Aklımızı Başımıza Almazsak Yandık...İşyeri Enflasyonu Esnafı Bitiriyor
Hemen hemen tüm şehirlerimizde 400 metrelik bir sokak/cadde üzerinde 10 tane kafe, 4-5 tane restoran, 4-5 tane cep telefonu ve aksesuarı satıcısı, 4-5 bakkal vb. var.
Türkiye'de özellikle perakende ve hizmet sektörlerinde yaşanan işyeri yoğunluğu, sektör temsilcilerini endişelendiriyor. Ekonomim Gazetesi yazarı H. Bader Arslan, kaleme aldığı çarpıcı analizde, bu yoğunluğun sanılanın aksine yoğun rekabetten çok, verimsizlik ve düşük ciro sorunlarını beraberinde getirdiğine dikkat çekti.
TESK verileri ve uluslararası kıyaslamalarla konuyu masaya yatıran Arslan, Türkiye'nin 'dükkan enflasyonu' adı verilebilecek bir sorunla karşı karşıya olduğunu öne sürdü.
Her 100 Kişiye Yaklaşık 3 İşyeri Düşüyor!
Kasım 2025 itibarıyla Türkiye Esnaf ve Sanatkrları Konfederasyonu (TESK) verilerine göre, ülkemizde esnaf ve sanatkrlara ait 2 milyon 553 bin işyeri bulunuyor.
Bu rakam, nüfusa oranlandığında her 100 kişiye 2,67 işyeri düştüğü anlamına geliyor.
Özellikle turizm yoğun illerde (Aydın, Antalya, Muğla vb.) bu oran yüzde 4'ün üzerine çıkıyor.
Arslan, bu durumun, sanayideki geleneksel ve düşük teknolojili sektörlerdeki yığılmayı andırdığını ve kaynakların verimsiz bir şekilde dağıtıldığını gösterdiğini belirtiyor.
Avrupa ile Kıyaslama: İstihdam Yüksek, Ciro Düşük
Yazar, Avrupa Birliği (AB) verileriyle Türkiye'deki mikro ve küçük işletmeleri (MİKRO-KOBİ) kıyaslayarak çarpıcı sonuçlara ulaştı:
| Gösterge | Türkiye (2023) | AB (2024) |
|---|---|---|
| Toplam İşletme İçindeki Pay | %99 | %99 |
| Toplam İstihdamdaki Pay | %55 (Daha Yüksek) | %48,5 |
| Toplam Cirodaki Pay | %44,5 (Daha Düşük) | %31,5 |
Türkiye'deki mikro ve küçük ölçekli işletmeler, AB'deki benzerlerine kıyasla daha fazla istihdam yaratırken, toplam cirodaki payları ise daha düşük kalıyor. Bu durum, işletme başına düşen ortalama verimliliğin düşük olduğunu gösteriyor.
Kafeler, Restoranlar ve Bakkallar: Aşırı Yoğunluk Girişimciyi Vuruyor
Arslan, günlük hayatta sıkça karşılaşılan bir duruma dikkat çekiyor: 'Hemen hemen tüm şehirlerimizde 400 metrelik bir sokak/cadde üzerinde 10 tane kafe, 4-5 tane restoran, 4-5 tane cep telefonu ve aksesuarı satıcısı, 4-5 bakkal vb. var.'
TÜİK Verileriyle Durumun Boyutları:
Perakende Ticaret: 802 bin girişim. Ortalama yıllık ciro: 177 bin dolar.
Bakkal/Market Sayısı: Yaklaşık 230 bin (180 bin bakkal + 50 bin market).
Kişi Başına Düşen İşyeri: Pek çok ülkede 1000-2000 kişiye bir bakkal-market düşerken, Türkiye'de her 400 kişiye bir market-bakkal düşüyor.
Kafe ve Restoranlar: 263 bin işyeri. Ortalama yıllık ciro: 77 bin dolar.
Kişi Başına Düşen İşyeri: Yaklaşık her 330 kişiye bir restoran-kafe düşüyor.
Arslan'a göre temel sorun, ciro verilerinin doğruluğundan ziyade, işyeri sayısındaki fazlalık ve girişimcilerin rekabet anlayışındaki verimsizlik.
'Bu veriler bana, sanayi tarafında olduğu gibi perakende tarafında da verimsiz bir kaynak dağılımı olduğunu ve bunun firmaları mali açıdan daha kırılgan hale getirdiğini söylüyor.'
Türkiye'deki aşırı işyeri yoğunluğunun, girişimciler için sürdürülebilirlik sorunları yarattığı ve finansal kırılganlığı artırdığı belirtiliyor.