum ki deprem sonrasında yaşananlar kitap ta olur, romanda anılarda toplanır, gerçekten her insanın yaşantısı başka duyuyoruz, dostlarımızdan öğreniyoruz, yaşadıklarımız var. İnsanlar enkazdan canlıları çıkarmakta zorlandılar çünkü bir şok yaşandı bu 10 ilde de. Gecenin, uykunun en yoğun olduğu saatte meydana gelen deprem herkesi uykuda yakaladığı içinde gerçekten zordu. Bu enkazdan çıkarılması ayrı bir hikaye, yaşadık gerçekten bunları, işyerlerinin, işyerlerindeki malzemelerin çıkarılması ayrı bir hikaye, hepsi ayrı bir hikaye hiç birini unutmamız mümkün değil.

ESNAFHABERTTV.COM: Size bu yaptığınız meslekten, gazetecilikten, basından vs detayları ile bahsedebilir misiniz?

KAMURAN SEZER: Gazetemiz biraz öncede belirttiğim gibi 1 Haziran 1954 yılında yayın hayatına başlıyor. 1950 öncesinde 40 binlere ulaşan nüfus 50 sonrasında gurbete göçlerle etkili bir duruma geldiği için Arapgir'de göçlerle gurbete giden insanlar memleketinden haber bekliyor haliyle o zaman Arapgir'de bir gazete çıkarma kararını babam ve bir arkadaşı Abdulvahap Aydınlar veriyorlar ve beraberce bu gazetenin yayınına başlıyorlar. 1954 yılında başlıyor daha sonra babam ve Abdulvahap Aydınların ayrılması sonrasında kendi bizzat bu işi devam ettirmeye karar veriyor vefatına kadar kendisi bu işi sürdürüyor babamın vefatından sonra da ben henüz lise yıllarında iken bu görevi üstlenmek durumunda kaldım. Arapgir şöyle bir durumda, gurbette oldukça fazla hemşerimiz var dolayısıyla Arapgir'le bağları hiçbir zaman kesilmedi bu Arapgir'le bağlarının kesilmemesinin bir sebebi de tabiki Arapgir postası bunların çoğuna abone yoluyla posta yoluyla gazeteler her hafta ulaştırılıyor böylece Arapgir'de olan biten, Arapgir'de dutların olduğundan bile haberler vererek onlara Arapgir hakkında bilgiler ulaştırıyoruz, bir mektup havasında zaten sloganımız sıladan gurbete köprü sloganıyla yayın hayatını sürdürüyor Arapgir postası sloganımız bu, bu şekilde hemşerilerimizin Arapgir'le olan bağlarının kopmamasına gayret ediyoruz şuanda da aynı şekilde sizlerde takdir edersiniz bu sosyal medya olayı bir çok şeyi altüst etti, bizi de etkiledi, artık gazeteler okunmuyor gazeteler sıkıntı olmaya başladı çünkü gazetelerin abonelerimize ulaştırılması biz de posta yoluyla PTT yoluyla oluyor PTT yoluyla gazeteleri gönderiyoruz ama PTT ‘lerin bu görevi aksatmasından dolayı da bir çok abonemize bu gazetelerimiz zamanında ulaşmıyor hatta kayboluyor kayıtlı posta değil indirimli tarifeye bağlı bir posta olduğu için de gerekli itina gösterilmediği için abonelerimiz bu konuda dertli bizde etkileniyoruz bundan ekonomik olarak da etkileniyoruz bundan dolayı da abone sayılarımızda düşüşler yaşanıyor bu tür sıkıntılar var. Arapgir postası tabi 69. yılda bu sene ama ne kadar gider, ne kadar devam eder bilemeyiz, zor şartlarda yayın hayatımızı sürdürsek te gidebildiği kadar gitmesinden yanayız, bazı okuyucularımız işte sosyal medya aracılığıyla bunları bize ulaştırın deseler de özellikle 60 yaştan yukarı olan hemşerilerimiz, okurlarımız gazetelerin nostaljik olarak da kağıda basılmasından yanayız demekteler ama seçenek sunmak zorundayız ve ileriki tarihlerde neler olur bilemiyoruz bakalım olumlu bir şeyler olur inşallah.

Bu röportaj Dünya Esnaf Sanatkarlar Derneği bünyesindeki Ahi Enstitüsü; İçişleri Bakanlığı Sivil toplumla İlişkiler Genel Müdürlüğü ile yürüttüğü “Ahilik Töresi Afet Bilinci Güvenli Millet, Güvenli Devlet” başlıklılar projesi kapsamında 6 Şubat'ta depremi ve daha sonra sel felaketiyle karşı karşıya kalan Hatay, Kahramanmaraş, Şanlıurfa, Adıyaman ve Malatya illerinde esnaf odaları başkanları esnaf ve sanatkarlar ile çekilen filmlerden derlenerek yayınlanmaktadır.

ESNAFHABERTV.COM: Yaşanan afetlerde ahilik bilinci, ahilik törene nasıl bir rol oynadı, ne gibi etkileri oldu?

EROL HAKAN:Afeti Cenab-ı Allah bir daha hiç kimseye yaşatmasın çok zor bir durumdan geçişte Malatya'mız ve diğer on ilimiz. Malatya'da esnaf diye bir şey kalmadı artık. Malatya'da esnaflar daha önce Ahilik kültürünü çok iyi yaşatıyorlardı birbirlerine yardımcı oluyorlardı, usta çırak ilişkileri vardı, çıraklar ustaların yanında çalıştıktan sonra mesela ben babamı örnek vereyim rahmetli yanında 4-5 tane çırak çalışırdı, bu çıraklar askere gidene kadar hemen hemen çalışırlardı askere gidip geldikten sonra tekrar gelip yerlerine oturdukları zaman babam bırakmazdı babam dükkan bulurdu, yeni dükkan açardı, malzemelerini temin ederdi bundan sonra sen kendi evini geçindireceksin derdi böyle bir ahilik kültürü vardı. Depremden sonrada Malatya'da sanatkar kalmadı ki, bir usta kalmadı ki ahilik geleneği sürsün herkes kendi derdine düştü, herkes kendi başının çaresine bakmaya başladı. Bazı kötü niyetli insanlar bu işe biraz şey yaptılar güzel olmadı, hoş olmadı. Ellerindeki beş liralık malı 10 TL'ye sattılar, 15 TL'ye sattılar, diğer taraftan da diğer insanlar bunlar depremzedelerdir diye kendi malını bedavaya vermeye çalıştı, ikram etti, yardımcı olmaya çalıştı ne bileyim bir ikilem yaşadık, bayağı bir ikilem yaşadık Allah bu günleri bir daha göstermesin.

ESNAFHABERTV.COM: Bu yaşanan afet sonrası finans, üretim, istihdam konularında yaşanan sıkıntılar nelerdi, esnaf ve esnaflar olarak?

EROL HAKAN:Ben kendi şahsım olarak herhangi bir sıkıntı yaşamadım, herkes kendi ayağını yorganına göre uzatırsa bir sıkıntı yaşanılacağını da zannetmiyorum. Malatya'da büyük şehirde bazı büyük mağazalar, şunlar bunlar her yer yerle bir oldu, onlar çok büyük sıkıntı yaşadılar hem dükkanları gitti, hem evleri gitti, hem dükkanların içerisindeki malzeme ve mallar gitti, çok büyük bir sıkıntı yaşayan arkadaşlarımız oldu, bir gece önce trilyonluk olan arkadaşlarımız ertesi gün sıfır olarak çıktı.

ESNAFHABERTV.COM: Bu yaşanan sorunların çözümü için neler yapıldı?

EROL HAKAN:Devlet sıkı bir şekilde çalışıyor Malatya'mızda da. Malatya diğer illerin gerisinde kalmasına rağmen hala yıkıntılar falan var onları kaldırıyorlar, yıkılacak binalar var. Malatya'da ayakta duran bina çok ama o binaların hemen hemen neredeyse %50'si yıkılacak, hepsi hasarlı oturulacak gibi değil. Vatandaşlar evlerine giremiyorlar parklarda, bahçelerde, kayısı bahçelerinde yatıyorlar veya çevre ilçelere bizim Arapgir'e çok gelen oldu, çoğu geri döndü ama çokta şu an Arapgir'de depremzedelerimiz var yani.

ESNAFHABERTV.COM: Peki deprem anında veya sonrasında sizi etkileyen olay, anı ne vardı?

EROL HAKAN:1. depremde çok sallamadım ama ikinci depremde baya korktum, çok güçlü bir şekilde bir sallandık, kendimi dükkandan dışarı zor attım korktum bayağı yani.

ESNAFHABERTV.COM: Sizi etkileyen bir hikaye, olay oldu mu?

EROL HAKAN:Her şey bizi etkiledi hangisini anlatayım, etkilemeyen bir şey yoktur, herkes sıfırı tüketip geldi, herkes perişan onlara üzüldük, onlarla beraber dertleştik, anlatacak çok şey var ama hiçbir şey de yok yani, Allah bir daha göstermesin.

ESNAFHABERTV.COM: Buradan yetkililere söylemek istediğiniz bir şey varsa iletebiliriz.

EROL HAKAN:Vallahi 3-4 ay sonra havalar soğuyacak kış geliyor yetkililer bir an önce ellerini çabuk tutmaları lazım. Malatya'da baya yeni bina yapıldı onların bitirilmesi lazım, bitirilmeyecekse konteynerlerin klimalarla şunlarla, bunlarla desteklenmesi lazım çünkü Malatya'nın soğuğu fena, bu insanların perişan olmaması lazım.

Bu röportaj Dünya Esnaf Sanatkarlar Derneği bünyesindeki Ahi Enstitüsü; İçişleri Bakanlığı Sivil toplumla İlişkiler Genel Müdürlüğü ile yürüttüğü “Ahilik Töresi Afet Bilinci Güvenli Millet, Güvenli Devlet” başlıklılar projesi kapsamında 6 Şubat'ta depremi ve daha sonra sel felaketiyle karşı karşıya kalan Hatay, Kahramanmaraş, Şanlıurfa, Adıyaman ve Malatya illerinde esnaf odaları başkanları esnaf ve sanatkarlar ile çekilen filmlerden derlenerek yayınlanmaktadır.

Şevket Keskin: Malatya'da sizi ağırlamak esnaf sanatkar camiasında sizi ağırlamaktan büyük bir mutluluk duyduğumu ifade etmek isterim. En azından Malatya'nın sorunlarını dile getirme imkanı verdiniz bundan dolayı da esnaf sanatkarlar camiasına da size de çok teşekkürler ediyorum Malatya esnaf sanatkarlar odaları birlik başkanıyım. 39 tane odamız var 25 bin faal esnafımız var dolayısıyla üç ile çarparsan aşağı yukarı 100.000 esnafı temsil eden ailesiyle beraber 100-150 bin esnafı temsil eden bir kurumun başındayız. Diğer tarafta da dediğim gibi Malatya'da kime sorsanız esnaf sanatkarlar camiası başkanı Şevket Keskin kim deseniz size gösterirler. Yıllarca da bu işi yapıyoruz yani bizim yaptığımız esnaf sanatkar camiasını bilirsiniz hizmet sektörü bizim biz icra makamı değiliz ama çoğu bizi icra makamı olarak görürler bugün geldiğiniz kapıdaki yoğunluğa baktığınız zaman deprem bölgesi de olduğumuz, aslında deprem bölgesi dediğimiz birinci deprem bölgesi Malatya olması lazım Malatya yıkıldı bitti tükendi.

SAYIN BAKANLARIMIZA DA DEFALARCA ANLATTIK AMA BİR ARPA BOYU DA YOL ALAMADIK.

Esnafhabertv.com: Malatya'da geçici konteyner dükkanlar açılmaya başlanmış.

Şevket Keskin: Akpınar semtine gittiğiniz zaman Malatya'nın yoğun olduğunu İstanbul'un bir kapalı çarşısı gibi Eminönü gibi bir alanı vardı o alanda 6 bine yakın esnaf sanatkarlar camiası vardı, orayı geçtiğiniz zaman Kışla caddesi, Fuzuli caddesi, Milli Egemenlik caddesi buralara baktığınız zaman esnaf sanatkarlar kesimi kalmadı. Konteynerde falan idare etmeye çalışıyoruz. O da ne kadar olur şehrin dağılım merkezi ileri yerlere verip kaldırım kenarlarında camekanlarda çok sıkıntı oldu, tuvaletlerin olmadığı, suyun olmadığı bir yerde esnaf ve sanatkar kesimin kendini idame ettirmek için elinden geleni yapıyor. Özellikle de belediye önünde çarşı yaptık, burada devlet tarafından yapıldı bir de buz pazarı dediğimiz bir pazarımız vardı, şimdi Ankara çarşısı yaptık Ankara esnaf sanatkar odalar birliği ile valiliğin katkısı ile ve Fırat kalkınma ajansı belediyenin valiliğin desteği ile yaptık. Güzel bir çalışma oldu. Bir de şey vardı Emlak Konut'un yaptığı 335 tane evimiz var. Bu en iyi yerleri söylüyorum kanal boyu dediğimiz yerde tören alanımız var. Tören alanında 70 80 kişilik işyerinin yapılması, esnaf tabii Malatya'da 20.000 esnaf ya öyle bir oldu. Esnafın tamamen işlerinin gittiğini evlerinin gittiğini arabalarının parçalandığını gelir olmadan gideri çok fazla olan esnaf sanatkar kesimin depremde baş başa kaldığımızı bugün BAĞ-KUR primlerine girdilere bakın elektrik su parası çek senetlerimizin çoğunun geri dönmesi ama kazancımızın olmadığını bunu sayın bakanlarımıza da defalarca anlattık ama bir arpa boyu da yol alamadık.

TİCARETİ AYAĞA KALDIRMADIĞINIZ BİR MEMLEKETTE AYAĞA KALDIRAMAZSINIZ.

İNŞALLAH HÜKÜMETİMİZE GÜVENİYORUZ CUMHURBAŞKANIMIZA İNŞALLAH BİR AN ÖNCE BURAYI AYAĞA KALDIRIR.

Esnafhabertv.com: Bunları yetkililere anlatamadınız mı ?

Şevket Keskin: Esnaf sanatkarlar camiası için sayın reise de söyledim yani cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ile görüşmemizde de bunu anlattım ticareti ayağa kaldırmadığınız bir memlekette ayağa kaldıramazsınız. Çünkü Ahilik kültürüne aynı yerden baktığınız zaman Osmanlı zamanında daha asker gitmeden önce ahilerin gittiğini orada sofranın kurulduğunu yemeklerin yapıldığını ticaret ayağa kalktıktan sonra oraya yerleşim yeri yapıldığını ticaret olmadan hiçbir yere ayağa kaldıramazsınız, Malatya'yı da ayağa kaldıramazsınız bunu ben defalarca dile getirdim. İnsanların karnını doyurmadan mutlu edemezsiniz ne yaparsanız yapın akşamleyin çocuğunuzun nafakasını evinize götürmediğiniz zaman o insanlar ne kendi mutlu olabilir ne çocuğu mutlu olabilir önemli olan bizim bir an önce esnaf ve sanatkarlar odasının ticareti ayağa kaldırmak için mücadele veriyoruz inşallah başarılı oluruz ama bizim deyimimizle yarım sene geçti. Bugün altıncı aya girdik depremin olduğu günden bugüne benim gözümde yaptığımız yer 500-600 tane normal bir yer yaptık diğerleri küçük yerler 3000 küsur cam konteyner var işe geçiş yerleri ama 20.000 esnaf var burada 20.000 esnafın içinde 3000 5000 esnafa yer verirseniz diğer esnafı ne yapacaksınız. Çünkü adam yıllarca yapmış senedi var sepeti var para kazanacak da senedini ödesin elektriğini ödesin doğalgazını ödesin çocuğun nafakasını ödesin burada büyük bir sıkıntı içerisindeyiz inşallah hükümetimize güveniyoruz cumhurbaşkanımıza inşallah bir an önce burayı ayağa kaldırır.

ŞEVKET KESKİN: Siz bunun altından çıkamazsınız ki borcun üstüne borç getirmek demin de söyledim kredi kartları gibi

ESNAFHABERTV.COM: Kartopu gibi büyüyor.

ŞEVKET KESKİN: Kartopu gibi büyür. Şimdi biz de şey vardır çok bilinçli bir insan, oğlum olayı büyütürsen büyür küçültürsen küçülür. Şimdi bunlar olayı büyüttüler, ertele, ötele, ertele, ötele

ESNAFHABERTV.COM: Esnaf ve sanatkar sevgisi bakışıyla merkezine ona, afet de ilgili bir proje geliştirseydi ticaret bakanı, bu sorunların hepsini hallederdi. Bütün ülke içinde esnafı kattı, kredi

ESNAFHABERTV.COM: Esnaf yokken dükkanı alıyor bura ağır hasarlı

ŞEVKET KESKİN: Aynen öyle

ESNAFHABERTV.COM: Bak bunu ben Maraş'ta gördüm, Malatya'da gördüm.

ALTI AYDIR DAHA MALATYA'DAN FAZLA BİR YIKIM DA OLMADI SADECE DEPREMDE AĞIR HASARLI OLAN FİLAN YERLER ENKAZLARI KALDIRILDI.

Esnafhabertv.com: Ahilik diyoruz da depremde Ahilik geleneğini nasıl rol oynadı?

Şevket Keskin: Ahilik geleneği başlı başına ahilik değil bir kültürdür bir yaşamdır, ahilik öyle dışarıda anlatılacak gibi değil ahiliği yaşamak lazım bilmek lazım ahilik paylaşmaktır, görüşmektir. Ahilik bir memleketi ayağa kaldırmaktır, ahilik doğruluktur, dürüstlüktür, ahiliğe baktığınız zaman bizim dinimizde de vardır. Komşusu aç yatarken kendisi tok yatan bizden değildir, ahiliğin kültürü budur, ahilik der ki ben siftah yaptım komşum yapmadı benden alma komşumdan al öyle bir gelenekle geliyoruz. Tabii ki esnaflık çok farklı bir şey bugün cenazende olsa insanlara ekmek yetiştirmek zorundasın, insanların lokantayı açmak zorundasın, cenazen yerde olsa dahi bunu yapmak zorundasın çünkü esnaf meslek esnaf dediğin zaman büyük kültür büyük bir meslektir. Bu mesleği yapmak için de çok büyük zorlukları var. Şimdi ahilik kültürü ile bağdaştırdığınız zaman yardımlaşma vardır ama bugün Malatya'ya baktığınız zaman 11 ile değil, 4 ile baktığınız zaman Maraş, Hatay, Adıyaman, Malatya aslında deprem üstüne bakarsan bunu AFAD nasıl bildiriyi yayınladı bilemiyoruz. Şimdi Malatya'ya baktığınız zaman Malatya'nın tamamı yıkılmış ben Maraş'a gittiğimde bizden çok iyiydi. Adıyaman iyiydi. Hatay'ın bir bölgesi ama Malatya'nın ilçeleri ile beraber köyleri mahalle kalmadı. Mahalleleriyle beraber yerle bir, daha bizim burada 30.000 tane blok yıkılacak bu blokların içinde 3-5 bin tane 3-5- 10 tane bireysel konut olduğunu düşünürseniz 150-200 bin tane konutun yıkılacağı olacak. Altı aydır daha Malatya'dan fazla bir yıkım da olmadı sadece depremde ağır hasarlı olan filan yerler enkazları kaldırıldı. Bugün siz de gezip görürseniz her tarafta yıkım var, her tarafta bir şey var. Bir de şimdi asbest korkusu var, hastalık korkusu var, akciğer kanseri korkusu var, kızamıklar başlamış, insanlar sıcakta konteynerde, artık insanlar bunalmış durumda artık o insanları rahatlatmak için acıyla ticareti ayağa kaldırıp arkasından konutları acilen başlamak lazım.

BİZ AHİLİK KÜLTÜRÜNÜ KENDİMİZE REHBER ALIRSAK BİZ SORUNLARIN ALTINDAN KALKARIZ BAŞKA KALKAMAZ

Esnafhabertv.com: Depremin olumsuz etkileri esnaf ve sanatkarın ahilik kültürünü hayata geçirmelerinde zorluk mu yaşatıyor?

Şevket Keskin: Bir şey yok ki ben ahiliğin ne olacağına Kimin kime yardım edeceğini bizde bir söz vardır hatırlarsanız yani onu ne umarsın bacından bacın ölüyor acından yani şimdi biz bunu nasıl tarif edeceğiz ki şimdi hiçbir iş yerimiz kalmadı hiçbir şeyimiz kalmadı ahilik kültürü dediğimiz zaman tabii ki bir yaşam biçimidir yani ahilik kültürü böyle bir yaşamdır dostluk var kardeşlik var akrabalık var her şey var yardımlaşma vardır yani ahilik kültürü öyle bir kültürdür ki gerçekten bir yaşamdır imkan olsa da bunu okullarda tamamen okutasın hani gençler şimdi Avrupa kültürü Avrupa Birliği kültürü diyorlar ya aslında bizim en büyük kültürümüz ahilik kültürü er şey var içerisinde okuduğunuz zaman incelediğiniz zaman her şey var ama bugün ben size söyleyeyim mi bugünkü Malatya'da ahilik kültürünü anlatmak çok farklı bugün çünkü biz her şey bitmiş ahilikte de anlatsak bir şey çıkmaz diğer tarafta da ahilik nedir yardımlaşmadır şimdi yardımlaşma yok insanların birbirine yardım edecek imkanımız kalmadı ki kimsenin kimseye yardım edecek imkanı kalmadı herkesin evi yok işi de yok çocuğu yok annesi Yok babası yok yetim insanlarımız çok 1200 1300 tane cenazemiz kaldı kardeşlerimiz cenazelerini toprağa verdi ama dışarıda daha farklı söyleniyor bugün sadece Malatya değil 4 tane il 2 tane ilçede büyük bir sıkıntı olduğunu inşallah bu sıkıntıyı da en kısa zamanda ahilik kültürü önümüze rehber ederek atlatmak zorundayız ne diyeceğiz bütün memleket bütün milletin birlik beraberlik içinde olmak yardımlaşma mesela öyle yardımlar geldi ki çocuk kumbarasını bozmuş Malatya'ya göndermiş çocuğun bezini birini almış diğerini göndermiş üzerine yazmış gücüm bu kadardı işte ahilik kültürü bu yardımlaşma kardeşlik bölüşme paylaşma ahilik kültürü bu ahilik kültüründe başka söz gelişi demek ve bir haftanın içerisinde anlatılacak ahilik kültürü bir yaşam biçimi başta da söyledim eğer biz ahilik kültürünü kendimize rehber alırsak biz sorunların altından kalkarız başka kalkamaz.

SAYIN CUMHURBAŞKANIMIZA MALATYA'YI YA TAM OLARAK ANLATAMADIĞINI MALATYA'NIN BÖYLE YIKILMADIĞINI GÖSTERMEDİĞİNİ İNSANLARIN GELİP ARABAYLA GELİP BELLİ BİR BÖLGEYİ GEZDİ

Esnafhabertv.com: Peki deprem sonrası yaşanan esnaflarda finans, üretim, istihdam konusunda sıkıntılar nelerdir?

Şevket Keskin: İstihdam dediğiniz zaman Malatya'da yer kalmadı ki istihdam yapalım, elimizdeki işçiler de kaçtı, elimizdeki işçiler de gitti. Şimdi insanlar asgari ücretle eşe dosta mantığıyla onlar gitti. Bizim en büyük sorunumuz Malatya yıkıldı ama Malatya'nın halkı da yıkıldı, esnafı da yıkıldı, biz de yıkıldık. Hepimiz depremzedeyiz. Deprem hepimize vurdu, polise vurdu, memura vurdu, amire vurdu, işçisine vurdu, belediyede vurmadığı kimse kalmadı ki şimdi esnaf sanatkarlar camiasına baktığın zaman zanaatkar dediğin insanların çoğu kaçmaya başladı Malatya'ya baktığın zaman Malatya'nın ayağa kalkması için belki 10 yıl belki daha fazla bir süre lazım, onun için insanlar kendini idame ettirmek için çalışıp çocuğunun nafakasını kazanmak için ne yapacak, başka yerlere gitmeye başladı. Mesela göç verdik en azından bir ara toparlandık son 5.3 ardından 4.8'in gelmesi bilim adamlarının demesine göre 6 noktanın üzerinde depremler olması, son ikisinde de hatta 3 depremde de, bu günlerde insanların tamamının Malatya'yı boşalttığını, memurun amirin gittiğini, beyaz yakalıların gittiğini yani Malatya'da bahçesi tarlası olan, esnaf olan, gidecek başka bir gücü olmayan insanlar şimdi Malatya'da ikamet etmeye kalktılar. Malatya'yı nasıl ayağa kaldıracağız diye hep birlikte Malatya'yı düşünmek lazım burada en büyük sorunumuz sayın Cumhurbaşkanımıza Malatya'yı ya tam olarak anlatamadığını Malatya'nın böyle yıkılmadığını göstermediğini insanların gelip arabayla gelip belli bir bölgeyi gezdi yani işte Abdullah Gül parkı Sümerbank'ın önünde belediyenin önünde burada bir yıkıntı yok yeşillik alan sadece gelen devlet adamlarına oraya gezdirip göstermesi insanların da gidip gerçekten Malatya'nın yıkılmadığına, Malatya'nın can kaybı olduğuna gidip yukarıda anlattıkları zaman Malatya hep geri plana yıkıldı ama biz gördüğümüz yerde mahallelerde köylerde ilçelere gittiğimiz caddelerde sokaklara gittiğimiz yerde gittiğimiz yer tamamen yıkılmış, enkazı kalmamış hayalet şehir gibi geçen yine valimiz gelmişti. Vali ile görüştük dedim sayın valim herkes Malatya'yı çok iyi görüyor Malatya'nın yıkılmadığını sarı bir bölge olduğunu söylüyorlar ama siz de bugün Malatya'yı bir gezin dedim ben bugün gezdim hayalet şehre benziyor hiçbir yerde ışık yanmıyor şimdi böyle bir şehirde ne istihdam olur ne gelir olur ne kazanç olur ne de insanların yerinde tutabilirsin bir an önce ticareti ayağa kaldırmak lazım Akpınar semti ile Sıtmapınar arasında dediğimiz 450 dönümlük bir alanımız tamamen yıkıldı orayı tamamen yapıp tamamen hemen ayağa kaldırmak oraya 20.000 esnaf değil eğer Bizim dediğimiz gibi bloklar halinde yaparsa bizim bir Cadde AVM'miz var bilirsiniz Cadde AVM gibi 4 tane 5 tane blok yapıp da Rus pazarı dediğimiz yerde 91 binde öğrenci okulun yanına ve ya Sıtmapınar'ına kadar getirdiğimiz zaman inan olsun Malatya'da giden göçü geri getiririz hatta göç alırız eğer biz ticarete ayağa kaldıramazsak biz Malatya'da durmadan göç veririz bunun için de ne ahilik dayanabilir ne vatandaş dayanabilir hiçbir kültür buna karşı gelemez bu gücü kaldırması mümkün değil bir an önce hükümette yetkililerimiz de siyasilerimizden beklentimiz bir an önce Malatya'nın nasıl yıkıldığını Malatya'nın nasıl tükendiğini esnafın nasıl bittiğini 20.000 esnafın ayak altı olduğunu evinin olmadığını arabasının olmadığını iş yerinin olmadığını ve bütün iş yerlerine bütün servetini bütün esnafın servetine fazla bir servet yok 30-40 milyonluk bir servetin de tamamen toprak altında kaldığını bütün birikimini orada gömdüğünü onun için devletten beklediğimiz Bağ-kur primlerini alamaması 1 yıl boyunca daha esnaf ve sanatkarlar odasına girdilerin alınmaması ve faizsiz acilen Kredi verilmesi lazım insanların biraz kendilerini toparlaması lazım ki insanların çocuklarının karnı doysun ki insanlar mutlu olsun.

KREDİLERİ ERTELEDİLER…KAR TOPU GİBİ BÜYÜYOR…

Esnafhabertv.com: Kredi ödemelerinin ertelenmesi fayda sağlamadığı mı?

Şevket Keskin: Siz bunun altından çıkamazsınız ki borcun üstüne borç getirmek demin de söyledim kredi kartları gibi…Kartopu gibi büyür. Şimdi biz de şey vardır çok bilinçli bir insan, oğlum olayı büyütürsen büyür küçültürsen küçülür. Şimdi bunlar olayı büyüttüler, ertele, ötele, ertele, ötele… Esnaf ve sanatkar sevgisi bakışıyla merkezine ona, afet de ilgili bir proje geliştirseydi ticaret bakanı, bu sorunların hepsini hallederdi. Bütün ülke içinde esnafı kattı, adam diyor ki benim binamı yıktı orta hasarlı yıktı, ya kardeşim benim yerim yok, ben nerede çalışacağım nerede yapacağım yerim yok. Kimi ağır hasarlıydı orta hasara döndürdüler, ağır hasarlıyı orta hasara döndürdüler, bilinçsiz gençleri gönderdiler. Bilinçsiz demeyelim gençleri gönderdiler içeriye girmediler.

DEPREMİ YAŞADIK EZİLDİK BÜZÜLDÜK HER ŞEYİMİZ GİTTİ UMUDUMUZU KAYBETTİK.

Esnafhabertv.com: Peki bu deprem anında veya sonrasında unutamadığınız ve çok etkilendiğiniz bir anı hikaye var mı?

Şevket Keskin: Ben size şunu söyleyeyim, ilçelere gittiğimiz köylere gittiğimiz zaman depremin ilk döneminde hayvanların enkaz altında kaldığını, kimsenin olmadığını, hayvanların bağıra bağıra can verdiğine, insanların göçük altında kaldığını, kimin çocuğunu kimin torununu kimi eşini kaybeden insanları gördüğünü zaman o anıları hiçbir zaman unutamazsınız ki hiç unutmazsınız, belki sizin canınız sağdır, iyidir ama sizin komşunuzun torunu ölmüş hanımı ölmüş kendisi ölmüş tek bir insan kalmış. Geçen bir hoca vardı hocayı sordum çocuğu tanımadım bir yerde gördüm ya arkadaş sen dedi ki ben Mehmet hocanın oğluyum ben de hocam nasıl dedim. Dedi ki annem babam iki çocuğum karım enkaz altında can verdiler ben tek başıma o an dışarı çıkmıştım dedi şimdi bu tür olaylarda hangi anıyı anlatacağız ki insanlar enkaz altında bağıra bağıra. Bir de bir soğuk var - 20-25 derece soğuk altında kar yağarken biz depremi yaşadık ve şimdi depremin sadece binalarla şunlarla bunlarla değil biz vatandaş olarak da depremi yaşadık ezildik büzüldük her şeyimiz gitti umudumuzu kaybettik. İnşallah umudumuzu kaybetmeden bu memleketi ayağa kaldırırız, servetimizi kaybettik, umudumuzu da kaybettik şimdi hala sallanıyor. Malatya halen rakam verilmiyor ama deprem olacağı söyleniyor gerçi Türkiye genelinde söyleniyor ama cenabı Allah bizlere bir daha biz değil bütün dünyada devletlerine böyle bir yıkımla böyle bir felaketle karşı karşıya getirmesin inşallah.

Bu röportaj Dünya Esnaf Sanatkarlar Derneği bünyesindeki Ahi Enstitüsü; İçişleri Bakanlığı Sivil toplumla İlişkiler Genel Müdürlüğü ile yürüttüğü “Ahilik Töresi Afet Bilinci Güvenli Millet, Güvenli Devlet” başlıklılar projesi kapsamında 6 Şubat'ta depremi ve daha sonra sel felaketiyle karşı karşıya kalan Hatay, Kahramanmaraş, Şanlıurfa, Adıyaman ve Malatya illerinde esnaf odaları başkanları esnaf ve sanatkarlar ile çekilen filmlerden derlenerek yayınlanmaktadır.

Esnafhabertv.com: Sizi tanıyabilir miyiz?

Şükrü Akkuş: Ben Şükrü usta bayram lokantasının işletmecisiyim. 1975 den bu yana mesleği yapmıyorum lokantacılığı yapmıyorum. Lokantacılığın bütün dalı benim aşçıları kebapçıları ocakçıları her şeyi benim işim benim mesleğim onun için (00:26)hepsi benim mesleğim. Kendim işletiyorum kendim çalışıyorum.

Esnafhabertv.com: Afetlere karşı bilincin oluşmasında ahilik geleneğinin nasıl bir etkisi oldu sizce?

Şükrü Akkuş: Allah bir daha hiç kimseye yaşatmasın. Bir Deprem oldu deprem çok sıkıntılı herkes evinde saat 4:17 de uyandığımızda da baktık ki neredeyse bina başımıza yıkılacaktı.

O gece de çok yağmur kâr kimi ayakkabısız kendini dışarı attı, kimi üstünde bir şey olmadan kendini dışarı attı. Onun için Allah bir daha bunu devletimize milletimize bir daha yaşatmasın çok zor bir gündü bizim için.

Esnafhabertv.com: Afet durumunda siz ve esnaflar olarak neler yaptınız?

Şükrü Akkuş: Bizim yerimiz tek katlı olduğu için biz dedik ki ne yapabiliriz ancak insanları kendi dükkanımızda, dışarda çok yağan yağmur çok yapan kâr onun için dedik ki biz ancak dükkan da insanlarımızı alabileceğimiz kadarı ı alalım. 2 gün biz herkesi buraya açtık. 2 gün halkı ağırladık. Onun için onu yapmakta bizim görevimi. Bu minnet değildir görevdir. Böyle şeylerde savaş olsun afet olsun bunun için Türk milleti hep daima birdir.

Esnafhabertv.com: Afet sonrası finans üretim istihdam konularında yaşadığınız sıkıntılar neler esnaf olarak?

Şükrü Akkuş: esnafla problemler yaşadık bu zamlar hiç durmuyor. Onun için işçi ile bugün gidiyorsun bir şey alıyorsun bir lira, yarın 1.5 lira öbür gün iki lira biz ne yapacağımızı bilmiyoruz yani onun için şaşırmış durumdayız. Bir zam gelir %300 olur %500 olur ama durur. İnsanlar kendini ona göre ayarlar biz her gün gelen zaman göre caresisiz.

Esnafhabertv.com: Bu afet durumu üretiminiz, istihdamınızı, finansınızı nasıl etkiledi?

Şükrü Akkuş: Etkiledi tabi ki. İnsanlar önceden yaz günü çok yabancı gelirdi. Şimdi yaz Urfa afet yedi Urfa deprem yedi Urfa sel yedi Urfa o yedi bu yedi. Bu sene sıkıntı oldu bu sene çok yabancı gelmedi. Onun için esnaflar sıkıntılı yani.

Esnafhabertv.com: Bu sorunların çözümü için neler yapıldı?

Şükrü Akkuş: Bize hiç bir şey yapılmadı bunu özellikle belirteyim hele yerel yönetimler bir şey yapmadılar. Devlet zaten 11 şehir bir an da yıkılırsa devlet ne yapsın hiç bir şey yapamaz. Ne olur yetişebileceğim yerlere yetişir yapar elinden geldiği bu kadar yani ama bizim şikayetimiz yerel yönetimler çok sıkıntılı.

Razı değiliz yani. 2 gün ben burada benim gibi bir çok esnaf halkı ağırladı. Bir yetkili görmedik bir milletvekili görmedim bir belediye başkanını görmedik. en azından biz insanları ağırladığımız da bu bir masraftır bir an da 300-400 kişi buranın içine girerse onu iki gün boyunca ağırlıyorsun bu da bir gider yani ama biri gelip de
teşekkür edelim demedi. Onun için biz bunlardan dolayı sıkıntılıyız.

Esnafhabertv.com: Siz ve esnaflar olarak deprem sonrası neler yaptınız?

Şükrü Akkuş: Biz halka deprem sırasında yardımcı olduk. Halka biz sıcak mekan açtık sıcak çorba verdik sıcak çay verdik. 2 gün burada insanları ağırladık. Bizim yukarı da şark odalarımız var 8-10 tane her biri 20-30 kişi alıyor. 2-3 gün biz onları burada ağırladık yani bizim elimizden gelen bu biz devlet değiliz sonuçta.

Esnafhabertv.com: Buradan yetkililere söylemek istediğiniz?

Şükrü Akkuş: Kırgınım ben daha doğrusu bütün Urfa'nın yerel yetkisi ben tanır beni bilir. Ben şimdi telefon açıyorum bir yetkiliye ulaşamıyorum, yok. O gün aradım bir yerel yönetimlerden birini. Asistanıma dedim bir şey söyleyeceğin bir şey diyeceği benim Şahsi işim değil. Adam dönmedi adama mesaj gönderdim dönmedi. Aracı gönderim dönmedi. Benim zaten yerelden beklentim yok ki. Halkın beklentisi yok ki. Yerel yönetimler çok kötü biz şikayetçiyiz yani.

Esnafhabertv.com: Bu afet durumunda ve sonrasında ahilik töresinin etkiler neler oldu?

Şükrü Akkuş: Şimdi en büyük sıkıntımız insanlar binaya giremedi. Çoğu ev yıkık durumunda insanlar bugün nereye gider köylere gider tek katlı evlere gider. Oda yetersiz yani bugün bir dönüm olan yer 1000m dediğimiz ölçüm şu anda bir trilyon. Kim alacak ben alırım sen alamadın öbürü alamadı öbürü alamadı. Sıkıntı, Her gün zam her gün zam her gün zam. Yevmiye ile çalışan insan ne yapar. Kiracı ise 1-2 lira olan kira 10-15 lira oldu. Ne olur yani böyle bir yaşantı yok böyle bir dünya yok onun için biz sıkıntıdayız. Bizimle çalışanlar sıkıntı da biz onlara gerek şeyi alamadığımız için aylıkları da ödeyemiyoruz. Bir sigorta 5 milyar ne olacak,
nereye kadar gidecek.

Esnafhabertv.com: Afet anında veya sonrasında yaşadığınız sizi etkileyen bir olay anlatır mısınız?

Şükrü Akkuş: Onları anlatmak çok kötü gündü çok kötü bir zamandı arkasından bir de sel burdu. Mesela o Hamidiye kavşağında 7 kişi alt geçitin altında öldü. Köprü alt geçitinin altında öldü. Yıllardır o yukardan gelen suyu kesemediler. Yol yaptılar kesemediler, sel oldu kesemediler. Bunun bir yolu yok mu? Bunu kesemediler mi? Ben bu şehrin çocuğuyum ben 58 yaşındayım.

Ben o suyun nereden geldiğini biliyorum ama yönetimler bilmiyor heralde önemsemiyorlar. O için yazık bu memlekete yazık bu şehre yazık bu ülkeye yazık. Bu ülkenin finali bu olmamalıydı.Bu ülkenin daha güzel yerlere gelmesi lazım. Hepimizin güzel yaşaması lazım hepimizin refah içinde yaşaması lazım. Biz hepimiz çok kötü durumda. Asgari ücret alıyorsun, asgari ücretin yükselmesi çözüm değil, asgari ücretin yükseldiği günün ertesi gün zamlar arka arkaya geliyor o zaten bir günde eriyip gidiyor.. Kalıcı bir çözüm böyle olmaz hepimiz ülkemizden çok ümitliydim ben ama şu anda benim çocuklarım bana diyor ki baba biz ne
yapacağız. Beni kızım var oğlum var. Ülkemiz artık geleceği yok niye böyle oldu neden böyle oldu onu hiç kimse çözemiyor.

Bu röportaj Dünya Esnaf Sanatkarlar Derneği bünyesindeki Ahi Enstitüsü; İçişleri Bakanlığı Sivil toplumla İlişkiler Genel Müdürlüğü ile yürüttüğü “Ahilik Töresi Afet Bilinci Güvenli Millet, Güvenli Devlet” başlıklılar projesi kapsamında 6 Şubat'ta depremi ve daha sonra sel felaketiyle karşı karşıya kalan Hatay, Kahramanmaraş, Şanlıurfa, Adıyaman ve Malatya illerinde esnaf odaları başkanları esnaf ve sanatkarlar ile çekilen filmlerden derlenerek yayınlanmaktadır.

Esnafhabertv.com: Sizi tanıyabilir miyiz?

Yasin Çiftçi: Yasin Çiftçi ben. 1995 doğumluyum Şanlıurfa. Restoran cafe işletmecisiyim. 28 yaşındayım yıllardır bu işin içerisindeyiz zaten gerek babadan gerek dededen bu işin içerisinde büyüdük zaten onun haricinde burayı 20-25 yıl işletiyoruz zaten ilk sahipleriyiz. Burayı işletmeden önce Çift Mağara genelde tinercilerin onun haricinde kimsenin uğramadığı, insanların buradan mahalleden eve
çıkarken baya bir korktuğu bir yerdi. Biz sonradan keşfettik burayı, turizme kazandırmaya çalıştık bazı ödüller aldık tabi.

Esnafhabertv.com: Şimdi ahilik geleneği bu afet durumunda nasıl bir rol oynuyor?

Yasin Çiftçi: Şahsımız olarak mı yoksa işletme olarak mı?

Esnafhabertv.com: Esnaflar genel olarak hem de bu gelenek nasıl sürdürüldü, deprem anında ve sel felaketinde..

Yasin Çiftçi: Deprem anında hepimiz çok korktuk haliyle ilk defa yaşadığımız bir şeydi. Sabahı herkes dışardaydı hava çok soğuktu. Zaten ertesi günü bir evvelsi günü kar yağmıştı insanlar panikle dışarıya çıkınca hâli hazırda bizim iki tane işletmemiz var, ikisinin de kapılarını insanlara açtık.

Çorba vermeye başladık insanlar burada sonuçta mağara burası yazın serin kışın sıcak oluyor insanları biz burada ağırladık insanlar depremden korkusunu biraz daha yenene kadar en azından burada misafir edebilme şansımız oldu.

Hepimiz çok endişeliydik zaten yani sonuçta doğuda Urfa olarak konuşuyoruz. İlk defa yaşadığımız bir şeydi daha öncekiler oluyordu ama bu kadar büyük değildi hâliyle biz işletme olarak Çift Mağara ailesi olarak bu şekilde kendimizce gerek insanlara yemek yaptırıp dağıtarak gerek burada ağırlayarak bir şekilde insanların endişesini gidermeye o anki psikolojisini birazcık daha olsun düzeltmeye çalıştık.

Esnafhabertv.com: Peki o afetler sonrası yaşadığınız finans, üretim, istihdam sorunları nelerdi?

Yasin Çiftçi: En önemlisi yani ciddi anlamda bu şehirde insanlar korkup kaçmaya başladı haliyle turizm çok etkilendi. Biliyorsunuz İslam turizm kenti ilan edildi, Şanlıurfa 2023 yılında haliyle bu deprem, sel bu gibi doğal afetleri yaşayınca biz finansal olarak baya bir sıkıntıya girdik. Kendimiz gerek belediyelerin gerek üst kurumların yardımlarıyla bir şekilde ayakta durmaya çalıştık.

Esnafhabertv.com: Bu yardımlar nelerdi?

Yasin Çiftçi: Takıldım.

Esnafhabertv.com: Bu yaşadığınız deprem ve sel felaketinde sizi şok etkileyen iz bırakan bir anı var mı?

Yasin Çiftçi: Yani Şanlıurfa'da Hatay'da Adıyaman'da büyük bir yıkıntı oldu ama bizim bu Urfa olarak da yakınlarını kaybeden insanlar oldu. Yakın arkadaşlarımdan birini de kaybettim şahsen yani dışarıda insanların çadırlarda ya da parklarda benim bir yakınım var mesela ailesiyle arabası yok. Haliyle maddi durumu çok yeterli değil parkta battaniyelere sığınmış 2 çocuk eşi ve kendisi olmak üzere ısınmaya çalışıyorlardı, ateş yakıp o geceyi hiç unutamıyorum.

Ben onları gece dışarı da gördüm, arabamıza aldık hava çok soğuktu çocuklarını ısıtma çabası çok ayrıydı bir babanın zaten bir baba için çok zordu insan içinde zordur yani o ebeveynler için çok zor bir durum.

Esnafhabertv.com: Peki esnaf ve sanatkarlar olarak bu sorunların çözümü için ne yapılmasını talep ediyorsunuz, yetkililere bir şey söyleyecek olsaydınız bu neler olurdu?

Yasin Çiftçi: Yani bence en önemli şey İslam kentleri 57 İslam kenti bir araya geldi turizm bakanları. İslam kenti turizmi olarak 2023 yılı Şanlıurfa seçildi. Biz bunu istiyoruz ki kendi memleketimizde Billboardlarda görelim gerek sosyal medyada, diğer platformlarda aynı şekilde bunun bir yayılmasını istiyoruz öncelikle çünkü kendi halkımız bile İslam kenti merkezi olduğumuzu bilmiyor bu çok önemli bir şey.
İnsanların özellikle deprem ve selden sonra bu tarafa deprem bölgesine daha az talepte bulunduğunu fark ediyoruz. Geçmiş yıllardaki işlerimiz şu andaki işlerimiz ile kıyasladığımızda yani pandeminin de etkisi olmuştur illaki ama şu anda deprem bölgesi kötü bir sel yaşandığı için bunun ekonomik olarak biz işyeri sahipleri olarak etkisini çok görüyoruz maalesef ki. Bunlar için yetkililerden daha fazla maddi ve manevi anlamda bizleri desteklemelerini istiyoruz. Şanlıurfa'yı desteklemelerini
istiyoruz. Şanlıurfa'yı ön plana çıkarmalarını istiyoruz. Özellikle Balıklı göl bu civarları canlandırmalarını istiyoruz.

Bu röportaj Dünya Esnaf Sanatkarlar Derneği bünyesindeki Ahi Enstitüsü; İçişleri Bakanlığı Sivil toplumla İlişkiler Genel Müdürlüğü ile yürüttüğü “Ahilik Töresi Afet Bilinci Güvenli Millet, Güvenli Devlet” başlıklılar projesi kapsamında 6 Şubat'ta depremi ve daha sonra sel felaketiyle karşı karşıya kalan Hatay, Kahramanmaraş, Şanlıurfa, Adıyaman ve Malatya illerinde esnaf odaları başkanları esnaf ve sanatkarlar ile çekilen filmlerden derlenerek yayınlanmaktadır.

Esnafhabertv.com: Sizi tanıyabilir miyiz?

Mehmet Şakak: Şanlıurfa lokantacılar köfteciler tatlıcılar oda başkanıyım. İsmim Mehmet Şafak. Şanlıurfa aile enstitüsü misafirliğimize hoş geldiniz odamıza hoş geldiniz. Böyle bir imkan tanıdığınız için size teşekkür ederiz.

Esnafhabertv.com: Ahilik töresi afet bilinci olarak neler yapmıştır, toplumda rolü nedir?

Mehmet Şakak: Şimdi Şanlıurfa yüz yılın depreminden etkilendi. Biz 96 tane şehit verdik deprem şehidi verdik. Biz oda olarak elimizden geleni yaptık. Esnaf Adıyaman'a yardım ettik odalar Birliği olarak ta yardım ettik. Gönüllü aşçı gönderdik deprem bölgelerine gönüllü ekipman yolladık. Benim kendi 6 tane akrabam vefat etti halde enkazın altında bırakıp bu işler ile uğraşmaya çalıştık yani bizim esnafımız şu
anda zor durumda KDV girişimiz %1 çıktısı %10. 12 yıllık eğitimden sonra biz ara eleman bulamıyoruz. Devletin biran önce esnaf ve sanatkarlık değer vermesi lazım çünkü sanatkâr olmasa, sanayi olmaz sanayi olmasa okuma olmaz herkes doktor öğretmen avukat olamaz.

Bu ülkeye çöpçü de lazım, işçi de lazım kalifiyeli elaman kalifiyesiz eleman da lazım bundan dolayı biz muzdaribiz esnaf olarak odalar olarak biz devletimizden destek istiyoruz ticaret bakanlığımızdan. Bizim maliye telkini veren esnafımızın aynı zamanda oda telkini de vermesini istemesi lazım çünkü bizim esnafımız telkini
verdiği zaman odada borcu da olsa bir daha ödemiyor o da güçsüz kılınıyor, muhtarlığa devlet destek veriyor muhtarlığa asgari ücretli eleman veriyor, İşkur'dan.

Muhtarlara silah veriyor bedava biz o imkandan yararlanamıyoruz biz de seçilmiş insanlarız bizi bu konuda odalar olarak esnafımızın desteklemesi lazım.

Esnafhabertv.com: Bu yaşanan depremde esnaf ve sanatkârlar olarak neler yaptınız bahseder misiniz?

Mehmet Şakak: Biz Odalar Birliği olarak sayın valimiz ve büyükşehir belediye başkanımız kriz masasında oluşturduğu bireyler olarak biz odalar Birliği olarak başkanımız nezdinde biz kendimiz lokantalar açtık. Bizim çoğu esnafımız hiç yapmasa çorba ve sulu yemek verdi, iş imkanı sağlanamayan yerde örneğin atıyorum herkes dışarda adamlar alışveriş yapmıyor, esnaf alışveriş yapamıyor.

AFAD kanalıyla biz deprem bölgesine yemek yolladık. Biz genelde bizim lokantacı esnaf dükkanı tek katlı olanlara şöyle bir çağrıda bulunduk kış günüdür herkes lokantasını açsın hiç yemek veremez ise bir sıcak çay versin. Sağ olsun sesimizi duyan bazı esnaflarımız çok güzel işlemler yaptılar halka yararlı oldular. Allah yardım eden herkesten razı olsun.

Esnafhabertv.com: Bu esnaflar olarak finansa, üretim, istihdam alanında yaşadığınız sorunlar nelerdir?

Mehmet Şakak: Şimdi zaten bu son yıllarda esnaf sattığını yerine bir daha koyamıyor. Finans zaten biz eleman bulamıyoruz çalıştıralım yani adam liseyi bitirmiş asgari ücret zaten Allah razı olsun hükümetten seçim üzeri 2 kere zam ilan etti. Adam zaten gelip diyor ki ben asgari ücretten aşağıya çalışamıyorum
esnaf bunu çıkaramıyor ki küçük esnaf çıkaramıyor ki küçük esnaf çıkaramadığı için işsizlik oluşuyor. Yoksa eleman iş çok yani çalışacak eleman bulamıyoruz yani kalifiyeli elaman yok son 12 yıllık eğitimden sonra hiçbir şehirde doğru düzgün hiçbir esnafta personel yetişmiyor.

Esnafhabertv.com: Bu yaşanan afetler sonrası yaşadığınız sıkıntılar nelerdir ve bunların çözümüyle ilgili neler?

Mehmet Şakak: Tabi devlet destek verdi, faizsiz kredi verdi yani geri ödemeli bazen bazı yerlerde hibe krediler de oldu ama herkese ulaşılamadı. Ondan dolayı bizim esnaf mağdurdur deprem yerlerde, atıyorum benim binam çökmedi yan taraftaki komşumun binası çöktü benimki hasarlıdır benim binam sağlamdır, yan taraftaki komşumun binası üzerime yıkılır diye ben çalışamıyorum, işyerimi açamıyorum.

Devlette buna müsaade etmiyor yani benim 10 tane çalışan eleman var bu insanlara nasıl ekmek yedireyim, ben nasıl evime ekmek götüreyim bu gibi konularda da depremden etkilenen her esnafa yardım etmesi lazım.

Esnafhabertv.com: Peki yaşadığımız afet anında veya sormasında sizi etkileyen bir olay var mı?

Mehmet Şakak: Yani etkileyen yani ateş düştüğü yeri yakar benim zaten 6 tane amcam, amcamın hanımı, amcaoğlu eşi ve 2 tane çocuğuyla vefat ettiler Allah rahmet etsin bütün depremzedelerimize ve şehitlerimize, biz ona rağmen vatan sağ olsun dedik, yolumuza devam ettik.

Esnafhabertv.com: Peki buradan yetkililere söylemek iletmek istediğiniz neler var?

Mehmet Şakak: Ben yani genelde vatansever biri olarak söylüyorum, ben devletçi bir insanım, ben şu hükümetten bunu istiyorum, liyakatli insanlar milletvekili de olsa belediye başkanı da olsa il başkanı da olsa liyakatli insanların başa gelmesini istiyorum. İşi bilen insanların başa gelmesini istiyorum, ayrımcılık yapmayan insan olarak çalışan insanların başa gelmesini istiyorum. Özellikle cumhurbaşkanıma buradan sesleniyorum. Ne olur Şanlıurfa'ya gönderdiğiniz her insan liyakatli olsun. Bu kadar benim bu çağrıma eski bir milli görüşçü olarak cevap istiyorum.

Bu röportaj Dünya Esnaf Sanatkarlar Derneği bünyesindeki Ahi Enstitüsü; İçişleri Bakanlığı Sivil toplumla İlişkiler Genel Müdürlüğü ile yürüttüğü “Ahilik Töresi Afet Bilinci Güvenli Millet, Güvenli Devlet” başlıklılar projesi kapsamında 6 Şubat'ta depremi ve daha sonra sel felaketiyle karşı karşıya kalan Hatay, Kahramanmaraş, Şanlıurfa, Adıyaman ve Malatya illerinde esnaf odaları başkanları esnaf ve sanatkarlar ile çekilen filmlerden derlenerek yayınlanmaktadır.

Esnafhabertv.com: Sizi tanıyabilir miyiz?

Mustafa Recep İpar: Ben Mustafa Recep İpar, 1960 doğumluyum. 4. Kuşak künefe, kadayıf Urfa lehçesi ile kadayıf işi ile uğraşıyorum. Dededen babaya, babadan abiye, abiden bana devam etmektedir. 1928 den biz bu mesleği icra ediyoruz sanıyorduk, valilikte 1910 çıktı. Bir asırdan fazladır bu işi yapmaktayız. Benden
sonra oğlum yapacak çocuklarımız yapacak. Asırlık bir dükkan dostacı bir dükkan. En güzel şekilde icra etmeye çalışıyoruz.

Esnafhabertv.com: Bu afet döneminde ahilik geleneği nasıl bir yol oynadı?

Mustafa Recep İpar: Ahilik geleneği yardım ettiler. Belediyeler olarak, valilik olarak, esnaf olarak, odalar olarak, birlik olarak herkes birbirine karınca kararınca yardım ettiler, destek çıktılar. Yanımızda oldular. Bizi sel vurdu. Deprem o kadar şey yapmadı.

Hasarlı binalarımız oldu, yıkılan binalarımız oldu. Fakat sel vurdu, selde esnafımız çok şey çekti. İnanç turizmden dolayı balıklı göl hasar gördü, camilerimiz hasar
gördü. Minarelerimiz yıkıldı. Taşlar yerinden oynadı, 28 tane cami aşağı yukarı kapalıydı. Bunun şeyinde ibadette bile sıkıntı çekildi. Esnaf biraz korku panik oldu, dükkan açmadı. Aynı gün yerde kar da vardı, onunda vermiş olduğu bir şey vardı. Zaten senede biz 2 defa karı görüyoruz ona da yakalandık. Hepsi üst üste geldi yani.

Esnafhabertv.com: Bu afet sonrası siz esnaflar olarak neler yaptınız? Halkla nasıl irtibata geçtiniz?

Mustafa Recep İpar: Yardım ettik. Bizim en çok yardım ettiğimiz çevre illere yardım ettik. Bizde bir şey yoktu çünkü. Burada yemekler tapıldı, ekmekler yapıldı. Adıyaman'a, Malatya'ya, Maraş'a, Hatay'a günlük yardım gidiyordu. Biz oda olarak bile kendi mutfak ekipmanımızı oraya gönderdik. Yemek mutfağı kurduk. Belediyelerimiz çok öncü yaptı, yardım etti. Zaten Adıyaman da devamlı her şey de her platformda.. Urfa bize çok yakın çok tez davrandı, çok çabuk davrandı. Allah onlardan razı olsun onlara da yaşatmasın. Çok büyük felaketti, büyük bir afetti. Ben Adana depremini de gördüm. Marmara depremini de gördüm. Bu deprem çok büyüktü.

Esnafhabertv.com: Bu yaşanan deprem, sel sonrası siz esnaflar olarak finans, üretim, istihdam olarak kollarında ne gibi problemler yaşadınız?

Mustafa Recep İpar: Yaşamdı tabi en çok fiyat artışları oldu. Fiyat artışları insanları etkiledi. İşe gelmeyen işçiler oldu. korku, panik mesela fırında adam eleman çalıştıramadı. Fırıncılar gelmedi biz nasıl gelelim, çalışalım. Pastane de imalat da çalışan arkadaşlar gelmedi. Çok zorluk yaşandı ama toparlandı. 1 ay süreyle
toparlandı.

Esnafhabertv.com: Bu finans üretim alanında yaşanan sorunlara ne gibi çözümler üretildi? Diğer iller yada esnaflar tarafında.

Mustafa Recep İpar: koordineli çalışma oldu. Destek verildi birbirlerine. İnsanlar bu işin üstesinden geldi, kısa sürede. Etkisi var, 2 gün evvel yine sallandık. İnsanlar ister istemez parklara aşağı indi. Evlere çıkmaz, arabalarda yatar oldu. Bize en büyük zorluk ne oldu biliyor musunuz? Evimize çıkamadık. Bir ay araba
da yattık. Çamaşır değiştirmeye bile hırsız gibi eve girip evden çıktık ama toparlandık çok şükür buna da şükürler olsun.

Esnafhabertv.com: Sizin yetkililerden iletmek istediğiniz bir şeyler var mı?

Mustafa Recep İpar: Tabi. Kredileri açmaları lazım, kobilere yardım etmesi lazım. Bu piyasanın düzelmesi için çok çalışmak lazım. Birde geriden gelen ne çırak var, ne kalfa var ne usta yetişiyor.

Bu Türkiye için çok büyük tehlike. Çalışmıyor ben yanımda 2 tane emekli adam çalıştırıyorum. Bulamıyoruz, iş beğenmiyorlar gençler. Bu da büyük bir kayıp.

Esnafhabertv.com: Sizin yaşadığınız afetlerde sizi en çok etkileyen anı bizimle paylaşabilir misiniz?

Mustafa Recep İpar: Tezgahta çalışıyorduk. 1. Deprem de değil, 1. Depremde zaten yukarda yakalandık. 2. Deprem de tezgahta çalışıyordum, tezgah da gittim geldim. Bir baktım ki bizim Haşimiye meydanı var. O insanlar nerden çıktı, herkes meydana dolmuş. 1. Hazırladı , 2. Yıktı. Çok büyük bir afetti. Allah yaşatmasın çok
vahim bir olaydı. Allah bize güç kuvvet kudret versin. Devletimize varanımıza zeval vermesin. Çok zor bir olay ama üstesinden geldik atlattık. Artçı artçı depremleri görüyoruz. Şükür etmekten başka çaremiz yok, dua etmekten başka çaremiz yok. Buna da şükür.

Bu röportaj Dünya Esnaf Sanatkarlar Derneği bünyesindeki Ahi Enstitüsü; İçişleri Bakanlığı Sivil toplumla İlişkiler Genel Müdürlüğü ile yürüttüğü “Ahilik Töresi Afet Bilinci Güvenli Millet, Güvenli Devlet” başlıklılar projesi kapsamında 6 Şubat'ta depremi ve daha sonra sel felaketiyle karşı karşıya kalan Hatay, Kahramanmaraş, Şanlıurfa, Adıyaman ve Malatya illerinde esnaf odaları başkanları esnaf ve sanatkarlar ile çekilen filmlerden derlenerek yayınlanmaktadır.

Esnafhabertv.com: Şanlıurfa Bakıcılar ve Sobacılar Oda Başkanıyım. 1979'dan beri ben esnafım. Sobacılık yapmaktayım şu anda biraz daha geliştirdik. Daha hassas işler yapıyoruz, havalandırma, kebap ocakları gibi.

Esnafhabertv.com: Ahilik geleneğinin depremde ki durumunda beler yaptığından, esnafların yardımlarından bahsedebilir misiniz?

Adnan Uncu: Biz depremin olduğu gecenin sabahı 6'da Sobacılar esnafı olarak bütün depremzedelere en az 50 tır mâl yolladık. Diyarbakır, Adıyaman, Malatya, Hatay, esnaf olarak tedarik ettik. Biz kendimiz ile o zaman baya bir gurur duyduk. Gecemizi gündüzümüze katıp dükkan da yatarak mâl yetiştirmeye çalıştık.

Esnafhabertv.com: Bunu yapmanızın nedeni ne?

Adnan Uncu: Dayanışma ahilik zaten örf ve adetimiz olarak derler ya komşu komşunun külüne muhtaçtır. Biz o yönden yola çıkıyoruz. Komşumuz aç iken bizim tok yatmamız bizim örf ve adetimiz de yok. O yüzden gecemizi günümüze kattık insanlara yardım amaçlı çalışmamızı devam ettirdik.

Esnafhabertv.com: Bu afet durumunda yaşadığınız finans üretim istihdam konularında yaşadığınız sorunlar nelerdir?

Adnan Uncu: Afet durumunda devlet desteğini herhalde soruyorsunuz. Zerre hiç bir şekilde destek görmedik, nasıl görmedik, telefon ile sadece arandık. Bizzat benim dükkanım depremde çöktü. Ne gelen oldu ne giden oldu. Devlet ne hibe olsun ne KOSGEB olsun biz Urfalı olarak esnaf olarak 1 lira delikli kuruş faydalanmadık. Selde de o boğulan insanlardan 3. Araba bendim kendi çabam ile kurtuldum. Adam
su geliyor kalkmış telefon ile suyu çekiyor. Oradan kurtulduk aşağı sanayi esnafı da dereler taştı dükkanlarımız perişan oldu biz kendi imkanlarımızla kurtulduk.

Esnafhabertv.com: Bu sorunların afetlerden sonra yaşadığınız sorunların çözümü için bir yardım oldu mu?

Adnan Uncu: Bütün yetkililere bizzat kendim başvurdum. Hatta şu anda birazdan gözleriniz ile göreceksiniz. Benim sobacı esnafım Urfa da rezil durumdayız. Bütün mallarımız dışarı da 100 bin üstünde soba, yemek ocağı, emek ocağı hepsi dışarda. Hırsızlarla biz hırsız polis oynuyoruz. Hatta ve hatta dükkanlarımıza bekçi bile tayin edilmemiş bizzat biz gidip istedik oda başkanı olarak. Her gün mallarımız çalınıyor artı, dükkanlarımız yeterli olmuyor. Eleman yetiştiremiyoruz. 4/4 olunca şu anda
esnafta eleman sorunu cabası.

Esnafhabertv.com: Bu afet durumunda deprem sel felaketin de sizi sizi duygusal olarak etkileyen bir an var mı?

Adnan Uncu: Hızmalı köprü dediğimiz bir yerde bir kız çocuğu selde giderken insanlar durup telefon ile çekim yaparken bir kardeşimiz canı pahasına suya atladı o çocuğu kurtardı ben oturduğum yerde ağladım vallahi bu gurur verici bir şey ama şimdi insanlar ne oluyor. Hemen çıkıp telefon ile o anı ölümsüzleştiriyor mu, çekim mi yapıyorlar. Selden kurtulmam nasıl oldu, 3. Araba bendim. 2 araba öldü. Ben arkamdakine diyorum git dere taşmış. Ben arabamın ön düzenini parça parça ettim oradan kurtuldum. Telefona çeken o rahmetliler halen beni çektiler göz göre göre kendilerini ölüme attılar bir telefon sevdasına yine de Allah rahmet eylesin.

Esnafhabertv.com: Deprem ile sel felaketi yaşadın esnaf odaları ve esnaflarının rolü nasıldı, nasıl olmalıydı?

Adnan Uncu: Şu anda biz esnaf olarak birçok esnaf makineleşmiş. Makineleştirdi için dükkanlarımız yeterdi dolduğu için makine alamıyoruz. Artı mağdur pandemiden yeni çıkmış esnaf olarak üstüne deprem üstüne sel. Bize bir KOSGEB olsun hibe olsun. Ağalık vermek ile belli olur, Urfalılar öyle söyler. Şu an da ağamız kim devlet ama maalesef her şey sözde kaldı.

Esnafhabertv.com: Beklentiniz ne?

Adnan Uncu: Hem hibe desteği hem önümüzün açılması geniş mekanlarda çalışmak. Bugün esnaf kefalet kooperatifi var gidip basit bir para istediğimiz zamma, esnaftan 2 tane esnaf kefil 1 memur kefil artı ipotek, ismi ne esnaf kefalet benim esnaflığım nerede kaldı. Bu kefil nereden çıktı biz bunu anlamıyoruz. Malımızı veriyoruz bu defa kefil istiyor. Şimdi baba oğula kefil olmuyor öyle bir devirde
yaşıyoruz bu kefil nerden çıktı. Bunu biz anlayamıyoruz insanlara.

Esnafhabertv.com: Üretim selden sonra durdu mu?

Adnan Uncu: Şu anda doğu kesimine bu yıl batıya da hitap ediyoruz. Soba, boru, kova, dirsek, ekmek ocağı, yemek ocağı, hayvanların önüne konulan yalakları şu an bir tek Urfa imalat ediyor. Gelip de gözlerinizle görebilirsiniz.

Esnafhabertv.com: Üretimin arttığı anlamına mı geliyor?

Adnan Uncu: Arttı ama eleman yok benim yaşım kaç olmuş halen çalışıyorum eleman olmadığından. Çünkü ben 20 yaşında bir çocuğa diyemem yürü git hurdayı topla, çay söyle yada dükkanı süpür ama çekirdekten yetişse adı ne esnaf, usta. Bu 4/4/4 olunca çıraklık sorunumuz başladı.

Esnafhabertv.com: Urfa da hiç afet, deprem ve sel ile karşılaştınız mı?

Adnan Uncu: 1 defa karşılaştık. 1983-84 günlerden cuma günüydü namazdan çıktık. Öğle namazından çıktık akşam oldu. Her yer karardı o zaman 124 Murat vardı, takla ata ata gittiğini gördüm. Şimdiki gibi aklımda. Devletimizden esnafın önünü açmasını bekleriz. Ben Bekir Bozdağ bakanımıza da bizzat ben kendim söyledim. Seçmenin %65i esnaftır. Üretim durursa esnaf çöker, üretimin de önünü açmak lazım onu da gerekenin devletin yapması lazım. Eleman yetiştiremiyoruz. 4/4 olunca şu anda esnafta eleman sorunu cabası.

Bu röportaj Dünya Esnaf Sanatkarlar Derneği bünyesindeki Ahi Enstitüsü; İçişleri Bakanlığı Sivil toplumla İlişkiler Genel Müdürlüğü ile yürüttüğü “Ahilik Töresi Afet Bilinci Güvenli Millet, Güvenli Devlet” başlıklılar projesi kapsamında 6 Şubat'ta depremi ve daha sonra sel felaketiyle karşı karşıya kalan Hatay, Kahramanmaraş, Şanlıurfa, Adıyaman ve Malatya illerinde esnaf odaları başkanları esnaf ve sanatkarlar ile çekilen filmlerden derlenerek yayınlanmaktadır.

Esnafhabertv.com: Sizi tanıyabilir miyiz?

Mehmet Altun: Benim ismim Mehmet Altun. Şanlıurfa bakkallar ve bayiler esnaf odası başkanıyım. Sizlere öncelikle hoş geldiniz diyorum, ilgi ve alakanızdan dolayı gayretlerinizden dolayı sizi ve ekibinizi kutluyorum. Öncelikle Şanlıurfa bakkallar ve bayiler kısaca tanıtmaya çalışacağım. Şanlıurfa bakkallar ve bayiler odası 1950 yılında kurulmuş hâli hazırda 8800 tane kayıtlı 3800 tanede sicilli üyemiz var diğerleri sicilleri haricindeki esnaflar geçmişte sicilsiz olarak Şanlıurfa odamıza kayıt olmuşlar, kayıtları halen aktif olarak devam etmektedir. Şanlıurfa merkez ilçedeki bakkallar kuruyemişçiler kırtasiyeciler bir kısım matbaacılar bir kısım camcılar bir kısım değirmenciler okul kantinleri tekel büfeleri ve minimum mamullerin bayileri bizim odamıza kayıtlı üyelerimiz dir. Üyelerimizin başlıca sorunlarından bir tanesi bir her ne kadar sayısal olarak çoğunluk teşkil ediyorsak ta genelde hem okuma yazma seviyesi düşük olan hem de ekonomik geliri düşük olan kesimlerden oluşmaktayız.

Üyelerimizin sorunlarından en önemlilerinden bir tanesi çok yaygın bir şekilde kontrolsüz şekilde yayılan obez bir şekilde çoğalan bu üç harfli dediğimiz marketler. Marketler önceleri şehir dışında şehrin 10 km dışında kurulsun diye biz buradan mücadelesini verirken onlar bize kontra atak yaptılar büyüme yerine küçüldüler sokak başlarına girdiler.

Dolayısıyla siz afetten bahsettiniz afet dediğiniz zaman afet sadece deprem sel yangın değil buda bizim bir afetimiz her kuşun bir baykuşu var derler ya buda bizim baykuşumuz afet derken dışardan yurtdışından gelen yabancılarda bizim için bir afet kayıt dışı çalışan esnaflarda bizim için bir afet, parası olmayıp alışveriş yapamayanlar da bizim için bir afet, tablacı tablasını doldurmuş geliyor dükkan önünde satış yapıyor buda bir afet geçmiş dönemlerde 11 ili etkileyen çok önemli bir deprem afeti yaşadık rabbim bir daha kimseye yaşatmasın devletimize de ülkemize de insanlara da hiç kimseye böyle bir afet yaşatmasın bizim bu afette pek çok esnafımızın evi yıkıldı dükkanları yıkıldı hem evi hem dükkanı yıkılanlar var. Halen şu anda konteynerlarda kalanlar var. Allah yardım etsin yine de biz diğerleri gibi Malatya Kahramanmaraş, Hatay'a göre biz onlara oranla yani nispeten biz daha az etkilendik.

Bizim bir talihsizliğimiz de onların akabinde çok büyük bir sel felaketi atlattık bu sel felaketinde de binlerce ev sele maruz kaldı binlerce işyeri sele maruz kaldı on binlerce araç yerde pert oldu buda bize çok önemli oranda mağduriyet yaşattı. Bu konuda sağ olsun devletimiz ilk günden beri de güvendik halen de güveniyoruz. Mümkün olduğu ölçüde imkanlar ölçüsünde vatandaşları mağdur etmemeye çalıştı gerek valiliğimiz gerek AFAD gerekse de büyükşehir belediyemiz çok üstün hizmetler verdiler. Büyük gayretler gösterdiler bu sebeple buradan kendilerine de teşekkür ediyorum. Halende mağdur olan mağduriyeti giderilmemiş olan esnaf sayımızda çok bunlarla ilgili de ilgili bakanlıklar düzeyinde milletvekillerimizin düzeyinde çalışmalarımız oda başkanlarımızla birlikte devam etmektedir. Onların da en kısa süre içerisinde çözüleceğine inanıyorum. Depremden sonra hükümetimiz sağ olsun esnaf kredilerini açtı. Her esnaf başına 500 bin lira daha sonra depreme maruz kalanların mağduriyetini biraz daha önlemek adına 250 bin daha ekstradan verdi.

Yine biz teşekkür ediyoruz ancak esnafın işi, geliri krediyle düzelmez. Gel esnafın sana krediyi vereyim demekle esnafın işi düzelmez, esnafın işini, esnafın gelirini artırıcı projeler üretilmeli yani biz balık istemiyoruz kâr marjımızın artması lazım. Örneğin tekel mamulleri az önce siz deyindiniz bir kutu bir paket sigara satıyoruz eskiden sigarada bir adet bize kalırdı daha fazla kâr marjımız vardı. Şimdi bir paket sigara sattığımız zaman yani 10'lu paketi kast ediyorum tane bile kalmıyor sigara. Öncelikle kredi vereyim haydi işini düzelt hani kredinin de belli bir günü var, zamanı var, taksidi var ödemesi var bize kredi vermek tamam güzel ama bizim kâr marjımızı işimizi geliştirecek projeleri devletin üretmesi lazım. Bizim önerimiz işte bir tane kar marjlarımızın artması kamuoyunda halk arasında üç harfli olarak bilinen marketlerin çalışma saatlerinin en azından düzelmesi. Mesela sabah 10 da açtın akşam 20 de kapatsın. cumartesi Pazar kapalı olsun veya sattığı ürünlere belli bir kriter getirilsin. Bazı ürünleri satsın bazı ürünleri satmasın. Kalem pilden şekere kadar televizyondan basketbol topuna kadar elektrikli sobasından oto lastiğine kadar satıyor. Bu zihniyete birilerinin dur demesi lazım benim şimdilik arz edeceklerim bunlar herkese.

Esnafhabertv.com: Afetlerde esnaf ve sanatkarların müdahalesi dayanışması temel amacının kültürüyle çok kısa bahseder misiniz?

Mehmet Altun: Ahilik bizim genlerimizde var. Ahilik kültürü geçmişten beri Osmanlı'dan beri kalma bir gelenek, bir kültür, Türkçede ahilik demek kardeşlik demek birlik beraberlik demek dayanışma demek, kendisi muhtaç iken başkalarına verebilecek kadar cömert olmak demek, eksik ölçmemek demek, yanlış tartmamak demek, harama bakmamak demek. Bu deprem olayında gerçekten hakikaten biz Şanlıurfalılar ve Türkiye hepimiz el ele kol kola vererek bir ahilik örneği verdik, kardeşlik dayanışması verdik. Depremzedelere biz kendimiz depreme uğramış olmamıza rağmen biz kendimiz sele uğramış olmamıza rağmen elinde olan parasıyla malıyla canıyla bedeniyle hepimiz depremzedelere yardıma koştuk.

Herkes koştu ve herkese teşekkür ediyoruz el ele birlikte çok zor günler geçirdik ama o zor günleri de ahilik kültürü ile el ele kol kola birlikte aşacağımıza inanıyorum.

Esnafhabertv.com: Peki yaşadığınız afetlerde başınıza gelen sizi çok etkileyen bir olay varsa bizimle paylaşır mısınız?

Mehmet Altun: Yok ya onu geçelim yani böyle anlatacak kadar yok deşifre etmek istemiyorum onları.

Esnafhabertv.com: Ahilik töresi, afet bilinci, güvenli millet, güvenli devlet.

Mehmet Altun: Ahilik töresi, afet bilinci, güvenli devlet…

Bu röportaj Dünya Esnaf Sanatkarlar Derneği bünyesindeki Ahi Enstitüsü; İçişleri Bakanlığı Sivil toplumla İlişkiler Genel Müdürlüğü ile yürüttüğü “Ahilik Töresi Afet Bilinci Güvenli Millet, Güvenli Devlet” başlıklılar projesi kapsamında 6 Şubat'ta depremi ve daha sonra sel felaketiyle karşı karşıya kalan Hatay, Kahramanmaraş, Şanlıurfa, Adıyaman ve Malatya illerinde esnaf odaları başkanları esnaf ve sanatkarlar ile çekilen filmlerden derlenerek yayınlanmaktadır.

Esnafhabertv.com: Sizi tanıyabilir miyiz?

Enver Cebeci: Enver Cebeci, 1965 Kahramanmaraş doğumluyum. Daha önce marangoz ve mobilya imalatçılığı yaparken 1989 da esnafımızın kullanmış olduğu ham maddelerin tedariğine yöneldim. 89'dan itibarinde orman ürünleri ve hırdavat satıcılığı yapmakta olup bu zaman zarfında odamızın yönetiminde yer alacaktan başkan vekili olaraktan ve akabinde 2010 yılından itibarinde marangozcular mobilyacılar odasının oda başkanlığını yürütmekteyim.

Esnafhabertv.com: Bu afetlere karşı ahilik töresinin nasıl bir etkisi oldu?

Enver Cebeci: Şimdi afet derken burada ki durum şu Maraş bir deprem yaşadı diyorlar biz ona deprem demiyoruz. Allah bize mahşeri yaşattı çünkü daha önce ki depremleri gördük, daha önce yaşadık en son ülkemiz diğer depremleri ama bu deprem değildi. Mahşeri yaşattı çünkü ilimiz bir anda ilk sabah saatlerinde yıkılan bini geçmiş olan binalarımız vardı bizim bini geçmiş olan bina bu bir anda
depremlerde tıkılacak bir şey değil, depremler koşa süreli olurken bu 90 küsur saniyeyi geçti. Yerin altından vuraraktan sağa sola yatıraraktan kuzeye güneye ve akabinde de dönme vurma şeklinde olaraktan biz mahşeri yaşadık, afeti yaşadık depremi yaşamadık.

Bunun neticesinde vatandaş olarak herkes ilk önce can derdine düştü. Çünkü enkazlarımız çok fazla o günkü şartlar da hava şartlarında kar tipi bir taraftan yağmur bir taraftan herkes sokakta varsa bir aracına atmış yoksa da sokakta
bulunduğu bir yere sığınma durumundaydı. Bunu kendi mahallemizde bile yaşadığımızda.Her taraftan feryat sesleri her taraftan kurtarma bekleyişleri, alanın çok geniş olması illerin çok fazla olması ve yolların kara yolu olsun demir yolu olsun hava yolu olsun aşırı bir şekilde hasar almasından dolayı zamanında ekiplerimiz yetişemedi. Burada ki dar kapsamda insanalar kendi şeylerini kurtardı ama yine de Allah her şeyden önce devletimizin yokluğunu vermesin.

Bu durumda bize önce imkanlarını seferber eden devletimize, akabinde her türlü yardımıyla burada ki insanları yalnız bırakmayan Kadir Şinas halkımıza ben şükranlarımı arz ediyorum şahsım, esnafım, ilim adına. Herkes bir şeyler yapamaya çalıştı, bir yaraları sarmaya çalıştı karınca kararınca.Çevre illerimizden imkanı olup da, imkanı olmayıp ta oradan bir ekmek alıp gelip dağıtan, bir yemek yapıp gelip dağıtan, bir su alıp gelip dağıtan bu insanlara anlatılmaz, bu insanların yaptığı da unutulmaz. Bu surumda her türlü imkanı değerler eden devletimiz 11 ilimizin hepsine müdahale etmek zorunda kaldı. Ülkemizin her bir tarafından gerekli iş makineleri gerek ekipmanları şey yaptı ama hasarımız çok fazlaydı. Bunları yaşamak çok farklı bir şey, çünkü biz yaşadık, yaşayan biliyor. Daha önce de söyledim biz deprem değil bir afet yaşadık. O yüzden biz bunu farklı görüyoruz.

Bu arada komşu komşunun bir ihtiyacı var mı önce kendi şey yaparaktan imkanlar dahilinde herkes birbirine yardımcı olmaya kalktı neden mahallemiz de derken bizler dışarda şey yaparken komşularımızın çocuğunu arabalarımıza almaya çalıştık. Bizler yağmur da o soğukta bir şeyler yapabilirdik hiç kimse evinden bir şey alıp çıkmadı gecenin o vaktinde gece elbiseleriyle herkes kendini dışarı attı. Erkekler gençler kendini koruyabilir ama o çocuklar o anneler o yaşlı neneler kendini korumakta acizdi. Bunlar için bir şey yaptık. Akabinde sanayimize geldiğimiz zaman esnaflar yine birbirine halini hattına soraraktan neler yapılacağını, bizde tabi yetkili yerler ile görüşerekten burada bu zaman zarfında gerek kooperatifimiz gerek oda başkanlarımız gerek üst birimimiz esnaf odaları olaraktan devamlı istişare halinde neler yapabiliriz nelerin yapılması gerekli hangi sıkıntılarımızı nelere anlatmamız gerekli bunun çalışması içinde olduk.

Yani bir insana nasıl faydalı olabilirsek ben kendi sektörümden pay biçeyim benimdükkanımda yıkılmıştı. Burada ki göründüğünüz hırdavatlar kilitler hepsi yerdeydi. Vatandaş geldi iş yerini açamadı kilidini kırdı. Dediğimiz kelime şu, kardeş al götür imkanın olursa getir, getirmezsen helali hoş olsun. Ne aldığını da bilmiyoruz her taraf üzerinde malzeme hep birbiri üzerinde bunlar zor işler.

Esnaflarımız da birbirlerinin çünkü tüm malzemeleri, makine ekipmanlarının malzemelerin altında kaldı. Bunlar kırıldı malzemeler deforme oldu. Odun olmadan kalkacak şekilde elimizden geldiğince yapmaya çalıştım. Bu zaman zarfında da şahsım ve bazı arkadaşlarımız devletimize yük olmamaya çalıştık. Bizler (6:04) yani devletin hasar tespitinde biz onlar bile müracaat etmedik. Niye burada 1 kişi değil 85 milyon bir ülkeyiz biz. Bizler kendi üzerimize düşeni yapmamız lazım, ahilik
gereği de bunu yapar.

Her şey devletimizden şunu ver bunu ver dememek lazım çünkü devlette bir büyük bildiğin bir ailedir. Ailenin imkanları olduğu zaman evlatları için en iyisini yapacağına ben inanıyorum. Akabinde devlet imkanlarını, imkanlar dahilinde hepsini seferber etti Allah sağ olsun yokluğunuzu vermesin. Burada anlatmak istediğim şu bazı şeyler yapılırken istişaresiz yapıldı çok aceleye getirilip yapıldı.

Orada o birimleri ilgilendiren birimlerle yani meslek kolu olsun veya diğer paydaşlar olsun onlarla istişare edilip daha iyi şeyler yapılabilirdi. Bir an da imkanlar dahilimde hepsini bir an da yapalım dediler. Buna misal verirsek bazı çarşılar yapıldı. Bunun lüzumu olan yer vardı olmayan yer vardı. Çadırlar dağıtılırken yine aynı şeyler oldu. Bunlar yapılırken daha seri bir şekilde daha disiplinli yapılsa saha farklı olabilirdi benim naçizane görüşüm bu. Bir diğer hasar tespit komisyonu çok çabuk gelerekten daha kişi kendini toparlayamadan gerek iş yerlerine gerek meskenlerine hasar tespit çevre şehircilik bakanlığı tarafından yapıldı.

Çoğu insanımız burada yoktu. Evini açamadı, iş yerini açamadı bazı şeyler dışardan görülerekten veya yan tarafta ki komşulardan bakılaraktan kararlar verildi. Bunlar paydaşlara yapılsaydı bu kadar zaiyat derken itirazların falan olacağını ben tahmin etmiyorum. Çünkü bu arkadaşlarımız çağırılır. Gerek ev yerine gelirse işinin başında olurdu gelen arkadaşlara çalışır daha iyi bir kontrol yapılaraktan buraya bu raporlar verilebilirdi. Akabinde işte artçıların çok fazla alması bizlerin de vatandaş olaraktan her şeyin bir an da çok çabuk unutaraktan tekrar eski seviyemize gelmek istediğimizden biraz insanlar da panikleme oldu.

Yani sabır denen meftunu biraz daha fazla göstermemiz gerek bence. Çünkü az önce konuşmam da bahsettim biz deprem yaşamadık biz afet yaşadık. Bir afet yaşadığımız da bu 1 ay, 2 ay, 3 ay, 5 ay sonra bu hemen düzelecek diye bir şey yok. Sizlerde görmüşsünüzdür belki çekim yaptığınız da şehir merkezimiz de bizim bir yerimiz kalmadı. Bura tabiri caizse bizim ana damarlarımızda kalbin ana damarı gibi bizim Trabzon caddemiz Azerbaycan bulvarımız şehrimizi ana damarlarında bizim ana damarlarımız gitti. Bura tekrar canlanması için tabi ki belli bir sürenin geçmesi lazım yer altı çalışmalarının yapılması lazım ama burayı da orada ki insanlarımız da mülk sahipleriyle esnaflarımız ile istişare edilerekten yapılsaydı acizane daha farklı olabilirdi daha farklı seçenekler sunulabilirdi. Tenkit ettiğimiz şu bu olayı değil yapılması gerekeni ilgili birimlerle istişare ederekten yaparaktan daha verimli olacağı söylüyoruz. Bunu da söylerken konuşmamın bir yerinde de dedim işte konteyner ihtiyacı, ihtiyacı olan yere de kuruldu olmayan yere de kuruldu. Burada bizim devletimizin daha doğrusu milletimizin parası heba olsun istemiyoruz zor işler ak akçe kara gün içindir diye o kara günlerimiz bizim geldi o ak akçeyi de heba etmememiz gerekir.

Esnafhabertv.com: Afet anında ve sonrasında yaşadığınız finans üretim alanında sıkıntılar nelerdi esnaflar olarak?

Enver Cebeci: Şimdi şöyle bizim mesleğimizi ilgilendiren şey şu bizim hitap ettiğimiz kesim malum evler ve şu anda hiç bir inşaat yok benim esnafım üst birimlerime ben bunu raporlarla da yazdım. Gerek yetkili bakanlıklarımıza da dosyalar halinde verdik.Ne çadır ne konteyner kente ne kapı yapabilecek ne dolap yapabilecek sadece tamirat ve tadilatlar ile uğraştılar artı söküm işiyle yani adamın evi gitmiş ağır hasarlı oradan söktürmüş bağına taktırmış veya oradan söktürmüş başka bir yerde muhafaza etmiş ilerde kullanırım diye. Bunun haricinde bizim esnafımıza öyle aman aman bir şeyi yok sadece tamirat tadilat ile inşallah inşaatlar açıldığı zamana evler faaliyete geçtiği zaman bizim esnafımızın işi o zaman açılacak. Tabi buna neden olaraktan bizimkiler açılacak çünkü biz tedarikçiyiz onlar da imalatçı şimdi piyasa arz talep meselesinde şimdi sizin evinizin bir dolaba ihtiyacı yoksa bir kapıya
ihtiyacı yoksa bir oturma grubuna ihtiyacınız yoksa ne yapacaksınız veya bunları alsanız çadıra mı koyabileceksiniz konteynere mi koyabileceksiniz, bunların göz önünde bulundurulması gerekir.

Esnafhabertv.com: Bu sorunların çözümü için neler yapıldı ya da yapılıyor şu anda?
Enver Cebeci: Şu anda zaten geçen hafta bahsettiğimiz Azerbaycan Bulvarı ve Trabzon Bulvarına iki tane yeni temel atıldı sayın bakanımızın teşrifleriyle inşallah oralar biran önce biterse hem biz psikolojik olarak yaşamız olduğum travmadan kurtuluruz. Bizim hayalimiz çocukluğumuzdan beri gelen caddelerimiz
var onlar yok şu anda. Şimdi bunlar tekrar yeniden olduğu zaman gerek görsel olaraktan gerek kullanış olaraktan eskiyi artık bulamıyoruz o gitti, dün gitti. Yarına daha farklı bakmamız için buraların canlanması lazım yani bizler kalkıp da yeni yerleşim yerlerine yapılacak olan caddeler şeyler ayrıdır onlar ayrı ama bahsettiğim bizim ana can damarımız bu iki caddemiz. Yerleşim olsun olmasın oraların
canlanması gerek Maraş demek o iki caddeden ibaret. Batıya genişleyen yerlerimiz var doğuya doğru olan yerlerimiz de var ama bunlarda o iki ana can damarımızı yok edemeyiz yok ettiğimiz de zaten bizim bir şeyimiz kalmıyor. Bizim yaşta ki insanlar şu an da 4-5 yaşında ki çocuklar artık oraları bilmez çünkü 10 yaşından itibaren çocuklarımız da dahil hep o iki caddenin şen şakrak Maraş'ın en büyük
caddesi, en hareketli caddesi olduğunu yani oralarda iş yeri bulmak farklıydı. Bizim törenlerimiz o caddelerde yapılırdı. Tören yapacak zamanımız mı var, yok bayram yapacak zamanımız mı var, yok bu bizim sıkıntılarımız öyle hemen geçecek sıkıntı değil bunun içinde bahsettiğim biraz sabır gerekir, metanet gerekir. Yetkililerimizin de yaptığı işlemleri ilgili o kurumlarla beraber yapması daha farklı olur daha verimli olur kanaatindeyiz.

Esnafhabertv.com: Deprem anında veya sonrasında yaşadığınız sizi çok etkileyen iz bırakan duygusal bir anı anlatabilirseniz?

Enver Cebeci: Burada yaşadığımız öyle 1-2 tane anılar yok. Anıların her biri farklı farklı, ilimizde cenazesi olmayan hiç kimse yok. Herkesin birinci derece olmasa bile 2-3 cenazesi var. Ben kendi çok yakın akrabam için aile mezarlığı almaya gittiğimiz de her tarafın cesetler ile dolu olduğunu, insanların bu cesetlerini getirip otopsi beklediğini, akabinde mezarlığımızda 7/24 defin işlemini sürdü. Allah emeği geçen tüm o görevli arkadaşlarımızdan razı olsun öff bile demeden 7/24 çalıştılar. Bizim cenazelerimizi dışarda bırakmayıp seri bir şekilde defneden tüm görevlilerden Allah razı olsun, emeği geçenlerden Allah razı olsun anılarımız çok ama insanların otopsisinin bitirip de cenazesini defnetmeye beklemesi çok zor bir şey bunları yaşayan bilir, bizler yaşadık Allah bizden sonrakilere ülkemize bir başka ilimize ilçemize beldemize yaşatmasın. Çünkü 50 küsur bin can gitti bu ülkede bu dile kolay. Her ilde 5-10 tane bütün cenaze oluyor günlük ilçeler dahil o bile insanların gününü alıyor. Burada binlerce insanı defnetmek, binlerce insanın DNA'sını almak, otopsisini yapmak, parmak izlerini almak bunlar için de fedakarca çalışan….

Bu röportaj Dünya Esnaf Sanatkarlar Derneği bünyesindeki Ahi Enstitüsü; İçişleri Bakanlığı Sivil toplumla İlişkiler Genel Müdürlüğü ile yürüttüğü “Ahilik Töresi Afet Bilinci Güvenli Millet, Güvenli Devlet” başlıklılar projesi kapsamında 6 Şubat'ta depremi ve daha sonra sel felaketiyle karşı karşıya kalan Hatay, Kahramanmaraş, Şanlıurfa, Adıyaman ve Malatya illerinde esnaf odaları başkanları esnaf ve sanatkarlar ile çekilen filmlerden derlenerek yayınlanmaktadır.

Mehmet Ceviz: Benim adım Mehmet Ceviz 1964 doğumluyum. 1982 yılından beri maliye mükellefiyim. Baba mesleğini icra ediyoruz. Önceleri tabi bu kadar gelişmiş anahtarlarımız yoktu ama şu an gittikçe daha modern daha güvenli hizmetler şu aya gayret gösteriyoruz. 6 Şubatta olan herkesin deprem diye nitelendirdiği ama bizim kıyamet dediğimiz bir olgudan sonra çok şey değişti şehrimizde. Aynı zamanda ben sivil toplum kuruluşlarında görev yapıyorum.

Daha önce Ak parti yönetim kurulu üyeliği yaptım, 2 dönem. Depremden sorma hayatımızda çok şey değişti gerçekten de depremin 2. günüydü bağlı bulunduğum Önder imam hatipliler derneği Ankara temsilcileri hemen 3. gün sabah sağ olsunlar aş evi kurdular, Merkez imam hatip lisemize. Günlük 17 bin kişiye sıcak yemek dağıtımı yaptık. Aynı zamanda burada esnaf olduğumdan dolayı kapısını depremde çekip çıkan daha sonra evine girmek isteyen, evinde evcil hayvanı olan, yaşlısı olan insanlar vardı.

Tabi bunlar apar topar çıktıları için anahtarlarını almadan çıkanlar oldu. Bizim de tekrar tabi buraları açmamız gerekiyordu. Kendilerini mağdur etmememiz gerekiyordu. Hem kendi mesleğimizi icra etmek hem mağdur arkadaşlarımızın vatandaşlarımızın kapılarını açmak, hizmet sunmak amacıyla biraz da korku ile
beraber onların içeriye girmelerini sağladık.

Bir yandan sivil toplum kuruluşun da arkadaşlarımızın yemeklerinin dağıtımına yardımcı olmaya çalıştık. Yani hep koşturduk kendimizi düşünecek zamanımız olmadı. Benim iki tane yeğenim bir tane eniştem bir tane çocukları enkaz da kaldı.

Bir yandan onlara gidiyorduk zaman zaman onlarla şey yapıyorduk, hiç boş durmadık. Deprem olduğunda biz, ben pijamamın üstüne pantolonumu giymiştim 12 gün sorma çıkarttım 12 gün gerçekten kolay değildi.

Cenazelerimizi aldık 4-5 gün sonra tabi insanlar orada ağlayamıyordu bile çok
vahim bir durum çok acı ama yani biz sorumluluğumuz gereğince hem esnaflık hem sivil toplum kuruluşlarında görev yaptığım için mücadele ettik şehrimizin ayağa kalması için fevkalade çalıştık. Sağ olsun çok yardımlar geldi tüm dünyadan tüm diğer şehirlerden gerçekten.

Kahramanmaraşlı depremzedelerin bir dezavantajı da 11 ilin tam ortasında olmasındaydı. Yani gelen hangi yoldan gelirse gelsin şehre girişte ki tüm il ve ilçelerde deprem vardı. Dolayısıyla orada acı çeken insanları görmezden gelip te oradan Maraş'a gelmezlerdi. İlk gördükleri yerde durmaları gerekmekteydi
nitekim de öyle oldu. Dolayısıyla hem Kayseri yönünden gelenler için Afşin Elbistan da olan yıkımlara gitmek zorunda kaldılar Maraş'a gelmeden. Antep'ten gelenler Pazarcık'a gitmek zorunda kaldılar. Adana'da gelenler Türkoğlu, Şekerova'da büyük yıkımlar vardı. Oralara gitmek zorunda kaldılar. Devletimiz gerçekten çok büyük çok güçlü insanlarımız fevkalade fedakarlık yaptılar. Çok teşekkür ediyoruz Allah devletimize zeval vermesin, milletimize zeval vermesin bu günleri atlatacağız ama
kolay olmayacak gerçekten insanlar aklını yitiriyor bilmiyorum yani Allahım esirgesin.

Esnafhabertv.com: Bu afetlere karşı bilincin oluşmasında ahilik kültürü nasıl bir yol izlemektedir?

Mehmet Ceviz: Evet ahilik kültürü gerçekten tabi Türk milletinde esnaflık ile birlikte her zaman ahilik kültürünün bir yeri ayrıdır. Televizyonlar da görüldüğü gibi bir deprem olmadı, yaşamayan da bilmiyor. İnsanlar buraya yardıma gelen insanlar demek ki depremi yaşamışlar veya farkında olmuşlar ki ivedilik ile koştular, geldiler. Bu milletin bir kendine has bir duygusu ahilik. Yardımseverlik, kendisinin tok olması
çok önemli değil hep birlikte gülmek hep birlikte ağlamak esnaflıkta böyle bir şey fedakarlık istiyor, değerli bir şey diye düşünüyorum.

Esnafhabertv.com: Bu afet ve acil durumlarda esnaf ve sanatkarların nasıl bir rolü oldu, neler yaptı?

Mehmet Ceviz: Bu afet durumunda esnaf ve sanatkarlar gerçekten çok büyük fedakarlık yaptılar. Kendilerinin enkaz da olmasına rağmen, yakınlarını kaybetmelerine rağmen manavsa insanların ihtiyaçlarını gidermek için iş yerlerini açma ihtiyacı olduğunu hissiyatı olduğunun farkındalar, bilincindelerdi. Biz
de mesela bende mesleğim ile ilgili biraz önce de bahsettiğim gibi gerçekten bir ayağımız deprem bölgesinde ki afette meydana gelen kayıplarımızı aramak ile geçerken bir anda da tabi kapısını açıp içeriye girmeye çalışan, girmek zorunda olan, içerde evcil hayvanı olan yaşlısı olan insanların kapılarının bir şekilde açılması gerekiyordu. Tabi oraya girmekte ayrı bir tehlikeydi ama nitekim birileri de yapmak zorunda. Biz esnaflar olarak ben kendi mesleğim ile ilgili gelen hiç kimseyi boş çevirdiğimi düşünmüyorum. Diğer mesela elektrikçiler ona keza tüm esnaflar gıda satanlar bilhassa su satanlar bunların hepsi acıları olmalarına rağmen diğer vatandaşların acılarını bir nebze de olsun dindirmek için ellerinden gelen mücadeleyi verdiklerine inanıyorum.

Esnafhabertv.com: Bu afet sonrası finans, üretim, istihdam anlamında esnafların yaşadığı problemler nelerdir?

Mehmet Ceviz: Afet sonrası ya büyük ticaret sanayi odası kuruluşları gibi büyük kuruluşlar kendilerini daha iyi ifade etmekte, kendileri gerek meclis de gerek üst protokoller de temsil edilmekteler. Onlar birebir gerekirse ikili ilişkileri ile bir şekilde ilişkilerini hallediyorlar ama küçük esnafın gerek kredi çekmek için gerek kendini ifade etmek için gerek teminat göstermeleri için bir şeyleri zaten kalmadı. Onun
için biraz zorlanıyor. Küçük esnafların durumları gerçekten çok hoş değil ama hallerine de şükür ediyorlar Allah'a ama daha iyi olabilir daha tertipli düzenli olabilir. Daha istişareli kararlar alınması gerektiği kanaatindeyim yetkililer tarafından. istişare gerçekten güzel bir şey. Başarılı olanı daha kaliteli daha oranı yüksek olur. İstişare etmekte yarar var, eril kişilerin, ortak aklın, ortak akıl ile hareket etmeleri kanaatindeyim. Daha başarılı olurlar diye düşünüyorum bizde daha az mağdur
olmuş oluruz.

Bu röportaj Dünya Esnaf Sanatkarlar Derneği bünyesindeki Ahi Enstitüsü; İçişleri Bakanlığı Sivil toplumla İlişkiler Genel Müdürlüğü ile yürüttüğü “Ahilik Töresi Afet Bilinci Güvenli Millet, Güvenli Devlet” başlıklılar projesi kapsamında 6 Şubat'ta depremi ve daha sonra sel felaketiyle karşı karşıya kalan Hatay, Kahramanmaraş, Şanlıurfa, Adıyaman ve Malatya illerinde esnaf odaları başkanları esnaf ve sanatkarlar ile çekilen filmlerden derlenerek yayınlanmaktadır.

: 6 Şubatta depreminde Kahramanmaraş olarak özellikle esnaflar olarak tam bir dayanışma içerisinde Ahilik kültürünü de alarak herkes birbirine eşine, dostuna yardıma ederek hayatımızı devam ettirmeye çalıştık. Sonraki süreç de Kahramanmaraş Büyükşehir belediyesi ile esnaf odaları birliği arasında ki koordinatörle geçici konteyner işyerleri ve esnafları verilmesi konusunda çalışmalarımız olmuştur. Bu esnada Kahramanmaraş yaklaşık şu ana kadar 4 bin üzerinde konteyner işyeri merkezi ve prefabrik işyerleri olarak şu anda işyerleri esnaflarımıza verilmekte olup hala uygun yerler bulunduğu yerler olursa da devamlı işyerleri yapılmaktadır.

Biz burada depremde dediğim gibi Türk halkından, Türk milliyetçiliğimizden gerçekten gurur duyduk. Neden dersek, tüm Türkiye dayanışma içerisinde Kahramanmaraş'a ve tüm deprem bölgelerine el birliği ile halkı kucaklamışlardır. Şimdi ise artık 6 aydan fazla süre geçti hayat tabii ki devam ediyor ne kadar olsa acılarımız çok olsa da bizlerinde finansman sıkıntıları var.

Çünkü esnafımızın iş yeri bazılarının evi yıkılmış, hiç bir şey alamamış tabiri caizse bir bardak dahi alamamış içerden. Bunun içinde finansman ihtiyaçları hissediyoruz. Burada devletimiz esnaflarımıza, esnaf kefalet kooperatifleri aracılığıyla 250 bin lira, 1 yıl ödemesiz bir kredi çıkardı. Burada da tabi bazı ulaşamayan arkadaşlarımız oldu. Nedeni ise bu krediye ulaşabilmek için bir ipotek vermemiz gerekiyor. Esnafın evi gitti dükkanı gitti ipotek verecek bir şeyi kalmadı.

Burada yetkililerden bu konu da bu deprem bölgelerinde özellikle bir esneklik yayılmasını istiyoruz. Daha sonraki isteklerimiz ne derseniz bir emeklilik yasası vardı Bağkur'lularda yani esnaflarda 9 bin, SSK'lılar da 5200 gündü. Sağ olsun 14 Mayıs seçimlerinden önce cumhurbaşkanımız bunu eşitlemeyi yani 7200 güne çekti ama meclis tatil olduğu için şu anda yasalaşmadı. İnşallah ekim de açılacak ilk meclis toplantısında bu emeklilik yasasını mutlaka gündeme getirilmesini istiyoruz.

Sonra bizde SSK primleri aynı İstanbul, Ankara yani deprem bölgesinde ki primlerle Kahramanmaraş'ta ki primin aynı olmaması bizim en büyük isteklerimizden bir tanesi, bugün bir Bağkur primi 4 bin lirayı geçti. Yaklaşık 5 bin lirayı buluyor. Bunu bir deprem bölgesindeki esnafın kaldırması imkansız.

Bir de yeri gelmişken bugüne kadar prefabrik veya konteyner iş merkezlerinde elektrik gibi paralar alınmıyordu. Şu anda konteynerdeki işyerinde arkadaşlarda bir
tedirginlik var. Dediler başkan saatlerimiz okundu. Biz bu elektrik parasını zaten para kazanamıyoruz. Çünkü adam 200 m2 işyerlerinde, 20 m2 bir konteynerde işini yaptı, yaptı derken ne derece yapabilir 20 m2 yerde. Malum bugünlerde nasıl olacak bilmiyorum bir sıcaklar var 50 derece 48 dereceleri görüyor Kahramanmaraş. Bir insanın 2m yüksekliğinde 20 m2 bir konteynerde hangi müşteriye hitap
edip evine şey götürecek. Onun için buradan devlet büyüklerimizden özellikle istirham ediyorum. Bu deprem bölgelerinde hiç yoktan bir yıl kesinlikle Bağkur ve SSK primlerinin alınamamasını hele hele küçük esnaflardan bunu buradan özellikle rica ediyoruz. Tekrar bizim ayağa kalkabilmemiz için bize en az 2 yıl ödemesiz bu Kosgeb dedikleri 200-300 bin lira gibi kredilerin her esnafa ulaşması için mutlaka bize bir pozitif ayrımcılığın yapılmasını istiyoruz. Çünkü karşımıza çıkan bankaların direttiği ipotek gibi şeyleri esnaflarımız vermez. Niye vermez evi gitti, dükkanı gitti, barkı gitti Maraş tabiriyle bize bu ipotek konusunda devletimizin biz esnaflara güvenmesini istiyoruz. 2011 yılında konuyla belki çok alakalı olmasa da dolaylı yönden var. Van da meydana gelen deprem de belki yıkıcı gücü bizim Maraş'ta ki kadar kesinlikle değildi. Orada 2011 yılında Van'da ki depremde mücbir sebep tamı
tamına 6 yıl ötelendi. 2011 yılında olan deprem 2017 yılında tekrar 30 taksit de ödemeleri ilk ödeme 2018 Ocak ayı olmak üzere 2023ün Ocak ayına kadar 5 yıl uzatıldı. Bizde bu haklardan daha fazlasını istiyoruz. Biz bunu bence daha fazlasıyla hak ediyoruz. Bugün Kahramanmaraş iktidar partimizin güç anlamında bilmiyorum ama en güçlü desteklediği illerin en başında gelir. Biz tabi ki burada pozitif
ayrımcılık yapın derken devlet bizi affetsin hiç bir şey almasın demiyoruz, alsın ama bir yıl hiç bir şey almasın. Bugün elektrik Türkiye'de elektrik zamlanıyor, Kahramanmaraş'ta aynı bu zammı..

Çünkü Kahramanmaraş'ta şu anda biz normal bir hayatı sürmüyoruz. Biz çok geriden geliyoruz. Bizim eski Kahramanmaraş olabilmemiz için en az 10-15 yıla ihtiyaç var. Daha yıkımlarımızın %20 si yapılmadı. Bir de bu orta hasarlı binalar o gün bakanımız geldi Maraş'a yıkılacak dedi, yıkılsa iyi olur dedi. Bu da halkta bir karamsarlığa yol açtı. Bunu aslında daha yerelde belediye başkanlarımız bizlere daha böyle bu konu da ne yapmamız gerektiğini, nasıl yaparsak bizlerin ve memleketin menfaati olacağı için daha güzel bilgilendirme yaparsa buradan onlardan da bu beklentimiz var. Ama dediğim gibi

Kahramanmaraş'ta 1 yıl elektrik, su, doğalgaz alınmasın. Alınacaksa da normal 81 vilayette ki fiyatlarla birlikte uygulanmasın. Maraş ve deprem bölgelerine lütfen ayrımcılık yapın. Biz aynı şartlarda mücadele etme şansımız zor. İnanın burada bizi zor günler bekliyor, önümüz kış. Ben buradan yetkililerden daha buralara bir ayrımcılık yapılmasını istiyorum. Bir de az önce bütün sorunları dile getirdim bir önemli konu sorunumuz daha var onu da yetkililerimizden özellikle özellikle rica ediyorum.

Bu deprem sonrası nasıl oldu bilmiyorum bu dükkan kiraları anormal derece
de kira artışı oldu. Çünkü Maraş da doğru düzgün iş yerleri de kalmadı genelde yıkımın olduğu yerler ticaretin olduğu yerlerdi. Burada sayın cumhurbaşkanımız nasıl ki konutlarda %25 artışı bir yıl uzattıysa bunu mutlaka iş yerlerine de dönüştürmesini özellikle talep ediyoruz. Bu konu çok önemli konu çünkü vatandaş deprem oldu diye yıkım çok oldu diye dükkan yerleri kıymetli diye 10 liralık
yerlere 100 lira istemeye başladı bu da çok önemli bir konu. Şeye geçiyorum öbürüne, deprem de unutamadığımız herkesin Kahramanmaraş'ın her ferdinin mutabakat unutamadığı acı olaylar vardır. Bizlerde ailemizden çok yakınlarımızı kaybettik ama en önemlisi bir üyemizi aradığımız zaman eğer telefona ulaşamıyorsak o kişinin ailesinden babasına kardeşine açtığımızda o duyduğumuz acı haber veya bazen sosyal medya da o gün için duymayıp bugün duyduğumuz gördüğümüz işte evladını kaybetmiş üyem gelinini torununu kaybetmiş. Tarifi anlatılmaz çok büyük acılar vardı. Kahramanmaraş yaralı bir şehir bunu lütfen yetkililere sesimizi, aslında damdan düşeni damdan anlar derler de bizim halimizi bilmiyorum da çok acı yani. Ben buradan tekrar büyüklerime bizlere pozitif
ayrımcılık yaparak bizleri unutmamalarını istiyoruz. Selam ve saygılar iletiyorum.

Bu röportaj Dünya Esnaf Sanatkarlar Derneği bünyesindeki Ahi Enstitüsü; İçişleri Bakanlığı Sivil toplumla İlişkiler Genel Müdürlüğü ile yürüttüğü “Ahilik Töresi Afet Bilinci Güvenli Millet, Güvenli Devlet” başlıklılar projesi kapsamında 6 Şubat'ta depremi ve daha sonra sel felaketiyle karşı karşıya kalan Hatay, Kahramanmaraş, Şanlıurfa, Adıyaman ve Malatya illerinde esnaf odaları başkanları esnaf ve sanatkarlar ile çekilen filmlerden derlenerek yayınlanmaktadır.

Esnafhabertv.com: Sizi tanıyabilir miyiz?

Bilal Güngör: Adım Bilal Güngör. Kahramanmaraş doğumluyum 1978 yılında. 2019 yılında Kahramanmaraş elektrikçiler ve Bobinajcılar odası başkanı oldum. O gündür bu gündür Kahramanmaraş elektrikçiler odası başkanını yürütmekteyim. Yaklaşık 870 üyemiz var. Bunlar elektrik, elektronik, bobinaj, telefon, reklam, E-ticaret üyelerimizden oluşuyor. Deprem de yaklaşık 180 üyemizin işyeri ağır hasar aldı,
yıkıldı, enkaz altında kaldı.

Esnafhabertv.com: Afetlere karşı bilincin oluşmasında bu ahilik töresi geleneği nasıl bir rol oynamalıdır sizce?

Bilal Güngör: Afetlere karşı biz bu doğal afette yaşadık bunu ahilik bilincini ben Kahramanmaraş elektrikçiler ve bobinajcılar başkanı olmam sebebiyle federasyon yönetim kurulan Whatsapp'tan yazı yazmıştım ilk gün, ikinci gün arkadaşlar geldiler. Yaklaşık 200-250 kişilik ekip Kahramanmaraş'a geldi. Yanların da kablo jeneratör aydınlatma araçları işte ilk kurulan çadırlara elektrik tesisatlarına, şehrin giden
trafonun hatlarını bunlara burada yerel işletme olan Akedaş'a yardımcı oldular ve tüm kurulan çadırların hemen hemen tamamının elektriğini tesisatını çektirdik. Daha sonra konteynerlerin tesisatını çektik. Burada görüldüğü gibi ahilik teşkilatı tüm Türkiye'de yaygın aktif şekilde devam diyor. Bir ihtiyacı olan varsa koşturup geliyoruz ki bugün bizim odamız ağır hasarlıydı, mevcut yerimiz yoktu. Burada kabul ettim üyelerimizi. Buraya gelen arkadaşlara da teklif ettim.

Yerimiz yok yıkıldı başkanım nasıl yapalım dediler, dedim gelin burada devam deriz hep beraber bir ekmeği bölüşür yeriz dedik nitekim burada da Celal ustamız dükkanı ağır hasar aldı yıkıldı.

Enkazdan bazı cihazları çıkardı burada 2.ayın sonundaydı anahtarcılığa başladı burada çilingir hizmetini burada devam ettiriyor.

Esnafhabertv.com: Ahilik töresinin afet bilinci basımından esnaf ve sanatkarlar neler yaptı deprem zamanında, afet zamanında?

Bilal Güngör: Toplumsal olarak insanların doğasında vardır ilk önce can sağlığı. İlk önce kendi yakınlarını bir üçgen vardır. Önce insan kendi canını kendi sağlığını ön planda tutar sonra diğer ihtiyaçlar kademe kademe gelir.

Önce can, sonra yemek, sonra su, sonra aile bu mana da önce herkes kendi Can derdine düşmüştü ilk gün kıyamet günü gibiydi. Daha sırma etrafta kademe kademe herkes kendi önce işçilerine baktı. Daha sonra akrabalarına, işçilerine, daha sonra esnaf arkadaşlara bu şekilde devam etti. Bu genel manada genel şekilde en büyük sıkıntımız barınak. Barınak ve işyerleri şu an da iş telaşına düştük, güvenlik telaşına düştük, şu an da ki telaşımız da bu.

Esnafhabertv.com: Afetler sonrası bu esnaf ve sanatkarların üretim ve istihdam sorunları neler oldu?

Bilal Güngör: Afet sonrası esnaflarımız gerçekten büyük sıkıntılar yaşadı. Çalışırsak ekmeğimizi evimize götürüyoruz. Çalışmadığımız zaman sıkıntılar yaşıyoruz. Bu süreç de katkı sunulmadı sadece diğer illerden gelen STK'lar bu devletimizin bu kurmuş olduğu yardımlardan dolayı aşevleri sıcak yemekler
dağıttılar. Bunlardan faydalandık ama gün sonunda kendi ihtiyaçlarımızı görebilmek için o gün belki SSK, Bağkur ödemeleri alınmadı, daha sonra bu 6 ay sonra alınacak veya şu an yılsonuna ertelendi.

SSK Bağkur ödemeleri bu yılsonunda nasıl ödeyeceğiz bilmiyoruz tabi. Piyasa da işler durması sebebiyle, hala inşaatların devam ötesi sebebiyle, Toki başladı ama genel de inşaatlar başlamadı.

Hala depremin 6. ayı olmuş hala yıkımlar devam ediyor. %80i duruyor yıkımların, enkazların, şehrimiz bu durumda.

Esnafhabertv.com: Bu yaşanan finans üretim fonlarında nasıl bir yol izlendi, neler yapıldı?

Bilal Güngör: Esnaflar için herhangi bir çözüm üretilmedi sadece finansal olarak konteynere yerleşen esnaflarımıza 70 bin lira hibe desteği verildi. Kendi imkanlarıyla iş yeri kuranlara, kendi imkanlarıyla konteyner kuranlara herhangi bir hibe de verilmedi. Bunlar daha geniş kapsamlı tüm esnaflara yönelik yazılabilirdi. Daha çok toplu çarşılar yapılabilirdi.

Şehrimiz tamamen yıkılması sebebiyle tamam bazı yerler yıkılmadı ama yaklaşık şehirde 20 bin esnafımız var bunların %50 si hatta %70' inin işyeri yıkıldı, ağır hasar aldı.

Bunları daha sonra işyeri açıldığı da toplu iş yerler oluşturulabilirdi atıyorum elektrik sektörü için elektrikçiler çarşısı telefoncular için telefoncular çarşısı en azından şehirde yaşayan insanlar kendi ihtiyaçlarını görmek için toplu alanlara yönetebilirdi.

Şu an da karmakarışık ortam oluştu. Hangi ihtiyaçınızı nereden gidereceksiniz bunu bilemiyorsunuz, saatlerce düşünüyorsunuz atıyorum televizyonum bozuldu ben bunu nerede tamir ettirebilirim diye düşünmem zorunda kalıyorsunuz.

Bizde bunu önlemek amacıyla hemen benim iş yerinin yaklaşık 200m güney kısmında 12 Şubat belediyesine ait kapalı semt pazarına elektrikçileri getirdik ama diğer esnaflar da bu etkimiz olmadı. 24 tane elektronikçi arkadaşı oraya yerleştirdik. Burada telsiz telefon, elektrik, elektronik, haberleşme, televizyon tamiri, ses sistemi gibi ürünlerin tamiratını vs yaptırıyoruz.

Esnafhabertv.com: Afet anında veya sonrasında sizi duygulandıran veya yaşadığınız bir olay?

Bilal Güngör: Afet anında çok duygulu anlar yaşadık. En ilginci veya en unutamadığım depremin 2. günüydü kamyon şoförü elime bir poşet verdi dedim hayırdır bu ne, yolda gelirken dinlenme tesisin durdum bir arkadaş ayağından ayakkabıyı çıkarttı bana verdi. Bunu orada bir ihtiyaç sahibine verirsiniz dedi, dedim kendi ne yaptı. Kendi yalın ayak karda yürüyerek gitti dedi.

Ben olsam yapabilir miyim diye çok düşündüm bunu bu en çok duygulandığım an. Diğer duygulandığım an da sanırım Yozgat veya Uşak elektrikçiler odası başkanı kalkmıştı geldi burada birebir çadırların elektrik tesisatını çektiler, bu da beni çok duygulandırdı. Ben elektrikçi odası başkanıydım ben aynı durum olsa yapar mıyım diye kendi kendimi çok sorguladım. Bir ilimizde afet olsa gidip yardım yaparız belki ekip göndeririz ama birebir kendim gidip kablo çeker miyim, oranın tesisatını yapar mıyım, 10-15 gün orada kendimi mahveder miyim diye çok düşünürdüm bunu yapamayacağıma düşündüm ama arkadaşlar hiç şüphesiz, amasız, lakinsiz geldiler burada yaklaşık 15 gün süreyle dönüşümlü olarak burada gece gündüz 24 saat kendilerini mahvettiler. Gündüzleri çadırlara koştururken geceleri enkazlarda yardım yaptılar. Enkazdan canlı insan kurtardılar arama kurtarma faaliyetlerinde bulundular. Bunlar beni çok duygulandırdı. Daha birçok anı yaşadık bu süreçte hiç beklemediğimiz kişilerin araması hiç beklemediğimiz yerden beklemediğimiz yardımların gelmesi çok duygusal şeyler yaşadık.

Bu röportaj Dünya Esnaf Sanatkarlar Derneği bünyesindeki Ahi Enstitüsü; İçişleri Bakanlığı Sivil toplumla İlişkiler Genel Müdürlüğü ile yürüttüğü “Ahilik Töresi Afet Bilinci Güvenli Millet, Güvenli Devlet” başlıklılar projesi kapsamında 6 Şubat'ta depremi ve daha sonra sel felaketiyle karşı karşıya kalan Hatay, Kahramanmaraş, Şanlıurfa, Adıyaman ve Malatya illerinde esnaf odaları başkanları esnaf ve sanatkarlar ile çekilen filmlerden derlenerek yayınlanmaktadır.

Esnafhabertv.com: Sizi tanıyabilir miyiz?

Ramazan Gürbak: Benim ismim Ramazan Gürbak. Ben Kahramanmaraş 12 şubat ilçesi Serintepe muhtarıyım. Aynı zamanda 12 Şubat ilçesi muhtarları dernek başkanıyım. Esnafken muhtar seçilmiştim. Şimdi halen 15 yıla yakındır Serintepe Mahallesi muhtarlığını yürütmekteyim.

Esnafhabertv.com: Afetlere karşı bilincin oluşmasında ve gelişmesinde ahilik töresi geleneği nasıl bir rol oynamaktadır?

Ramazan Gürbak: Şimdi şöyle malumunuz yaşadığımız 6 Şubat depremi hatta bir tık öncesine giderek biliyorsunuz pandemi süreci yaşamıştık biz tüm dünyada baş gösteren maalesef bir süreç yaşadık biz. Akabinde de astın felaketi olarak nitelendirilen 6 Şubat depremlerini yaşadık. Tabi depremde öncelikle aklımıza
gelen tabi can kayıplarımız var.

Can kayıplarımız çok da Kahraman Maraş'ımız da maalesef 12600-13 bin vatandaşımızı biz deprem nedeniyle kaybettik, vefat ettiler. Bu nokta da tabi deprem anında ve depremin hemen sonrasında yaşanan olaylar baktığınız zaman ahilik kültürü esnaflık kültürü olmazsa olmazlarımızdan bir kültür oluyor şöyle ki tabi ki deprem olmuş bunun olmasını kimse istemez elbette ama deprem olmuş.

Depremin hemen sonrasında bakıldığı zaman arama kurtarma çalışmaları devam diyor. Arama kurtarma çalışmaları devam ederken de tabi vatandaşlarımızın bir
şekilde de esnaflık kültürüyle ahilik kültürüyle hem arama kurtarma çalışmalarıma yardımcı olması hem de diğer anlamda maalesef infiale yol açmış durumdayken diğer vatandaşlarımıza bir şekilde teskin etmek sükun etmek anlamında ahilik kültürü esnaflık kültürünü de yaşaması gerekiyordu. Biz bu anlamda tabi esnaflık kültürü ahilik kültürünü yaşaması ve yaşatılmasında depremde bunun çok büyük gördük. Şöyle ki şehrimiz de yaşanan depremden sonra maalesef ki herkes bir Van kurtarma telaşındayken bu arada da hayatın devam edildiğine bakıldığı zaman arama kurtarma çalışmalarına da destek vermek amacıyla da esnaflarımız sağ olsunlar sağlam olan yıkılmamış yani hayati risk taşımayan işyerlerimizin açılması yani bunu satış noktasında demiyorum ben ihtiyaç sahiplerine ulaşılması noktasında diyorum yani içerde bulunan malzemesini gerek dükkanını gerek dükkanın içerisinde ki eşyaları orada arama kurtarma çalışmalarına destek vermek amacıyla hizmete sunması. Bunun bir parayla ölçülebilir bir değeri yok. Bunu da biz kahraman şehrimiz de gördük. Sağ olsun esnaflarımız çoğunlukla yıkılanmış ise açma kabiliyeti varsa dükkanını, kapıyı açma kabiliyeti varsa onu açtı ve kahraman şehrimiz de bir nebze de olsa aziz hemşerilerimize zor durumda kalan
vatandaşlarımıza yardımcı olmaya çalıştı. Bu bizim biliyorsunuz ahilik kültürü bizim binlerce yıllık kadim medeniyetimizin içerisinden gelen bir duygu, bir kültür. Sadece bunu bir satış olarak görmüyoruz biz burada adalet aidiyet duygusu, adalet duygusu, komşuluk bilinci dolayısıyla içerisinde onlarca manevi anlamda hizmeti barındıran bir kültürdür.

Çok şükür bizler böyle bir medeniyetin temsilcisiyiz. Bu anlamda da ahilik kültürünü de zaten başta şehrimiz olmak üzere yaşatmaya çalışıyoruz. Bu anlamda da esnaflarımıza tekraren sizlerin huzurunda teşekkür etmek isterim.

Esnafhabertv.com: Bu yaşanan afetler sonrasında finans üretim ve istihdam başlıklarında yaşadığı sorunlar neler esnafların?

Ramazan Gürbak: Malumunuz yaşanan deprem çok ağır bir travmaydı aslında buna deprem de demiyorum. Bu tabi burada kullanılır mı bilmiyorum ama Kuran da geçtiği üzere zelzele bu bir zelzeleydi. O bakımdan bize ağır bir faturası oldu. Başta insan kayıplarımız olmak üzere malumunuz istihdam açısından da çok ciddi zararlarımız oldu. Bizim şehrimiz sanayi şehriydi tekstil şehriydi. Çelik üretiminde çok önemli yeri vardı bizim şehrinizin. Bu anlamda bizim yüzlerce fabrikalarımız işletmelerimiz vardı. Tabi böyle depremde ağır bir travma olunca bizim iş yerlerimiz %70-%80 oranında iş yerlerimiz çok ağır hasar aldı.

Tabi hasar alınca ticaret bi anlamda şehrimiz de durma noktasına geldi. Şimdi bunun için ticaret durma noktasına gelince silsile yoluyla istihdamıydı, vatandaşın hemşerilerimizin geçimiydi çekirdek aileye kadar gider biliyorsunuz aynı zamanda da yukarı doğru gittiğinde ülkemizin ihracatına ithalatına yani cari açık açısından söylüyorum katkıda bulunacak yukarı doğru gittiğimizde de. Tabi üretim olmayınca istihdam da sağlanamayınca biz bunun çok büyük travmalarını yaşadık. Fakat sağ
olsun devlet imkanlarımızla sivil toplum kuruluşlarımızın özellikle sivil inisiyatif destekleriyle bu işletmelerimizi artık yavaş yavaş ayağa kaldırmanın çabası içerisindeyiz. Dolayısıyla tabi ki finans anlamında sorulduğunda ve bu soruya cevaben çok ağır travmalar yaşadık, çok zor durumda kaldık. Hemen hemen birçok işletmemiz çok ağır hasar almıştı. Onunda tabi toparlanma süreci başladı yavaş
yavaş inşallah daha iyi olacağız yani.

Esnafhabertv.com: Bu sorunların çözümünde nasıl bir yol izlendi, neler yapıldı?

Ramazan Gürbak: Bunun tabi malumunuz özellikle esnaf açısından basıldığı zaman devletimizin bu konuda destek paketleri açıkladı. Bu destek paketleri özellikle küçük işletmelerden başlamak üzere esnaflarımızdan başlamak üzere büyük kobiler veya daha büyük sanayi işletmesine kadar destek paketler vardı. Tabi
bir de malumunuz şu var bunu söylemeden edemeyeceğim. 11 ilde baş göstermiş bir depremden bahsediyoruz. çok büyük bir hasar vermiş hasar coğrafyası çok geniş bir deprem asrın felaketi ismini aldı zaten yaşanılan basıldığı zaman. Devletimizin destek paketler vardı bu destek paketlerinden mümkün olduğu ca esnaflarımız yararlanmaya çalışıyor. Yararlanmaya çalıştıkça da yavaş yavaş bir toparlanma süreci yoluna doğru sanki adım attık bu anlamda bunu söyleyebilirim.

Esnafhabertv.com:Bu afet anında veya sonrasında yaşadığınız duygusal sizde bir etki yaratan anınız var mı?

Ramazan Gürbak: Şimdi malumunuz bu yaşadığımız deprem bizim üzerimizde tabi ki çok büyük psikolojik anlamda da bize çöküntü yaşattı.

Tabi bu duygu yüklü anlar dakikalar saniyeler çok yaşadık. Özellikle şahsım bir
mahalle muhtarıyım aynı zamanda çok duygulu anlar yaşadık tüm Türkiye'den gelen yardımların içerisinde notlar çıkıyordu. O notları gördükçe de ağlıyorduk hüngür hüngür, burada ekip arkadaşlarımız da vardı. Beraber okuyup beraber ağlıyorduk. Hatta ben bir sembol yaptım. Bir öğrenci kardeşimiz Trabzon'dan bize gelen bir not vardı. Ben omu mahallemin deprem sembolü yaptım. Tamamen bütün iyi niyetiyle bütün yardımseverlik duygusuyla bize gönderilen bir not vardı, bize gönderilen. İçerisinde canım kardeşim deprem yüzünden çok üzüldüm. Dualarımız sizinle sana
çok sevdiğim kalem kutumu gönderdim diye bir kardeşimiz bizim burada depremzede olmuş bir öğrenci kardeşimize burada da görüldüğü üzere bu benim sembolüm, muhtarlığımın sembolü. İçerisinde bir miktar para, içerisinde kendi çikolataları ve yine kendi kullandığı kalemlerin burada bir depremzede kardeşimize göndermiş, bir öğrenci kardeşimiz

Trabzonlu sanırım. Tabi tüm Türkiye'den böyle şeyler geldi. Dolayısıyla bu durumlar hem bizim ümidimizi arttırsa da bizi duygusal anlamda da çok duygusala bağladık, kusura bakmayın bu arada. Dolayısıyla bu anlam da sevindirici tarafı da şu
vardı. Az önce de ifade etmeye çalıştım. Devlet olma olgusunu biz bu depremde yaşadık. Bir taraftan kayıplarımızı vermişken bir taraftan da bu mutluluğu yaşadık bunu da itiraf ediyorum. Çünkü tüm Türkiye bütünüyle siyaset üstü bir durum göstererek çünkü burada bir siyaset olamazdı, siyaset üstü bir durum göstererek mesela televizyonda görüp ağladığımız bir şey vardı.

Ailemiz ile beraber evde izlerken görmüştüm. Bir Hacı abla hac parasını rakamını bile hatırlıyorum. 56-57 bin lira gibi rakamı götürdü AFAD'a yatırdı, hac parası biriktirmişti. İnşallah ben daha sonra giderim ama depremzedelere bunu ulaştırmam gerekiyor demişti. Allah biliyor ya o teyzemiz hacıdır İnşallah. Evinde beslediği sözüm ona ineğini satıp depremzedelere gönderen yine başka bir Türkiyeli yine

onun haricinde tüm Türkiye'de sivil inisiyatiflerin birlikte tüm kendi şehirlerinde organize olup bizim burada Kahramanmaraş da depremzede kardeşlerimize günlerce her gün kazan kaynatmak kaydıyla burada bize gösterdikleri Kadirşinaslık, kardeşlik bunların hepsi totale baktığınız zaman millet olma olgusunu yaşamış olduk. Buna da ayrıca sevindik. Bu anlamda tabi sizlerin aracılığıyla da tekrardan
tüm Türkiye'ye de teşekkür etmek istiyorum bir muhtar olarak. Şimdi yaşanılan duygu dolu anları anlatmakla maalesef bitiremeyiz.

Çünkü 6 Şubat 04:17 den itibaren şahsım da başta olmak üzere ailem, komşularım, arkadaşlarım, mahallem hulâsa bütün ilim maalesef çok zor günle yaşadık. Zor
saatler hatta saniyeler, saatler, günler geçirdik. Tabi bu anlamda bizim çok duygu dolu anlarımız oldu. Bunu anlatmakla da bitiremeyiz ama şöyle bir cesaretimiz de oldu şükür tüm Türkiye devlet ve millet olgusunu daha doğrusu millet olma olgusunu tamamen en net örneğini gösterdi. Bütün Türkiye buraya akın etti.

Bunları gördükçe bizler ümidimizi her zaman diri tutmaya çalıştık. Gördüklerimize
bakarsak ümidimiz yok gibiydi ama gelenlere bakarsak bize cesaret vermeye dostlarımıza yani tüm Türkiye'den gelenlere bakıldığında da bu bizim ümidimizi diri tuttu. Bu anlamda çok duygusal anlar var bunların hepsini anlatamayacağım belki çünkü bende duygulanıyorum. Ben deprem olduğu andan itibaren yıkılan her binayı gördükçe çok ağladım ben, günlerce ağladım hatta. Nereye gitsem nasıl yıkık bir bina görsem hemen maalesef tabi duygu dolu anlar yaşıyorduk. Bu anlamda da tüm
Türkiye'den gelen yardımlara bakıldığında da bizim mahallemize de yardımlar geldi. Gerçi her yere geldi de mahallemize de yardımlar geldi. O yardımların içinden notlar çıkıyordu. O notları okudukça zaten daha da çok ağlıyorduk. Mesela ben o anlamda tabi çok duygusal anlar yaşayabiliyorum. Bilmiyorum biraz da tabiatım gereği midir bilmiyorum ama hala ben o duyguyu yaşayabiliyorum. Benim burada mesela depreme has benim sembolüm oldu, deprem sembolüm..

Bu röportaj Dünya Esnaf Sanatkarlar Derneği bünyesindeki Ahi Enstitüsü; İçişleri Bakanlığı Sivil toplumla İlişkiler Genel Müdürlüğü ile yürüttüğü “Ahilik Töresi Afet Bilinci Güvenli Millet, Güvenli Devlet” başlıklılar projesi kapsamında 6 Şubat'ta depremi ve daha sonra sel felaketiyle karşı karşıya kalan Hatay, Kahramanmaraş, Şanlıurfa, Adıyaman ve Malatya illerinde esnaf odaları başkanları esnaf ve sanatkarlar ile çekilen filmlerden derlenerek yayınlanmaktadır.

Esnafhabertv.com: Sizi tanıyabilir miyiz?

Remzi Ulaş: İsmim Remzi Ulaş menekşe kelle paçanın sahibiyim. 6 Şubat'ta biliyorsunuz bir deprem yaşadık.Asrın felaketini yaşadık. İşte o gün bugün toparlanmaya çalışıyoruz. Yaşadıklarımız aslında çok felaket acı bir olay oldu. Rabbim tekrarını yaşatmasın inşallah.

Esnafhabertv.com: Ahilik töresi geleneği bu afetlerde karşı bilincin geliştirmesinde nasıl rol oynadı sizce?

Remzi Ulaş: Aslında baktığımız zaman Kahramanmaraş da yeni bir yapılanma oluşuyor depremden önce bu ahilik hakkında bir çalışmamız başkanımız Alican Şentürk isminde bir az önce başkanımız da vardı. Bunu çok aktif hale getirmek istiyordu zaten çocuk halen uğraşıyordu ama biz depremde gördük esnafın rolünü bu Ahi evran geleneğini Türkiye'nin 81 ilinden her esnaf odasının gönderdiği kolileri
yardımlar aldık.

Hepsi sağ olsunlar buradan herkese teşekkür ediyorum. Aslında deprem olsun Afet
olsun burada esnafların rolü çok büyük bunu her zaman takdir ediyoruz. Bizde elimizden geleni yapıyoruz. Esnaf olarak mesela ben 22 gün kapalı kaldım depremde. 22 gün boyunca boş durmadım,gönüllü olarak. Enkazlara gittim, yardım kolisi dağıttım, yoğurt dağıttım, su dağıttım koliler dağıttım yani boş durmadık hiç. Herkesten Allah razı olsun gönderenden yollayandan.

Esnafhabertv.com: Bu afet durumların da sizce esnafların toplumsal rolü nedir? Sonuç olarak afet oluyor ama ertesi gün çalışmanız gerekiyor, tekrar işinizin başınıza geçiyorsunuz falan bununla alakalı anlatmak istediğiniz var mı?

Remzi Ulaş: Depremlerde olsun acil durumlarda olsun şimdi burada asıl konu esnafın rolü çok büyük. Her zamana fedakardır esnaf, gecesi yok gündüzü yok mesela paçacıyım benim gecem gündüzüm yok mesela burada bir esnaf olmazsa yani her yer çöker.

Esnafhabertv.com: Afetler sonrası bu esnaf sanatkarın istihdam konusunda yaşadığı sıkıntılar nelerdir?

Remzi Ulaş: Vallahi şöyle izah edeyim ben 6 Şubat'tan bu yana benim dükkanım 22 gün kapalı kaldı. Burada biz bir ay hiç para görmedik, canımızın derdine düştük. Yakınlarımızı kaybettik, bütün iş yerleri kapalıydı. İş yeri, evsizler, çadır, barınma, gömü bir can derdindeyiz. Yeni yeni toparlandık, ben 22 gün dükkanım kapalı kaldı. 22 gün sonra açtım bir gün paça dağıttım bir gün çorba dağıttım. Burada elimden geleni yaptım fazlasıyla. Yapmaya da devam ediyoruz ama biz küçük esnaf olarak şu ana kadar siyasi görmedik, caddede görmedik siyasilerimizi, seçim oldu hiç biri, iktidar partisinden aday adayı gelmedi. Adayı bırak aday adayı gelmedi ama muhalefetten olsun hepsi geldi. Mesela Sinop'tan bilmem ne adayı mesaj atmış bana hiç tanımadığım, Şanlıurfa'dan bir aday hiç tanımıyorum adamı ya telefona mesaj atmıştı.

Geçmiş olsun bir sıkıntınız var mı? Hiç tanımadığım halde. Finans konusuna
gelince de devletimiz sağ olsun deprem de gördük, devletimizin güçlü olduğunu hissettik, Allah razı olsun ama küçük esnafa hiçbir finans destek görmedik. Şuan kendi ayaklarımızda durmaya çalışıyoruz. Devletten bir 250 bin lira kredi çekmeye yeltendim. Benden 750 bin lira karşılığında ipotek işte iki şahit. Bütün engeller onu da alamadık, küçük esnafa bir şey yok.

Küçük restoran olarak paça çorba satıyorum. Bende KDV %10 çorba mesela atıyorum paça 8 lira, 8 de KDV ödüyorum, tatlı dondurma %1 mesela gerçi tatlı dondurmamı lüks paça çorba mı? Biz şey istiyoruz, adaletli bir KDV oranı istiyoruz. Çünkü yaralıyız, asrın felaketini yedik. KDV oranının %1 e düşmesi lazım en azından bir kaç yıl.

Esnafhabertv.com: Bu afet anında veya sonrasında yaşadığınız duygusal bir anı, hikaye var mı, bizimle paylaşabileceğiniz?

Remzi Ulaş: Hangisini anlatayım bir sürü

Esnafhabertv.com: Aklınıza gelen.

Remzi Ulaş: Deprem anında benim evim 100 yıllık ev. Taban çardak lüks değil tuğlalar kerpiç, tavanlar mertek. İyi bir sallandık bizi bir sağa vurdu bir sola vurdu, bir tabandan vurdu çivilerin sesi geliyor gacır gucur çocuklara sarıldım hakkınızı helal edin öyle bir şeye geldik. Allahım bizi sağ salim çıkardı. İkinci bir konu, benim bir ustam vardı beni yetiştiren Şeref Fidan ustam, Ahmet Fidan ustam bende çok emekleri var. Onlar çağdaş sitesindeydi.

Ben çağdaş sitesine hemen hemen her gün varırdım. Şeref Fidan ustamın 2-3 sesini duydum bağırıyordu adam bir şey yapamıyoruz. Adam bağıra bağıra öldü, dondu öldü soğuktan. Biz buradayız ustam, adam 5 kat altta ses geliyor bir şey yapamıyoruz. Çünkü Maraş da enkaz, can kaybı çok olduğundan herkes can derdine düşmüş, makine yok. Adam 3 gün dayanabildi, ustanın cesedini çıkardık bunu unutamam.

Bu röportaj Dünya Esnaf Sanatkarlar Derneği bünyesindeki Ahi Enstitüsü; İçişleri Bakanlığı Sivil toplumla İlişkiler Genel Müdürlüğü ile yürüttüğü “Ahilik Töresi Afet Bilinci Güvenli Millet, Güvenli Devlet” başlıklılar projesi kapsamında 6 Şubat'ta depremi ve daha sonra sel felaketiyle karşı karşıya kalan Hatay, Kahramanmaraş, Şanlıurfa, Adıyaman ve Malatya illerinde esnaf odaları başkanları esnaf ve sanatkarlar ile çekilen filmlerden derlenerek yayınlanmaktadır.

Esnafhabertv.com: Sizi tanıyabilir miyiz?

Cumali Göz: İsmim Cumali göz Kahramanmaraşlıyım 1972 Kahramanmaraş doğumluyum. Kendimi bildim bileli esnaflığın içerisindeyim. Dedemiz Esnaftı, Babamız Esnaftı kendimiz Esnaflığa devam ediyoruz. 2001 yılında bu işletmeyi kurduk, 2001 yılından bugüne devam ediyoruz. Yaklaşık 22 yıldır bugün 23. Yılımıza giremedik, devam ediyoruz. Halı, mobilya, beyaz eşya ve dayanıklı tüketim malları üzerine bir işletmemiz vardı. Kahraman Maraş'ta buna devam ediyoruz ama depremde bunların hemen hemen tamamı kayboldu yani kaybolan bir şeyin üstüne yeniden ayakta kalmak için böyle bir baraka şeklinde bir yer kurup hayatımızı idam ettirmeye çalışıyoruz.

Esnafhabertv.com: Bu afetlere karşı ahilik töresi nasıl bir rol oynamaktadır sizce?

Cumali Göz: Ahilik töresi Osmanlı'dan bildiğimiz bir kelime bize ulaşan ama biz depremde de olsun, depremden önce de sonra da olsun bununla ilgili en ufak bir şey görmedik, bilgimizde yok diyelim.

Esnafhabertv.com: Bu afet ve acil durumlarda esnafların neler yaptığı siz kendiniz arkadaşlarınız tanıdığınız esnaflar halka nasıl yardımcı oldunuz ya da kendiniz nasıl toparlandınız?

Cumali Göz: Kendi imkanlarımız ile sadece çünkü kendimizin kullanacağı kendi tasarrufumuzda olan imkanımız kalmadığı için sadece insani olarak yardımlarımızı yapabildik dışarıdan arkadaşlarımızın gönderdiği içerden kendi durumu iyi olan arkadaşlarımızın gönderdiği onunla ilgili sadece dağıtım yapabildik herkesin acısına ortak olabilmek gidip enkazdan şey çıkaramadık yani zaten enkaz bölgesine gidemiyorduk da müdahale ettirilmiyordu.

Sadece kolay olanlarına baktık ilk günü biz burada yaşadığımız yan komşum bu dükkanın bitişiğinde buraya saat 10 gibi geldim ben, saat 10 gibi geldiğimde işyerimin tamamen yıkık olduğunu ve yan tarafta da komşumuzun burada kaldığını biliyordum. Buradaki arkadaşlara bu insanlar burada kalıyor oğlu ile birlikte dediğimde harekete geçtik. İçinden çıkarmaya çalıştık ve yaklaşık bir buçuk saatlik bir mücadeleden sonra küçük bir delikten arkadaşımızı ve oğlunu çıkarabildik, sağ salim çıktılar, yani bizim ilk yapabildiğimiz şeyler buydu birinci günlerinde, diğer günlerinde diğer insani kuruluşlar, dışarıdan gelenler onlara yardımcı olmaya çalıştık elimizden geldiği kadar.

Esnafhabertv.com: Afet anında ya da sonrasında esnaf olarak esnafların genel olarak finans ve istihdam alanında yaşadığı sorunlar nelerdi?

Cumali Göz: Şimdi ben kendimden bahsedeyim diğer esnafları boş vereyim sadece kendimden bahsedeyim. Bu işyerimiz yıkıldıktan sonra bir kere denildi ki bize, gidin işte hasar bildiriminde bulunun nereye emniyetteki birime gittik oraya elimize birer tane kağıt verdiler, işte bunun içerisine elinizdeki ürünlerinizi yazın. Benim içeride 2 bin çeşit kaleme işaret eden bir işyerim var yaklaşık 17 kalem ürünümü yazabildim sadece, yazdım oraya bıraktım geldim ve akabinde 7-8 gün sonra sadece vergi dairesinden arandım telefonla, ne yaptınız işte böyle böyle işyerinizin değeri ne kadardı falan soruldu. Ve şu anda 7.ayındayız depremin, 7 ay bitti hatta 8.ayındayız. Bize söylenen hiçbir şey yok, arayıp soran da yok, kimsede yardımcı olmadı zaten. İlk başta devletin sadece ödenek olarak 10 ar bin TL aile başı verdiği, aldığımız sadece bu bizim.

Esnafhabertv.com: Sizi deprem anında veya sonrasında etkileyen duygulandıran bir an yaşadınız mı anlatabilir
misiniz?

Cumali Göz: Binlercesi var aslında da binlercesi var. Benim ilk akabinde aklıma gelen çok sevdiğimiz bir arkadaşımız vardı belediyede müdürdü bu arkadaşımız yani o arkadaşımızın tabla kırılıp cesedinin bulunduğu o an böyle elleri ve kolları çok uzun bir insandı zaten sadece beli açılmıştı çıkarıldığında altında beş yavrusuyla hanımının şeyini görmemizle yani bizi buydu en çok etkileyenlerden bir tanesi
tabi bunun gibi binlerce hikaye var bizim burada.

Esnafhabertv.com: Beklentilerinizi söyler misiniz finans konusunda dediniz ya hiç kimse arayıp sormadı ne bekliyorsunuz esnaf olarak ne yapmalı önerilerinizi söylerseniz?

Cumali Göz: Bu yıkılan işyerim 4 katlı 160 ar metrekare halinde 4 katlı bir yerdi burası. 2 taneydi işyerim, birini satmıştık. Bununla ilgili AFAD'a başvurduğumuzda veya e devletten girdiğimde benim işyerimin olduğunu boş ver, yıkık bile gözükmüyor, enteresan olanı bu. Oraya gittiğimizde işyerimizin resimleri çekilmiş orada var ama bilgi olarak bizim işyerlerimiz hala yıkılmış bile gözükmüyor. Enteresan tarafı bu zaten şimdi nereye müracaat etsen adam e-devletten giriyor tapudan bakıyor diyor ki senin işyerin yıkılmamış gözüküyor. Ama yıkılmış olarak bütün resimleri var resmî kurumlarda ama biz müracaat edince yok. Bilmiyorum esnaf odalarımız da dahil sadece mesajla şehrin her tarafına belli alanlarına konteyner kuruldu işyerleri için küçük küçük de olsa bir işletme yerleri açıldığı halde bizim burada ki büyük iş yerleri sadece benim sıram da 200 üzerinde işyeri var tamamı yıkılmış durumda bir tanesine bile konteyner verilmedi.

Zaten verilse de biz konteynerde iş yapma şansımız yok ama esnaflara en azından bir konteyner bile verilmedi buraya, biz sürekli devletimizin yanında olalım bir halkız, olmaya da devam edeceğiz. İster versin, ister vermesin biz sonuna kadar devletimizin yanındayız böyle bir sıkıntımız yok ama tek sıkıntımız bize bugünde sahip çıkılmazsa ne zaman çıkılacak, ne zaman çıkılacak yani başka ne zaman..

Bu röportaj Dünya Esnaf Sanatkarlar Derneği bünyesindeki Ahi Enstitüsü; İçişleri Bakanlığı Sivil toplumla İlişkiler Genel Müdürlüğü ile yürüttüğü “Ahilik Töresi Afet Bilinci Güvenli Millet, Güvenli Devlet” başlıklılar projesi kapsamında 6 Şubat'ta depremi ve daha sonra sel felaketiyle karşı karşıya kalan Hatay, Kahramanmaraş, Şanlıurfa, Adıyaman ve Malatya illerinde esnaf odaları başkanları esnaf ve sanatkarlar ile çekilen filmlerden derlenerek yayınlanmaktadır.

Esnafhabertv.com: Sizi tanıyabilir miyiz?

Yahya Canlı: İsmim Yahya Canlı, 1962 doğumluyum. 40 yıldan beri Trabzon caddesinde esnaflık yapıyorum. Bu 40. Yılımız. Geçmişte profesyonel futbol oynadım. Şu anda antrenörlük yapıyorum. Hem de aynı zamanda antrenörüm. Galatasaray futbol okulunun da sahibiyim Kahramanmaraş'ta.

Esnafhabertv.com: Afetlere karşı bilincin oluşmasında ahilik töresi geleneği nasıl bir rol oynamaktadır sizce?

Yahya Canlı: Ahilik geleneği biz yapan geleneklerimizden bir tanesidir. Toplumu biz yapan geleneklerden bir tanesidir. Ahilik geleneği bizi geçmişten geleceğe bizi taşıyan bir geleceğimizdir. Bundan sonra da inşallah aynı geleneğimizi devam ettiririz. Ahilik geleneği Türk toplumunun temel taşlarından bir tanesidir. Türk toplumunun ileri noktaya gitmesinde çok önemli bir rolü vardır. Bunun daha da
gelişmesi gerektiğine inanıyoruz.

Esnafhabertv.com : Ahilik töresi afet bilinci olarak açıklarsanız, afet ve acil durumlarda bu esnaf ve sanatkarların rolü nedir sizce?

Yahya Canlı: Esnaf ve sanatkarların durumu asla tartışılmaz. Esnaf ve sanatkarlar Türk toplumunun temel taşlarını teşkil eden bir olgudur. Esnaf ve sanatkarlar gerçekten toplum içerisindeki yeri toplumun ayakta kalabilmesi için her türlü fedakarlığı yapan ve yapmaya da hazır olan bir toplamdır yani Burada esnaf ve sanatkarlar deprem ile birlikte önce her şeyini kaybetmiş eden bir şeyimizdi bu 6
Şubat depremi ile birlikte buna rağmen esnaflarımız ayakta kalmaya, topluma hizmet etmeye çok büyük gayretleri olmuştur. Biz bunu canlı olarak da gördük. Esnaflarımız depremin şokunu atlatmak ile birlikte burada acilen depremde zarar gören vatandaşlarımıza tekrar hizmet etme noktasında çok büyük gayretler olmuştur. Toplumda ki insanların ihtiyaçlarının karşılanması noktasında da elinden
ne gelirse yaptı. Onlardan da Allah razı olsun. Tekrar iş yerini açmaya çalıştı. Tekrar insanlara yardım etmeye uğraştı. Depremde zarar gören enkazları toplumda bizim tarif etmeye bile dilimizin varmadığı yağma yapmak isteyen insanlara karşı, toplumda art niyetli insanlara karşını kendini can siperhane mücadelesini devam ettirdi esnaflarımız.

Esnafhabertv.com: Afetler sonrası esnaf ve sanatkarların finans üretim ve istihdam konularında yaşadığı sıkıntılar neler?

Yahya Canlı: Burada en zor olanı, en zorda olan insanlarımızdan toplumumuzun meydana getiren temel taşlarından bir tanesi esnaflarımızdı. Esnaflarımız tabi ki bu 6 Şubat depremi öyle böyle bir deprem değil. Az önce belirttiğimiz gibi önce canını kurtarma derdinden sonra biraz normale dönmesi ile birlikte tekrar hizmetine devam etti. Daha sonra da hizmetine devam etmesi toplumun ihtiyaçlarını karşılama noktasında da gerçekten önemli bir rolü olan bu rolü de yerine getiren esnaf yapımız vardı. Burada ben bir kere daha teşekkür etmek istiyorum esnaflarımıza. Bunların ayakta kalması gerçekten toplumun daha rahat hareket etmesi konusunda çok önemli bir şeydir. Esnaf malını kaybetti mülkünü kaybetti tekrar ayağa kalkması devletimizin temel taşlarını oluşturan esnafımız, temel direğini oluşturan bir halıya sahiptir. Biz bir an önce esnaflarımızın ayağa kalkması, istihdamın yaratması, istihdamın yaratması ile birlikte insanların evlerine aş iş ekmeğin gitmesi noktasında en önemli rollerden biri de esnafımıza aittir.

Esnafımızı acil bir şekilde, yıkılan yerlerin bir taraftan da çok acil bir şekilde temellerin atılması gerekiyor. Temellerin atılması ile birlikte acil bir şekilde kalıcı işyerlerinin yapılması çok çok önemlidir. Birde burada, bundan sonra ki esnaf ve sanatkarların hayatlarının devam noktasında yerel yöneticilerimizin daha aktif rol oynamasını istiyoruz. Yerel yöneticilerden kastımız özellikle vatandaşın birebir muhatap olduğu Kahramanmaraş belediye başkanı ve yöneticilerinin daha aksiyon bir rol almasını istiyoruz.

Sürekli yıkılarak bir yere varamayız. Sürekli yıkılan bir yerleri vatandaş ve esnaflar artık görmekten moral bozukluğu ile gittikçe stresli bir ortamda kalmaktadır ve tansiyon giderek de yükselmektedir. Burada şunu bekliyoruz biz özellikle belediye başkanımdan küçük esnaflarla diyalog içerisinde olması lazım. Onların da fikirlerini alınması lazım. Yapılan proje esnaflara sorulmuyor. Bu caddelerde ki yerlerin sahiplerine, tapunun sahiplerine, gerçek sahiplerinin fikirleri ve görüşleri alınmamaktadır. Bu görüşlerin alınması çok önemlidir. Esnaflarımızın da nasıl toplumda önemli bir yeri varsa bunun yapımında da iş yerlerimizin mutlaka ve
mutlaka esnaflarımızla yani kanaat önderlerimizle birebir diyaloğa geçip onlarında fikirlerini sormaları gerekmektedir. Biz bunları özellikle acil olarak rica ediyoruz tüm yöneticilerimizden teşekkür ediyorum. Biz Trabzon caddesine bundan 39 yıl önce, Kıbrıs meydanı Trabzon caddesi etrafında bir kaç iş yerlerimiz de olmak kaydıyla atölyemiz imalathanemiz geldik. Tabi ki bu süreç içerisinde 6 Şubat depremi ile karşı karşıya kaldık.

Rabbimin bir felaketidir, boynumuz kıldan ince o bizim kaderimize yazılmış bir yazgı. Onu da çekeriz, çekeceğiz yani. Bunda hiç bir serzenişim dahi yok. Çünkü onu bize veren de Cenab-ı Allah alanda Cenab-ı Allah ger tekrar ver ek olanda yüce rabbim. Biz buna da inanıyoruz. Tekrar ayağa kalkacağımıza da inanıyoruz. Biz tabi evlerimiz yıkıldı. Biz iş yerimizin yıkıldığı, olduğu 4. Gün aklımıza geldi. Bu arada evimizin etrafında çadırda kalıyoruz. Biz bu çadırda kalırken döndük iş yerimizin tamamının yok olduğunu gördük. Asfalt ile bir olduğunu gördük. Canım dağ şükrettik, halimize şükrettik o anda. Tabi bir kaç zaman geçtikten sonra burada Kocaeli çarşısı yapılmaktaydı. Kocaeli çarşısı tabi o günün o zamanın şartlarına göre iyi niyet ile kurulmuş bir yer. Orayı çarşı olarak insanların çok bilmediği bir bölgeydi. Kocaeli valimizle koordinatör vali ile karşılaştık. Dedim sayın valim burası ticaret olarak yanlış kurulan bir yer dedim oda bana tebessümle dedi doğrusunu göster de şey yapalım dedi. Sağ olsun Kocaeli valimiz ile çıktık Trabzon caddesi ve
etrafındaki yerlerin ticaretin yazıldığı yerleri gösterdik. Ben buradan da Kocaeli valimize, koordinatör vali olarak Samsun valimize, Ağrı valimize, Sakarya valimize onlara buradan sonsuz teşekkürler ediyorum. Geldik bulunduğumuz Samsun çarşısı yerine buraları göstermiştik Kocaeli valimize. Dedi sen doğru söylüyordun dedi, teşekkür ederim dedi. Samsun valimiz ile Samsunlu bir iş adamı Fikret Özçelik Bey ile görüştüler.

Buraya acil olarak güzel bir çarşı başta bizim söylediğimiz gibi Kocaeli valimize dedik küçük esnafımızın ayağa kalkması lazım, küçük esnafımızın ayağa kalkmasının çok önemli olduğunun bunun insanlara da küçük esnafımıza da pozitif enerji vereceğine ileriye dönük işletmeleri ayağa kaldırdığımız zaman kendini güvende hissedeceğini söyledik. Sayın valilerimiz de sağ olsun onlar doğru bir tespit dediler. Anında işe koyuldular. Böyle bir çarşımız da Samsun çarşımız da bize yapılmasına vesile oldular. Yapana da vesile ondana da Fikret Özçelik beye de, Samsun valimize de, Kocaeli valimize de, Sakarya valimize de, Ağrı valimize de sonsuz teşekkürlerimizi sunuyoruz. Bugün burada rahat bir ortamda, güzel bir ortamda ticaret yapmamıza vesile oldular, Allah razı olsun onlardan da.

Esnafhabertv.com: Finans üretim ve istihdam konularında bu sorunların çözümü için neler yapıldı ya da yapılmaya devam ediyor?

Yahya Canlı : Şimdi bu yapılan çalışmaların sonrasında istihdam konusunda veya finans konusunda çeşitli devletimizin sunmuş olduğu KOSGEB gibi esnaf ve sanatkarların vermiş olduğu şeyler gibi krediler de söylenir. Bunlardan esnafımızın ulaşması biraz zor oluyor. Zor nedir esnafımızdan bankalar teminat istiyor, tapu istiyor.

Tapu nereden bulacak esnaf olan tapusu zaten yerle bir olmuş. Bir esnafımızın teminat vermesi olur mu? Olmaz, buna esnafımızın maalesef şu an da ulaşımı çok çok zor. Bankalara gittiğiniz zaman birçok önünüze engeller çıkartıyorlar. Bu engellerin bir an önce daha kolay hale getirilmesi gerekiyor.

Esnafhabertv.com: Bu yaşanan deprem felaketinde sizi en çok etkileyen bir olay oldu mu?

Yahya Canlı: Ben öncelikle burada asıl Türk milletimize ülkemizin ve dünyanın birçok yerinden bize yardım gönderen insanlara sonsuz teşekkür ediyorum. Onların önünde saygı ile eğiliyoruz biz. Onlar gerçekten çok kadim bir milletimiz var. Bunun tarifi imkansız tabi zaman zaman bu birliktelik 6 Şubat depremi vesilesiyle meydana gelen birlikteliği dünya bir kez daha görmüştür. Türk milletinin yıkılmaz olduğunu ve yıkılmayacağını Allah'ın izniyle bunun birlikte araya fitne sokmak isteyen bir sürü
emperyalizmin kullandığı yerli İş birlikçilerde var. Onları da bertaraf etmesini yine milletimiz bilmiştir. Bunun da sonucunu en son yapılan seçimler dolayısıyla da deprem bölgesinde ki insanlarımız göstermiştir. Buna da sonsuz teşekkür ediyoruz. Burada Türk milletinin gerçekten bir çok anılarımız bir çok hikayelerimiz var. Beni
en çok etkileyen hikayelerden bir tanesi de depremden birkaç gün sonra iş yerimizin enkazı aklıma gelmişti. İş yerimizin olduğu daha doğrusu 4. Gün enkazına geldiğimiz zaman 14-15 yaşındaki bir genç karşıma döndüğüm zaman karşı karşıya kaldık. Bana söylediği şey şuydu abi ben dedi yardım etmek istiyorum dedi küçük daha o soğuk günde kısa kollu bir tshirt ile gelmiş.

Dedim evladım sen annen nerde baban nerede çünkü herkes birbirini aradığı bir ortam da kaos ortamında, ben dedi Kayseri'den geldim dedi. Kayseri'den sen buraya nasıl geldin ben dedi otostop çekerek geldim dedi. Buraya yardım etmeye geldim ne olursunuz bana bir iş verin ben yardım edeyim dedi. Döndüğüm
zaman bir yetkili aradım. Karşımda silahlı kuvvetlerimizin mensubu üst teğmen bir komutanımızla karşı karşıya geldik. Dedim komutanım bu çocuk Kayseri'den otostop çekerek gelmiş buraya bize burada yardım etmek istiyor. Bir iş nasıl yapabiliriz. Çocuğu güvenemiyorsun da kimseye bir kaos ortamı yani komutanımız döndü ağlamaya başladı, ağlamaya başladık daha doğrusu. Çocuğumuzu
güvenli bir konteyner aş evi vardı. Onun içine verdim ekmek dağıtmaya. Bu işte Türk milletinin şeyini gösteriyor. 14 yaşında ki daha olgunlaşmamış çocuğumuzun otostop çekerek o soğukta tshirt ile insanlarımıza insanına yardım çok şey ifade ediyor bence. Böyle unutamadığımız bir anımızdı daha birçok anımız varda. Yine bu vesile ile herkese teşekkür ediyoruz. Deprem dolayısıyla yardıma den
tüm devletimize, milletimize.

Bu röportaj Dünya Esnaf Sanatkarlar Derneği bünyesindeki Ahi Enstitüsü; İçişleri Bakanlığı Sivil toplumla İlişkiler Genel Müdürlüğü ile yürüttüğü “Ahilik Töresi Afet Bilinci Güvenli Millet, Güvenli Devlet” başlıklılar projesi kapsamında 6 Şubat'ta depremi ve daha sonra sel felaketiyle karşı karşıya kalan Hatay, Kahramanmaraş, Şanlıurfa, Adıyaman ve Malatya illerinde esnaf odaları başkanları esnaf ve sanatkarlar ile çekilen filmlerden derlenerek yayınlanmaktadır.

Esnafhabertv.com: Evet başkanım, biz bir deprem atlattık. Depremle ilgili düşünceleriniz nedir? Ahilik anlayışıyla, sosyal yardımlaşmayla örtüşmesiyle alakalı neler söylemek istersiniz?

Uğur Fırat: 5 Şubat'ı 6 Şubat'a bağlayan akşam maalesef 11 ili kapsayan bir afet yaşadık. Allah bir daha yaşatmasın. O akşam hakikaten zor bir süreç içindeydik. Bunun içinde kazaları var, nahiyeleri var, ilçeleri var ve birdenbire yakalanmakta öyle kolay bir şey değil. İnsanlar hakikaten çok zor durumda. Sabaha karşı oldu ve insanlar nereye gideceğini ne yapacağını bilemedi, arabası olan arabasına, arabası olmayan yaya bir şekilde sağa sola sığınmak zorunda kaldı. Tabi bu depremde birçok vatandaşımız da hayatını kaybetti. Kolay bir şey değil 11 ili kapsıyor.

Şimdi o akşam hakikaten ben kendimden bahsedeyim, ben ve çocuklarım depremin olduğu dakikalarda, bir defa görünmez bir şekilde sarsıntı oldu. Sarsıntı hala daha gözümün önüne geldikçe inanın ben kendimi şanslı hissediyorum çünkü rabbim bize 2. bir şans verdi. Biliyorsunuz Türkiye deprem ülkesi, burada olur,
şurada olmaz diye bir şey yok, Türkiye'nin her tarafında deprem olabilir, bunu uzmanlarda söylüyor. Emniyetli memleket diye bir şey yok, Allah nerede isterse orada verebilir.

Tabi depremden 2-3 gün sonra ben İskenderun'da olduğum için İskenderun'dan bahsetmek istiyorum. Esnaf odası başkanı olmam sebebiyle birçok ilden ilçeden buraya yardımlar geldi. Yani kuyumculuk sektöründen bahsediyorum. Ankara'dan, Bingöl'den, Kayseri'den geldi. Hak sahiplerine ulaşıldı çok şükür, yaraları
sardık mı dersen, bir nebze sarmışsak ne mutlu bize. Ama az önce dediğim gibi birçok can kaybımız oldu, birçok yaralımız oldu, Allah onlara rahmet eylesin, yaralılara acil şifalar diliyorum.

Şu anda yavaş yavaş çadırdan çıkıp konteynere geçiyor vatandaşlarımız, orada hayatlarını sürdürüyorlar. Onlarda bu 43-45 derece sıcakta orada, onlara da Allah yardım etsin diyorum. Yani bunu anlatmak, söylemek o anı düşünmek kendi adıma söylüyorum, çok zordu. Eşimi, çocuklarımı bir psikolog gibi eğitmeye çalıştım ama ne kadar başarılı oldum onu da bilemiyorum çünkü korku insanların yüzüne yansımıştı. Hani bir aynaya bakınca ben nasılım diye o akşamın korkusu hala insanların yüzünde geçmiş değil çünkü zor bir süreçti hala da zorlu bir süreçten geçiyoruz. Zaman zaman hala Kahramanmaraş merkezde sarsıntılar oluyor. Malatya'da birkaç gün önce yine böyle bir sarsıntı oldu hatta bizim bölgemizde de hissedildi. Artçılar devam edecek, uzmanlar dediğine göre yavaş yavaş, Allah bir daha yaşatmasın. Bu süreci atlatabilirsek ne mutlu bize, hep elbirliğiyle, gönül birliğiyle yani bazı şeyleri devletten beklemeden imkanlarımız dahilinde bizim yapmamız gerekiyor. Bunu da yapmaya çalışalım lütfen, şimdi herkese yetişmek mümkün değil. 11 il diyorum, bunun ilçeleri var, köyleri var, kasabaları var yani bazı yerlerde ulaşmak mümkün değil. Ben Hatay'dan, İskenderun'dan bahsediyorum, Hatay hemen hemen yerle bir olmuş vaziyette tabi bu yaraların sarılması tabii ki zaman alacak, birdenbire olmayacak şey bunlar.

Sadece İskenderun'da 4 bin bina yıkıldı, az bir şey değil, yıkılırken bunun içinden çıkan tozlar, haşeratlar oluyor. İnanır mısınız bu 45 derece sıcakta o tozun dumanın altında da yaşamak hakikaten çok zor ama yapacak bir şey yok. Hayata tutunmak, hayata alışmak zorundayız. Bunu yaparken de birbirimize yardımcı olmak zorundayız. Kurumları suçlamadan işleri yürütmek istiyorum. Biz göreve geldiğimizde İskenderun'da Ahilik diye bir şey yoktu, göreve geldikten sonra her sene Ahilik kutlamaları yapmaya başladık. Osmanlıdan gelen bir gelenektir Ahilik, biz kendi üyelerimizin içerisinde düzgün, şerefli, hak yemeyen, esnaf bir kardeşinin hakkını yemeyen insanları bir sene önceden tespit ediyoruz ve Ahilik kutlamalarında onun da haberi olmadan sürpriz bir şekilde yılın Ahisi seçiyoruz. Bu bazen Ahi oluyor bazen olgun esnaf oluyor bazen çırak oluyor yani kademe
kademe yapıyoruz bunları, tabi herkesin gönlünü alamazsınız, bu ince bir çizgi, herkes Ahi olmaz, Ahi olmanın bir sürü kriterleri var, o kriter olmak zorunda. Bu Ahilik kutlamalarını yaptıktan sonra da bu depremde Ahiliği de gördük. Esnaf sanatkar bir ülkenin barometresidir. Çünkü esnaf sanatkar olmazsa
olmaz ha devlette aynı şekilde, devletine, bayrağına, vatanına bağlı insanların %99'u esnaf sanatkardır. Çünkü esnaf sanatkarın olduğu yerde hayır ve bereket olur. Bakın bu depremde az önce söylediğim gibi Ahilik kavramını ele alarak yardımlaşma, birçok odalardan buraya yardım geldi. Eğer bu Ahilik kültürünü biz aşılamamış olsaydık bu yardımlar tabii ki gelmezdi. Sağ olsunlar kimi battaniye
yolladı, kimi yiyecek yolladı, kimi su yolladı, kimi kap kacak yolladı yani ne kadar anlatsam hepsi boş, biz bunları direkt Afad ile ilgili olan kişilere ilettik kamyon plakalarını vererek onlara teslim ettik, onlar da vatandaşlara dağıttı. Ahilik kavramı çok güzel bir şey, bunu yerinde yapmak, yerinde izlemek çok çok önemli ama şuna inanıyorum ki ben esnaf sanatkar olarak her zaman devletinin, milletinin, bayrağının yanında olmuştur, olmaya da devam edecektir. Bizler ve bizden sonra gelen kuşaklarda Ahilik kavramını inşallah götürürler. Biz seçtiğimiz Ahileri toplum içinde lanse ederek, tanıtarak yaptık. İnşallah şu depremin yaraları sarılır sonra tekrar Ahilik kutlamalarına başlarız. Tabii ki büyük bir depremden, afetten sonra birçok işyeri yıkıldı. İşyerlerinin yıkılmasından ziyade evleri yıkılan vatandaşlarımız, esnaflarımız da oldu ama yıkılan işyerlerinin yerine yenisinin yapılması bir süreç alır. Hemen hemen 6 ay oldu, 6 ayda birden bire kalkmak mümkün değil. Dediğim gibi 4 bin binanın yıkılması, bunların içinde yaklaşık, bunlar resmi bilgiler, 50bine yakın esnafın kaybolması, vatandaşın kaybolması piyasada usta bulunamamasına neden oldu. Ölen insanların birçoğu esnaftı, birçoğu esnaf olmasına rağmen usta bulamadı, çırak bulamadı. Konteynerlerin yapılması esnaf için zaman aldı. Bu 6 ay içinde malumunuz çoluk çocuğu olanlar nereden geçinecek, geçinecek ekmek
kapısı yoktu. Daha sonra yetkililer, milletvekilleri, belediye başkanları olsun, bunlar kalktılar yıkılan yerleri düzleyerek konteyner yaptılar. Konteyner yapıldıktan sonra kura çekilerek esnafı oraya yerleştirmeye başladılar.

Deprem bölgesi olması sebebiyle de devletimiz birçok kredi açtı, bu kredilerin bir kısmı düşük faizli bir kısmı da hibe yavaş yavaş ayağa kalkmaya başlıyoruz. Yeter mi, tabii ki yetmez. Hayata yeniden başlamak, hayata yeniden tutunmak hakikaten zor bunu yaşayan bilir, biz bunu yaşadığımız için biliyoruz. Bir yeri tekrar yapmak, içine eşyayı koymak, meydana getirmek hele ki ölen vatandaşlarımızın birçoğu esnaf sanatkar, birçoğu normal vatandaş, bunları yerine koymak çok zor. İşsizlik daha fazla, iş sahibi olanlar daha fazla ücret alamaya başladılar. Burada fırsatçılar da doğdu, nasıl, malumunuz ev kiralarından dolayı, işyerlerinden dolayı fiyat artışları oldu, çok absürt fiyatlar çıktı. Bunlar da hoş değil, niye, Allah bize 2. Bir şans verdi bunu değerlendirmek yerine, daha çok insanlara nasıl faydalı olurum yerine nasıl geçinirim derdine düştüler. Bu afet öyle kolay bir afet değil, Allah beterinden korusun, burada ölen insanların yerini doldurmak zor, kaybolan
mülklerin yerine yapmak hiç kolay değil, tekrar hayata başlayıp tutunmak zor bir süreç.

Ama bunu da hem devletimiz hem milletimiz el ele vererek çözmeye çalışacağız. Şunu söylemek istiyorum keşke Hatay'ı, 11 ili söylüyorum afet bölgesi ilan etselerdi, iyi olurdu çünkü esnafın ayağa kalkabilmesi için devletin bazı fedakarlıklarda bulunması gerekiyor. Benim buradan yetkililere söyleyeceğim, hakikaten zor bir süreçten geçiyoruz, bu yaz mevsimi 1970 yılından bu yana İskenderun'da 45 derece sıcaklık olmamıştı. Şimdi orada çadırda, konteynerde yaşayan insanların ev reisleri, babaları veya anneleri bu sıcakta hem gidip para kazanacaklar hem onlara bakmak zorunda kalacaklar. Ama ben gönülden
söylüyorum bir oda başkanı olarak, bir vatandaş olarak, keşke burayı afet bölgesi ilan etseydi devletimiz daha iyi olurdu.

Çünkü hakikaten sarılacak çok yaramız var, belki bunu uzakta olanlar bilmiyor ama biz bu olayın içerisindeyiz. Birebir yaşadığım ve gördüğüm için mesela bir çarşımız yıkıldı, o çarşının yerine, orada 27 tane esnafım var, onun biraz gerisine yine devletimiz sağ olsun, oraya bir çarşı yapmaya çalışıyoruz ama yetti mi hayır, yetmedi. İskenderun'un sahili taştığı zaman orada oturan vatandaşlarımız, oradaki işyerleri hep zarar görüyor. Denizin taşması da ayrı bir afet, gerçekten zor, orada binlerce esnaf sanatkar, günübirlik para kazanan insanlar var, evine ekmek götürmek isteyen insanlar var. Yani çaresizlik bambaşka bir şey, Allah bizleri çaresiz etmesin.

Esnafhabertv:com: Büyük bir afet yaşadınız, depremin ardından sizi duygulandıran bir anılarınız vardır ilk aklınıza gelen, derin izler bırakan bir anınızı bizimle paylaşır mısınız?

Uğur Fırat: Depremin olduğu akşam, çocuklarımla beraber evden çıktığımda en büyük kızım benden şöyle 60-70 metre ileride oturuyor tabi hemen aklımıza o geldi. Onun da beyi iş icabı dışarıda olduğundan dolayı, tabi elektrikler falan kesikti, evine doğru yürüdüğümüzde insanların bir kısmı anne diyor, biz kısmı
baba diyor, bir kısmı kardeş diyor bir kısmı Allah diyor. Elektrikler kesik, binalar yıkık, kızımın evine doğru yürürken çocuklar bağırıyor, abla abla diye, tabi kızdan da bir ses yok. Bu arada telefonlarda çalışmıyor. Hani birini kaybedersin onu bulmak için bağırır çağırırsın ya, daha sonra kızımın evinden bir tane vatandaş çıktı. O vatandaşın çıkmasıyla oğlumla öbür kızım hemen ablalarına koştular, çok
şükür torunumla kızım sağdı. O anı yaşamak, o anı anlatmak inanır mısınız bir baba olarak çok derin bir iz bıraktı bende. Birbirlerine sarılmaları, sanki 40 yıldır görmemişsin gibi, ne derler neren ağrıyorsa, canın orada, Allah kimseye yaşatmasın. O anı, o akşamı hiç unutamam, unutulacak gibi de değil. Ablalarına sarılmaları, torunumun gelip bana sarılması yani zor bir süreç, hala daha gözümün
önünden gitmiyor. Sağıma bakıyorum yıkık, soluma bakıyorum bina çökmüş, arkama bakıyorum az önce söyledim, oradaki vatandaşlar kimi anne diyor, kimi baba diyor, elektrikler yok, telefonlar çalışmıyor, ulaşımın yolu yok, sevdiklerinize ulaşamıyorsunuz. Kolay bir şey değil, 50bine yakın insan kaybettik.

Bu röportaj Dünya Esnaf Sanatkarlar Derneği bünyesindeki Ahi Enstitüsü; İçişleri Bakanlığı Sivil toplumla İlişkiler Genel Müdürlüğü ile yürüttüğü “Ahilik Töresi Afet Bilinci Güvenli Millet, Güvenli Devlet” başlıklılar projesi kapsamında 6 Şubat'ta depremi ve daha sonra sel felaketiyle karşı karşıya kalan Hatay, Kahramanmaraş, Şanlıurfa, Adıyaman ve Malatya illerinde esnaf odaları başkanları esnaf ve sanatkarlar ile çekilen filmlerden derlenerek yayınlanmaktadır.